Азербайджан

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Азербайджанийн Республика
Azərbaycan Respublikası
Flag of Azerbaijan.svg Emblem of Azerbaijan.svg
Байракх ХӀост
Девиз: «Odlar Yurdu
(ЦIершийн Пачхьалкх)»
Шатлакхан Илли: «Azərbaycan Marşı»
Azerbaijan (orthographic projection).svg
Маьрша яьлла хан ЗДФР: 28 май 1918
СССРх: 18 октябрехь 1991
Официалан мотт Азербайджанийн[1]
Коьрта гӀала Баку
Яккхий гӀаланаш Баку, Гянджа, Сумгаит, Мингечаур, Хырдалан, Ленкорань, Нахичевань[2], Ширван, Ханкенди[3]
Урхаллин тайпа Президентан республика[4]
Президент
Премьер-министр
Ильхам Алиев
Артур Расизаде
Пачхьалкхан дин Светски пачхьалкх
Латта
• Массо
• % хина тӀехле.
112-гӀа дуьненахь
86 600 км²
1,6 %
Бахархой
• Мах хадор (2013)
• Бахархой ларар
Луьсталла

9 590 159[5][6] адам.
91 адам.
109 адам./км²
ДЧС (НЭТ)
  • Дерриге (2012)
  • ХӀораннан а сина

98,776 млрд.[7] $
10 624[7] $
АДКМ (2013) 0,734[8] (лакхара) (82-гl)
Бахархойн цӀерш азербайджанаш
Ахча Азербайджанан манат
(AZN, код 944)
Авиакомпани AZAL
Интернет-домен .az
Код ISO AZ
Код МОК AZE
Телефонан код +994
Сахьтан асаш Ӏай +4, аьхккий +5

Азербайджа́н (азерб. Azərbaycan), официалан цIе — Азербайджа́нан Респу́блика[1] (азерб. Azərbaycan Respublikası) — пачхьалкх лаьтта Чоьхьарчу Кавказан малхбален декъехь Каспий-хӀордан йисттехь[* 1], юкъайогIу Хьалхарчу Азин а, Гергарчу Малхбален а, ткъа иштта, цхьацца хьосташца, цхьана декъехь Малхбале Европан а[* 2]. Бахархой, 2013 шеран январехь мах хадорца, 9 миллион сов стаг ву[14], мехкан майда — 86 600 км²[15], оцу шинне а гайтамца иза уггаре йоккха пачхьалк ю Чоьхьарчу Кавказан. Дезткъе хьалхарчу меттигехь ю дуьненахь бахархойн барамца, бIе шийтталгIа меттигехь ю мехкан майданца.

Коьрта шахьар — Бакох. Пачхьалкхан мотт — азербайджанийн. Ю Дуьненан хIуман пачхьалкх[16].

Азербайджан — дуккха а къаьмнаш долуш, дуккха а конфессеш йолуш мохк бу[17][18][19]. Дукхаха болу республикан бахархой ислам (алсама шиIийн новкъа) дин лелош бу, кIезиг бу керсталла а, яхIудийн дин лелошберш.

Унитаран пачхьалкх[16], президентан республика. 2003 шеран октябрехь президентан дарж дIалаьцна Алиев Ильхама. Екъало 66 кIоштан, 11 республикан куьйгакIелара гIалан, 1 автономин республикан — Нахичеванан Автономин Республикан. Азербайджанан мехкан цхьа дакъа доладеш ду къобалъянза йолу Ломан-Карабахан Республико, дакъа — Эрмалойчоьно (эксклаваш Кярки, Бархударлы, Софулу, Лакхара Аскипара). Азербайджано доладеш ду Эрмалойчоьнан цхьа дакъа (анклав Арцвашен).

Малхбалехьара бердашца Каспий-хӀордан хиш ду. Латта тIехула доза ду Российца, Гуьржийчоьнца, Эрмалойчоьнца, Иранца. Нахичеванан Автономин Республикан — Азербайджанан эксклаван — доза ду къилбаседа-малхбалехь Эрмалойчоьнца, къилба-малхбузехь Иранца, къилбаседа-малхбузехь Туркойчоьца.

Кхуьуш экономика йолу аграрно-индустриалан мохк бу. Иэца таро йолу паритетан ДЧС барам 2012 шарахь хилира 98,776 миллиард АЦШ доллар (10 624 АЦШ доллар цхьаьна синна)[7]. Ахча — азербайджанийн манат.

