Нохчийчоь

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
(ДӀасахьажийна кху Нохчийн Республика)
Дехьа гӀо: навигаци, Лахар

Координаташ: 43°24′ къ. ш. 45°43′ м. д. / 43.400° къ. ш. 45.717° м. д. / 43.400; 45.717 (G) (O)

Российн федерацин регион

Нохчийн Республика

Flag of the Chechen Republic.svg Coat of arms of Chechnya.svg
Байракх Герб

Нохчийн Республика на карте России

Коьрта гӀала

Соьлжа-ГӀала

Майда

75-гӀ.

- Массо
- хина тӀехуле %.

15 647 км²
0,8

Бахархой

38-гӀ.

- Массо
- Адамийн луьсталла

1 324 767 ((2013))

84.67/км²

ДЧС

72-гӀ.

- Массо, карарчу мехаца
- Цхьан адаман цӀарах

69,7 млрд. сом. (2010)

53,6 эзар. сом.

Бюджетан пайда

- Массо
- Федеральни юкъан дотаци

56,9 млрд сом.[1] (2010)
52,0 млрд. сом.

Федеральни гуо

Къилбаседа Кавказан

Экономикан кӀошт

Къилбаседа Кавказан

Пачхьалкхан мотт

нохчийн, оьрсийн

Республикан куьйгалхо

Рамзан Кадыров

Ӏедалан председатель

Руслан Эдельгириев

Председатель парламента

Мохьмад Даудов

РФ регионан код

20, 95
ISO 3166-2 код RU-CE

Сахьтан аса

Москван хан

Нохчийн Республика НР (Нохчийчоь)[2] — Российн Федерацин юкъайогӀуш йолу республика (регион) ю[3].

Къилбаседа Кавказан федеральни гуо юкъайогӀуш ю Нохчийчоь.

Коьрта гӀала ю Соьлжа-ГӀала.

Доза долуш ю: западехь, ГӀалгӀайчоьнан Республикаца, къилбаседа-малхбузехьара, Къилбаседа ХӀирийчоьнан Республикаца — Алани, къилбаседехь — Ставрополан мехкайистаца а, къилбаседа-малхбалехьа а малхбалехьа а — Суьйлийчоьца а, къилбехьа — Гуьржийчоьца а.

Кхоор[нисъе | нисъе чухулара]

Карахь йолчу хенахь Пачхьалкхан кхооран хьал дацаре дина. Российца болу тӀамал хьалха Нохчийчоь индустроально-аграрни Пачхьалкх яра. Амма, Российс дозанаш къовлар, кхооран дика ца декха делира. Дуккхах йолу сурсаташна кхианаш яра: мехк-даьттадакхара, мехк-даьттакхехкоран, дагоран, хьайбанаш лелорн, хьун лелоран, юьрта бахам. Ахча-Нахар.

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

Cахьтан аса[нисъе | нисъе чухулара]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.

Диъ эзарнаш[нисъе | нисъе чухулара]

  • Тулой-Лам — 4493 м
  • Дукълуо-Лам — 4285 м
  • Кхуметта-Лам — 4262 м
  • Доной-Лам — 4174 м
  • МIайстой-Лам — 4082 м
Нохчийчура Ӏалам
Kezenoy-lake.jpg
Comito.jpg
Башни в Чечне.jpg
Горы Чечни.jpg
Степи в Чечне.jpg
Къоьвзанан Ӏам Кхуметта-Лам лам Чиннахой бIаьвнаш Нохчийчуьра лаьмнаш Нохчийчуьра гӀум-аре

ГӀаланаш[нисъе | нисъе чухулара]

  • Гуьмсе (Гудермес) — бахархой 42 500 адам.
  • Шела (Шали) — бахархой 45 000 адам.

Нах беха меттигаш[нисъе | нисъе чухулара]

10000 дукхо адам деха меттигаш.
Соьлжа-ГӀала 280 263[4]
Хьалха-Марта 54 248[4]
Шела 50 412[4]
Гуьмсе 50 009[4]
Орга 33 207[4]
Курчалой 23 971[4]
Хьалха-Марта 22 187[4]
Цоци-Эвла 19 231[4]
БӀачи-Юрт 17 548[4]
ГӀойтӀа 17 371[4]
Эвтара 16 328[4]
Котар-Юрт 13 558[4]
Гелдагана 12 866[4]
ГихтIа 13 051[4]
Майртуп 12 558[4]
СемаӀашка 11 898[4]
Шелковски 11 924[4]
Ӏаларой-Эвла 11 812[4]
Ӏалхан-ГӀала 11 526[4]
Эна-Хишка 11 492[4]
Йоккха АтагӀа 11 457[4]
Гермчига 11 434[4]
Мескер-Эвла 11 057[4]
ЧӀуьлга-Юрт 11 072[4]
Эха-Борзе 10 697[4]
Ойсхар 10 619[4]

Административни екъаялар[нисъе | нисъе чухулара]

Нохчийчоьнан административни екъаялар.png


Республикан коьрта гӀала ю Соьлжа-ГӀала, цуна ю республикан муьтӀахь аьлла статус. Административно Нохчийчохь ю 2 гӀалин гуо а 15 муниципальни кӀошт а. Соьлжа-ГӀалал тӀехьа республикан муьтӀахь ю — Орга а Гуьмсе а.

Муниципальни
кӀошт
Административни
юкъ
1 ТIехьа-Мартанан муниципальни кӀошт ТӀехьа-Марта
2 Веданан муниципальни кӀошт Ведана
3 Соьлжа-ГӀалан муниципальни кӀошт Соьлжа-ГӀала
4 Гуьмсан муниципальни кӀошт Гуьмсе
- ГаланчӀожан муниципальни кӀошт[5] ГаланчӀож
5 Итон-Кхаьллан муниципальни кӀошт Итон-Кхаьлла
6 Курчалойн муниципальни кӀошт Курчалой-Эвла
7 Теркан муниципальни кӀошт ЧӀуьлга-Юрт
8 Невран муниципальни кӀошт Невре
9 Нажи-Юьртан муниципальни кӀошт Нажи-Юрт
10 Соьлжан муниципальни кӀошт Эна-Хишка
11 Хьалха-Мартанан муниципальни кӀошт Хьалха-Марта
12 Шелан муниципальни кӀошт Шела
13 Шаройн муниципальни кӀошт ХӀимa
14 Шуьйтан муниципальни кӀошт Шуьйта
15 Шелковскан муниципальни кӀошт Шелковски
- ЧӀаьбарлойн муниципальни кӀошт[5] Шара-Орга
16 Соьлжа-ГӀалан гуо Соьлжа-ГӀала
17 Орга гӀалан гуо Орга

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]