Курчалой-ГӀала

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
ГӀала
Курчалой-ГӀала
оьрс. Курчало́й
Сурт
43°12′ къ. ш. 46°04′ м. д.HGЯO
Пачхьалкх Росси
Регион Нохчийчоь
КӀошт Курчалойн
Истори а, географи а
Майда
  • 38,15 км²
Центран локхалла 169 метр
Сахьтан аса UTC+3
Бахархой
Бахархой 22723[1] стаг (2010)
Официалан мотт Нохчийн мотт, оьрсийн мотт
Идентификаторан терахьаш
Поштан индекс 87155
ОКАТО 96212819001
kurchaloy.ru
Картин тӀехь
Курчалой-ГӀала картан тӀехь
Курчалой-ГӀала
Курчалой-ГӀала картан тӀехь
Курчалой-ГӀала
Курчалой-ГӀала картан тӀехь
Курчалой-ГӀала

Курчалой-ГӀала[2] — Нохчийчоьнан гӀала, Курчалойн кӀоштан административан центр.

Географи[нисйе бӀаьра | нисйе]

ГӀала лаьтташ йу Гумс цӀе йолучу эркан бердйистехь, Соьлжа-ГӀалина 33 км къилба-малхбалехьа.

Уллера нах беха меттигаш йу: къилбаседехьа — Илсхан-Йурт, къилбаседа-малхбалехьа — БӀачи-Йурт, къилбаседа-малхбузехьа — Гелдагана, къилбехьа — НикӀи-ХитӀа а, ЖагӀларги а, къилба-малхбузехьа — Эвтара, къилба-малхбалехьа — ЖугӀурта, малхбалехьа — Майртуп[3].

Истори[нисйе бӀаьра | нисйе]

Гlалан цlе нохчийн тайпан Курчло тlера схьа йу. Дlоьхьар Курчала эвлан цlе дlа яза дина 1732 шарахь[4]. Цул тlаьха И. Гюльденштетас билгал якхан хlар эвла 1770 шарахь[5].

Кавказан тlом болуш хьенах эвла масийтоза йоха йина.

1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а махкахбаран а, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяккхар а бахьана долуш, эвлан цӀе а хийцина, Чкалов Валерийн цӀарах тиллина цӀе. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийначул тӀаьхьа, эвлана хьалхалера цӀе а меттахӀоттийна.

2019 шарахь Курчалойна гlалан статус йела[6]. Цул хьалха Курчалойлахь массийта объект йира - "Курчалой-Сити" а, керла больниц а, керла рузбан маьждиг а ишта кхиъ массехь объект а.

Бахархой[нисйе бӀаьра | нисйе]

Бахархойн дукхалла
1939[7]1959[8]19701979[9]1990[10]2002[11]
3643510473178437990620 857
2010[12]2012[13]2013[14]2014[15]2015[16]2016[17]
22 72323 23723 61023 97124 46924 847
2017[18]2018[19]2019[20]2020[21]
25 26025 67226 11526 581

Курчалой-Эвла йу Нохчийчоьнан йаккхийчарахь эвла.

Къаьмнийн хӀоттам

2002 шо:

  • нохчий — 20 525 стаг (98,4 %)
  • оьрсий — 226 стаг (1,1 %)
  • кхиберш — 106 стаг (0,5 %)

Экономика а, инфраструктура а[нисйе бӀаьра | нисйе]

Курчалой-ГӀалахь гӀалбахам алссам бу (коьрта лелош йу буьртиг-йалта шекаран бурак). Нохчийчохь тӀом болучу хенахь цхьайолу йуьртабахаман сурсаташ лелош йолу предприятеш йохийнера.

Курчалой-ГӀалахь дина Кунта-хаджи Кишиеван цӀарах маьждиг 5000 стаг чу хууш[22].


Юртара бойла бевзуш нах[нисйе бӀаьра | нисйе]

Тайпанаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Галерей[нисйе бӀаьра | нисйе]

Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  1. 11. Российн, федералан гонийн, РФ-н субъектийн, гIаланийн гонийн, муниципалан кIоштанийн, гIаланийн а, эвланийн а бахархойн терахь. Ерригроссийн 2010-чу шаран бахархой багарбаран жамIаш. 1-ра том. Терахь а, Iен меттигаш а. Росстат (2012). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 1 июнехь. Теллина 2012 шеран 16 апрелехь.
  2. Нохчийчоьнан яртийн цӀерш.
  3. Нохчийчоьнан карта 8 МБ барам.
  4. ССКГ №4 https://www.prlib.ru/item/363886
  5. https://runivers.ru/bookreader/book10423/#page/242/mode/1up
  6. http://docs.cntd.ru/document/550307652
  7. Кеп:Население/1939AI
  8. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров по полу
  9. Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность сельского населения РСФСР - жителей сельских населённых пунктов - районных центров. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 29 декабрехь. Теллина 2013 шеран 29 декабрехь.
  10. Архивный вестник, №1. Нальчик:Архивное управление Правительства Чеченской Республики, 2013.
  11. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 3 февралехь.
  12. Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Чеченской Республики. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014 шеран 9 майхь. Теллина 2014 шеран 9 майхь.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014 шеран 31 майхь. Теллина 2014 шеран 31 майхь.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 16 ноябрехь. Теллина 2013 шеран 16 ноябрехь.
  15. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014 шеран 2 августехь. Теллина 2014 шеран 2 августехь.
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2015 шеран 6 августехь. Теллина 2015 шеран 6 августехь.
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017, 31 июль). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2017 шеран 31 июлехь. Теллина 2017 шеран 31 июлехь.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2018 шеран 26 июлехь. Теллина 2018 шеран 25 июлехь.
  20. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (оьр.). Теллина 2019 шеран 31 июлехь.
  21. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (оьр.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2020 шеран 24 апрелехь. Теллина 2020 шеран 24 апрелехь.
  22. * IslamRF.ru: В Курчалое открыта мечеть им. Кунта-хаджи Кишиева на 5000 молящихся
  23. Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006