Мехкан маьршо дIакхайкхийна 1918 шеран 28 майхь. 1918 шарахь кхайкхийна Азербайджанан Демократин Республиках олу дуьххьарлера демократин дуьненан хIуман республика бусалба дуьненан юкъахь[20][21][22][23][24].

Этимологи

Топоним «Азербайджан» схьаяьлла парфянийн а, юккъерагIажарийн[25] а ширачу пачхьалкхан Атропатенан я Мидийн Атропатенан Атурпатакан (Āturpātakān) цIарах. Мидийн Атропатена (гӀаж. Мад-и-Атурпаткан, Миди Атропатан), я деккъа Атропатена, Искандар Македонийн ГIажарийчу ваханчул тIаьхьа ала долийна Мидийн къилбаседа декъах, цигахь шен тIаьххьара ахеменидийн паччахьалла Мидийн Атропат (Атурпатак) кхоьллина[25]. Антикан авторийн кхин цIе ю — Жима Миди. «Атурпаткан» цIерах юккъерагIажарийн «Адербадган» (гӀаж. Âzarâbâdagân) гIоьнца схьаяьлла таханлера цIе Азербайджан[26][27].

1918 шо кхачале Азербайджан лорура уггаре хьалха Аракс хин къилбехьара Атропатенан хилла Урми Iоман гуонахьара мохк, хIетте а цхьацца историн муьрашкахь «Азербайджан» цIе яржара Араксан къилбаседан мехкашна а.

Официалан пачхьалкхан цIе «Азербайджан» дуьххьара лело йолийна 1918 шеран 28 майхь года[28] дуьйна, Азербайджанийн Демократийн Республика кхоьллинчул тIаьхьа. И. М. Дьяконовс а, В. Ф. Минорскийс а билгалдоккхура, XX бIешо доладалале и термин лелайора тюркийн мотт буьйцучу иранан къилбаседа-малхбузан регион билгалйоккхуш[29][30]. Пачхьалкхан иштта цIе харжаран бахьна, В. В. Бартольдан а, И. М. Дьяконовн а, В. А. Шнирельманан а хетарехь ю керла пачхьалкх кхуллучеран Иранан Азербайджанан[28][29][31] догазалла хилар ду.

Пачхьалкхан сийлаллаш

Азербайджанан Республикан карта шен официалан пачхьалкхан дозанца

(Азербайджанан Конституцин статья)

  • I. Азербайджанан Республикан пачхьалкхан сийлаллаш ю Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан байракх, Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан хIост, Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан шатлакхан илли.
  • II. Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан байракх лаьтта кхаа цхьатерра шуьйра йолу анасизан асанех. Лакхара аса айсина, юккъера аса — цIиен, лахара аса — баьццара беса, цIиечу асан юккъехула байракхан хIора агIора биллина кIайн беса ахбутт бархIсенан седанца. Байракхан шоралла йохаллел шозза кIезиг ю.
  • III. Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан байракхан, Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан хIостан суьрташ, Азербайджанан Республикан Пачхьалкхан шатлакхан иллин музыка а, текст а билгалйоккху Азербайджанан Республикан Конституцин законо.

Пачхьалкхан байракх

Пачхьалкхан байракхан майда (Бакох).Суьртан тIиера Байракхан гIаж Гиннессан рекордийн жайнин чуяьккхина дуьненахь уггаре лекха хиларна

1918 шеран 9 ноябрехь Азербайджанан Демократин Республикан правительствос дуьххьала тIеэцна кхаа бесара пачхьалкхан байракхах болу сацам. 1920 шарахь 28 апрелехь АДР йоьжначул тIаьхьа, Азербайджанехь хIоттийначу Iедало и байракх дIатеттира.

1990 шеран 17 ноябрехь кхаа бесара байракх юха а метахIоттийра Нахчеванан Автономин Республикан Лакхарчу Меджлисан сацамца, цунах хилира Автономин Республикан пачхьалкхан байракх. Оцу гуламехь Нахчеванан АР Лакхара Меджлисо дехар дира Азербайджанан ССР Лакхарчу Совете кхаа бесара байракх Азербайджанан пачхьалкхан сийлалла йина къобалъяр.


1991 шеран 5 февралехь Азербайджанан Республикан Лакхарчу Совето къастийра Нахчеванан АР Лакхара Меджлисан дехар, тIеийцира кхаа бесара байракхах Азербайджанан байракх ярах болу сацам. АгIонийн юкъаметтиган барам — 1:2. Байракх кхаа бесара кIади ду (Кхоъколор). Асанаш (айсина, баьццара, цIиен бесаш) ю анасизаца. Байракхан юккъехь цIиечу асан тIехь лаьтта бархIсен седа а, ахбутт а. Ший а кIайн басахь ду. Байракх тIиера айсина бос ламастан бос бу тюркийн къаьмнийн, символ йо — тюркалла, цIечо — прогресс, баьццарачо — ислам. Ахбетто гойту ислам динехь хилар, бархIсенан седано тюркийн къаьмнийн бархI га гойту[32][33].

Пачхьалкхан шатлакхан илли

Üzeyir Hacıbəyov5.gif
Ahmad Javad.jpg

Азербайджанан шатлакхан илли ю «Азербайджанан марш!» (азерб. «Azərbaycan Marşı!» («Азәрбајҹан Маршы»)). Шатлакхан иллин мелоди язйина 1918 шарахь азербайджанийн композиторо Гаджибеков Узеира, дешнаш поэто Джавад Ахьмада (азерб. Əhməd Cavad[az]). Иза советийн Азербайджанал хьалхара официалан шатлакхан илли яра. Шатлакхан илли официалан тIеэцна (1918 шарахь чIагI а йина, 1920 шарахь дIа а яьккхинчул тIехьа) 1991 шарахь Азербайджан маьрша яьлчи.

Пачхьалкхан хIост

ХIостан юккъехь го цIе, цуо гойту «ЦIерийн мохк». ХIост тIехь лелийна басарш, ду Азербайджанан къоман байракхан басарш. БарIсенан седано гойту тюркийн къаьмнийн 8 га. Лахахь лаьтта кIен кенийн цIов а, нажан геннаш. Кенийн цIевно гойту бахам, латан хьоналла. Нажан геннаш гойту мехкан ширалла.


Физика-географин амал

Географин меттиг

Satellite image of Azerbaijan in March 2003.jpg

Дукхаха болчу советийн, российн, малхбузаевропан авторитет йолчу хьосташца Азербайджанан мохк, Кавказан муьлханиг санна, юкъахь лору Хьалхара Азин[34][35][36] цхьайолчу американ хьосташ юкъатуху Азербайджан Гергара Малхбален регионан, оццу хьосташа лору, Европан а, Азин а юкъара доза чекхдолу Йоккхачу Кавказан дукъ тIехула, ткъа масех Азербайджанан кIошт юкъатуху Малхбален Европан[37][38][39][40].

Истори

Совиет Ӏедала доьхна чул тӀехь Рассехар 1991 шарахь хьа къаьстан маьрша мохк бу Азарбайжаной Мохк, СНГ (Маьрша Мехкаши Барт) олуш болу гуламан юкъен богӀуш бу. Азаьрбайжаной мохк махк даьт докхуш болу мохк бу. 1988 шар чохь эрмалошца латт къовсам баьлла тӀом тас далар хиллер, тӀакха цигар дуьна Ламан Карабах олуш йолу азаьрбайжанойн кӀошт Рассияс накъостал деш эрмалойн ницӀалхойш Ӏунал деш ю и Ламан Карабах олуш йолуш азаьрбайжанойн кӀошт. Сих сих и доза къовсаран бахьна дали герз тохар хил цу шин мехк юкъехь.

Азербайджанан кӀошташ

Азербайджанан административан екъаялар:
1. Апшеронан кӀошт
2. Агджабедин кӀошт
3. Агдаман кӀошт
4. Агдашан кӀошт
5. Акстафан кӀошт
6. Ахсуйн кӀошт
7. Ширван
8. Астаран кӀошт
9. Баку
10. Белоканан кӀошт
11. Бардан кӀошт
12. Бейлаганан кӀошт
13. Билясуваран кӀошт
14. Джебраилан кӀошт
15. Джалилабадан кӀошт
16. Дашкесанан кӀошт
17. Шабранан кӀошт
18. Физулин кӀошт
19. Кедабекан кӀошт
20. Гянджа
21. Геранбойн кӀошт
22. Геокчайн кӀошт
23. Аджигабулан кӀошт
24. Имишлин кӀошт
25. Исмаиллин кӀошт
26. Кельбаджаран кӀошт
27. Кюрдамиран кӀошт
28. Лачинан кӀошт
29. Ленкоранан кӀошт
30. Ленкорань
31. Лерикан кӀошт
32. Масаллин кӀошт
33. Мингечаур
34. Нафталан
35. Нефтечалан кӀошт
36. Огузан кӀошт
37. Габалин кӀошт
38. Гахан кӀошт
39. Газахан кӀошт
40. Гобустанан кӀошт
41. Губан кӀошт
42. Кубадлин кӀошт
43. Кусаран кӀошт
44. Саатлин кӀошт
45. Сабирабадан кӀошт
46. Шекин кӀошт
47. Шеки
48. Сальянан кӀошт
49. Шемахин кӀошт
50. Шамкиран кӀошт
51. Самухан кӀошт
52. Сиазанан кӀошт
53. Сумгаит
54. Шушан кӀошт
55. Шуша
56. Тертеран кӀошт
57. Товузан кӀошт
58. Уджаран кӀошт
59. Хачмазан кӀошт
60. Ханкенди
61. Ханларан кӀошт
62. Хызынан кӀошт
63. Ходжалин кӀошт
64. Ходжаведан кӀошт
65. Ярдымлин кӀошт
66. Евлахан кӀошт
67. Евлах
68. Зангилан кӀошт
69. Закаталан кӀошт
70. Зардабан кӀошт
КӀоштан цӀе Азербайджанийн маттахь Административан центр Майда Бахархой Чура екъаялар
Апшеронан кӀошт
Abşeron rayonu
Хырдалан
1 546 км²
15 муниципалитеташ
Агдаман кӀошт
Ağdam rayonu
Агдам
1 093,9 км²
14 юьртин муниципалитеташ[41]
Агдашан кӀошт
Ağdaş rayonu
Агдаш
1 023 км²
51 муниципалитет
Агджабедин кӀошт
Ağcabədi rayonu
Агджабеди
1 760 км²
46 муниципалитеташ
Аджикабулан кӀошт
Hacıqabul rayonu
Аджигабул
1 641,4 км²
23 муниципалитета
Акстафан кӀошт
Ağstafa rayonu
Акстафа
1 504 км²
24 муниципалитеташ
Астаран кӀошт
Astara rayonu
Астара
616 км²
15 представительств
и 49 муниципалитеташ
Ахсуйн кӀошт
Ağsu rayonu
Ахсу
1 020 км²
59 муниципалитеташ
Баку
Bakı
2 130 км²
11 кӀошташ
Бардан кӀошт
Bərdə rayonu
Барда
957 км²
110 муниципалитеташ
Бейлаганан кӀошт
Beyləqan rayonu
Бейлаган
1 131 км²
40 муниципалитеташ
Белоканан кӀошт
Balakən rayonu
Белоканы
923 км²
24 муниципалитета
Билясуваран кӀошт
Biləsuvar rayonu
Билясувар
1 358 км²
26 муниципалитеташ
Габалан кӀошт
Qəbələ rayonu
Габала
1 548 км²
55 муниципалитеташ
Геокчайн кӀошт
Göyçay rayonu
Геокчай
736 км²
41 муниципалитет
Геранбойн кӀошт
Goranboy rayonu
Геранбой
1 731 км²
60 муниципалитеташ
Гёйгёлан кӀошт
Göygöl rayonu
Гёйгёль
1 380 км²
30 муниципалитеташ
Гобустанан кӀошт
Qobustan rayonu
Мараза
1 369,4 км²
26 муниципалитеташ
Гянджа
Gəncə
129 км²
2 кӀошта и 1 посёлок
Дашкесанан кӀошт
Daşkəsən rayonu
Дашкесан
1 046,97 км²
32 муниципалитета
Джалилабадан кӀошт
Cəlilabad rayonu
Джалилабад
1 441 км²
119 муниципалитеташ
Джебраилан кӀошт[42]
Cəbrayıl rayonu
Джебраил
1 050 км²
Евлахан кӀошт
Yevlax rayonu
Евлах
1 555 км²
32 муниципалитета
Закаталан кӀошт
Zaqatala rayonu
Закаталы
1 348 км²
31 муниципалитета
Зангеланан кӀошт[42]
Zəngilan rayonu
Зангелан
707 км²
Зердабан кӀошт
Zərdab rayonu
Зердаб
856 км²
41 муниципалитет
Имишлин кӀошт
İmişli rayonu
Имишли
1 826 км²
49 муниципалитеташ
Исмаиллин кӀошт
İsmayıllı rayonu
Исмаиллы
2 074 км²
67 муниципалитеташ
Газахан кӀошт
Qazaxı rayonu
Газах
698 км²
22 муниципалитета
Гахан кӀошт
Qax rayonu
Кахи
1 494 км²
53 муниципалитета
Кедабекан кӀошт
Gədəbəy rayonu
Кедабек
1 229 км²
44 муниципалитета
Кельбаджаран кӀошт[42]
Kəlbəcər rayonu
Кельбаджар
3 050 км²[43]
Кубатлин кӀошт[42]
Qubadlı rayonu
Кубатлы
802 км²
Кубан кӀошт
Quba rayonu
Куба
2 610 км²
101 муниципалитет
Кусаран кӀошт
Qusar rayonu
Кусары
1 542 км²
68 муниципалитеташ
Кюрдамиран кӀошт
Kürdəmir rayonu
Кюрдамир
1 631,5 км²
60 муниципалитеташ
Лачинан кӀошт[42]
Laçın rayonu
Лачин
1 883 км²[44]
Ленкоранан кӀошт
Lənkəran rayonu
Ленкорань
1 539 км²
65 муниципалитеташ
Лерикан кӀошт
Lerik rayonu
Лерик
1 084 км²
99 муниципалитеташ
Масаллин кӀошт
Masallı rayonu
Масаллы
721 км²
106 муниципалитеташ
Нафталан
Naftalan
Нефтечалан кӀошт
Neftçala rayonu
Нефтечала
1 451,7 км²
27 муниципалитеташ
Огузан кӀошт
Oğuz rayonu
Огуз
1 216 км²
31 муниципалитет
Саатлин кӀошт
Saatlı rayonu
Саатлы
1 180,4 км²
44 муниципалитета
Сабирабадан кӀошт
Sabirabad rayonu
Сабирабад
1 469,35 км²
75 муниципалитеташ
Сальянан кӀошт
Salyan rayonu
Сальяны
1 799 км²
45 муниципалитеташ
Самухан кӀошт
Samux rayonu
Самух
1 455 км²
35 муниципалитеташ
Сиазанан кӀошт
Siyəzən rayonu
Сиазань
759 км²
14 муниципалитеташ
Сумгаит
Sumqayıt
143 км²
Товузан кӀошт
Tovuz rayonu
Товуз
1 942 км²
62 муниципалитеташ
Тертеран кӀошт
Tərtər rayonu
Тертер
412 км²[45]
43 муниципалитеташ
Уджаран кӀошт
Ucar rayonu
Уджары
867 км²
29 муниципалитеташ
Физулин кӀошт
Füzuli rayonu
Физули
1 386 км²
18 юьртин муниципалитеташ[41]
Ханкенди
Xankəndi
Хачмазан кӀошт
Xaçmaz rayonu
Хачмас
1 063 км²
70 муниципалитеташ
Ходжавендан кӀошт
Xocavənd rayonu
Ходжавенд
1 458 км²
Ходжалин кӀошт
Xocalı rayonu
Ходжалы
970 км²
Хызин кӀошт
Xızı rayonu
Хызы
1 850 км²
13 муниципалитеташ
Шабранан кӀошт
Şabran rayonu
Шабран
1 739 км²
33 муниципалитета
Шамкиран кӀошт
Şəmkir rayonu
Шамкир
1 956,7 км²
57 муниципалитеташ
Шекин кӀошт
Şəki rayonu
Шеки
2 432,75 км²
66 муниципалитеташ
Шемахин кӀошт
Şamaxı rayonu
Шемахи
1 611 км²
50 муниципалитеташ
Ширван
Şirvan
30 км²
Шушан кӀошт
Şuşa rayonu
Шуша
289 км²
Ярдымлин кӀошт
Yardımlı rayonu
Ярдымлы
667 км²
62 муниципалитета

Хьажа ишта

Билгалдахарш

  1. 1 2 "Конституция Азербайджанской Республики"
  2. Азербайджан
  3. Город находится на территории, фактически контролируемой непризнанной Нагорно-Карабахской Республикой, и согласно административано-территориальному делению НКР носит название Степанакерт
  4. Атлас мира. Государства и территории мира. Справочные сведения. — Роскартография, 2010. — С. 14. — ISBN 978-5-85120-295
  5. Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 9 майхь. Теллина 2013 шеран 9 майхь.
  6. The World Factbook
  7. 1 2 3 Международный Банк, World DataBank: World Development Indicators, версия от 27 ноября 2013 года
  8. Human Development Report 2013 (ингалс.). United Nations Development Programme (2013). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 13 августехь.
  9. Британника
  10. «Западная Азия»
  11. Страны Ближнего Востоке (ЦРУ)
  12. Азербайджан, ЦРУ
  13. National Geographic
  14. Госкомстат Азербайджана. Данные по численности населения страны.
  15. Из которых фактически контролируется только около 75 тыс. км². Де Ваал оценивает контролируемую армянами территорию Азербайджана в 11 797 км² или 13,62 % («Черный Сад». Глава «Приложение», копия), Владимир Ступишин — в менее чем 14 % территории Азербайджана (Статья В. Казимирова «Опиум для своего народа», копия). По официальным азербайджанским данным оккупированная территория составляет 13149 км², то есть 15,2 % территории см. (копия Государственная комиссия Азербайджана по делам военнопленных, заложников и без вести пропавших граждан)
  16. 1 2 Текст Конституции Азербайджанской Республики
  17. Ильхам Алиев: «Азербайджан — это многонациональная и многоконфессиональная страна»
  18. Азербайджан является многонациональным и мультирелигиозным государством — депутат
  19. Азербайджан — многонациональная республика
  20. Kazemzadeh Firuz The Struggle for Transcaucasia: 1917–1921. — The New York Philosophical Library, 1951. — P. 124, 222, 229, 269–270. — ISBN 0-8305-0076-6
  21. Swietochowski Tadeusz Russian Azerbaijan, 1905–1920: The Shaping of a National Identity in a Muslim Community. — Cambridge University Press, 2004. — P. 130. — ISBN 0521522455

    After the proclamation of independence the next step in organizing the world’s first Muslim republic was the choice of a prime-minister.

  22. «Oil for jam and honey». The Sydney Morning Herald
  23. «Politics, ethics and challenges to democracy in 'new independent states'»
  24. «Encyclopedia of world constitutions, Volume 1»
  25. 1 2 Азербайджан — хьост ю Encyclopædia Iranica. M. L. Chaumont
  26. Всемирная история. — Т. 3. — М., 1957. — С. 132.
  27. Атропатена // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  28. 1 2 Кеп:Книга:Шнирельман: Войны памяти
  29. 1 2 The Paths of History — Igor M. Diakonoff, Contributor Geoffery Alan Hosking, Published in the year 1999, Cambridge University Press, pg 100.
  30. Minorsky, V. «Ādharbaydjān (Azarbāydjān).» Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C. E. Bosworth, E. van Donzel and W. P. Heinrichs. Brill, 2007.
  31. Бартольд В. В. Сочинения. Том 2/1, с. 703.
  32. DK Publishing, Inc. (COR) Dorling Kindersley. Complete Flags of the World / DK Publishing. — DK Publishing, 2008. — С. 172. — 240 с. — ISBN 9780756641153

    The eight points on the fl ag’s star stand for the eight groups of Turkic-speaking peoples—the Azeris, Ottomans, Jagatais, Tatars, Kipchaks, Seljuks and Turkomans.

  33. Whitney Smith. Flag Lore Of All Nations. — Millbrook Press, 2001. — С. 13. — 112 с. — ISBN 9780761317531 (ингалс.)
  34. Европа // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  35. Europe(ингалс.) — в энциклопедии Британника
  36. Европа // Словари и энциклопедии на Академике
  37. Севернее Большого Кавказа находятся районы Азербайджана: Шабранский (1739км²), Кусарский (1542км²), Хачмасский (1063км²), Сиазаньский (759км²), Кубинский (2610км²) и северная часть Хызынского района (весь район — 1711км²). Суммарная площадь: 9424км² (с полностью Хызынским районом, частично — около 8600км² или около 10 % от общей площади Азербайджана (86 600км², включая НКР).
  38. Definition of AZERBAIJAN. — «independent country W Asia & SE Europe bordering on Caspian Sea»  Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 27 майхь. Теллина 2012 шеран 18 апрелехь.
  39. CIA AZERBAIJAN. — «Southwestern Asia, bordering the Caspian Sea, between Iran and Russia, with a small European portion north of the Caucasus range»  Теллина 2012 шеран 18 апрелехь.
  40. National Geographic Atlas of the World. — 7th. — Washington, DC: National Geographic, 1999. — ISBN 0-7922-7528-4 «Europe» (pp. 68-9); «Asia» (pp. 90-1): «A commonly accepted division between Asia and Europe … is formed by the Ural Mountains, Ural River, Caspian Sea, Caucasus Mountains, and the Black Sea with its outlets, the Bosporus and Dardanelles.»
  41. 1 2 Часть кӀошта контролируется непризнанной Нагорно-Карабахской Республикой
  42. 1 2 3 4 5 кӀошт контролируется непризнанной Нагорно-Карабахской Республикой
  43. Kəlbəcər rayonu, Государственный комитет по статистике Азербайджанской Республики.
  44. Краткая история Лачинского кӀошта, Генеральное консульство Азербайджана в Санкт-Петербурге.
  45. Погода в Тертере, прогноз погоды на завтра в Тертере и Тертерском кӀоште

Хьажоргаш

Азин пачхьалкхаш
LocationAsia.pngАзербайджан¹ · Эрмалойчоь · ОвхӀан · Бангладеш · Бахьрайн · Бруней · Бутан · Малхбален Тимор · Вьетнам · Гуьржийчоь¹ · Мисар² · Израиль · ХӀинди · ХӀиндонези ³ · Урдан · Ӏиракъ · Иран · Йемен² · Кхазакхстан ¹ · Камбоджа · КъатӀар · Кипр¹ · ГӀиргӀазойчоь · Цийн Халкъан Республика · Корейн Халкъан-Демократин Республика · Кувайт · Лаос · Ливан · Малайзи · Мальдиваш · Монголи · Мьянма · Непал · Ӏаьрбийн Цхьаьнатоьхна Эмираташ · Ӏоман · Пакистан · Росси4 · СаӀудийн Ӏаьрбийчоь · Сингапур · Шема · Таджикистан · Таиланд · Туркмени · Турци4 · Узбекистан · Филиппинаш · Шри-Ланка · Къилба Корей · Япон

Къобалцайина а, ахкъобалйина а пачхьалкхаш: Республика Абхази · Азад Кашмир · Ва (пачхьалкх) · Вазиристан · Ӏиракъан Курдистан · Тайвань · Ламанийн-Карабах · Палестина (пачхьалкх) (Газа секторан а, Урдан хин малхбузен хийистан а латта ) · Тамил-Илам ·Къилбаседа Кипран Туркойн Республика · Шан Пачхьалкх · Къилба ХӀирийчоь


Йозуш йолу мехкаш: Акротири а, Декелиа а · Британин латта Индин океанехь (арх. Чагос) · Гонконг · Аомынь (Макао)


¹ Цхьа дакъа Европехь я еррига Азехь, дозане хьаьжина. ² Кхин Африкехь. ³ Кхин Океанехь. 4 Кхин Европехь.
Европан пачхьалкхаш
LocationEurope.pngАвстри · Азербайджан¹ · Албани · Андорра · Белорусси · Бельги · Болгари · Босни а, Герцеговина а · Ватикан · Йоккха Британи · Венгри · Германи · Греци · Гуьржех¹ · Дани · Ирланди · Исланди · Испани · Итали · Кхазакхстан² · Латви · Литва · Лихтенштейн · Люксембург · Македони · Мальта · Молдави · Монако · Нидерландаш · Норвеги · Польша · Португали · Росси² · Румыни · Сан-Марино · Серби · Словаки · Словени · Турци² · Украина · Финлянди · Франци · Хорвати · Ӏаьржаламанчоь · Чехи · Швейцари · Швеци · Эстони

Йозуш йолу мехкаш: Аландийн гӀайренаш · Гернси · Гибралтар · Джерси · ГІайре Мэн · Фарерийн гӀайренаш · Шпицберген · Ян-Майен


Къобалцайина а, ахкъобалйина а пачхьалкхаш: Косово · Приднестровье


¹ Цхьа дакъа Европехь я еррига Азехь, дозане хьаьжина. ² Еррига Азехь.



ГӀалат дешнаш далорна Тобан «*» йолуш йолу тегашца <ref> йогӀуш йолу тег <references group="*"/> ца карийна