Шикъарой

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Къена тайпа
Шикъарой
Этноиерархи
Раса кавказан
Тукхам шарой
Юкъара хаамаш
Мотт нохчийн меттан шаройн диалект
Дин ислам (суннизм)
Къам нохчий
Таханлера дӀасакхалхар
РоссиFlag of Russia.svg Росси: хууш дац
НохчийчоьFlag of the Chechen Republic.svg Нохчийчоь: хууш дац

Хьалхалера дӀасакхалхар

Къилбаседа Кавказ:

• шира. мохк Шора

Шикъаройшаройн тукхумера нохчийн тайпа[1]. Даьхна Нохчийчоьнан къилба-малхбален декъехь. Шара-Орган аьрру ген Шаро-аьхкан тӀехь лаьттина Шикъарой тайпанан тӀулгийн эвланаш[1]. Тайпанаy векалийн яьккхина ДНК тесто гайтина Шикъарой J1 гаплотобанара хилар. Бекъало гарашна а, некъешна а, масала, Чапал-гар – Ваги некъе (J1)[2]. М.А.Мамакаевс Шикъарой Нохчийчоьнан орамера тайпанаш юкъатуху[3].

Этимологи[нисъе | нисъе чухулара]

Сулейманов Ахьмада дийцарехь Шикъара дешан жӀайхойн маттахь сирла месаш йолуш, хьаьрса маьӀна ду[4].

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

Шикъара – эвлан саьлнаш Итон-Кхаьллан кӀоштахь ю; лаьтта Шара-Орган аьрру бердаца, цуьнан аьрру ген тогӀийца. Шикьара эвла лаьттина шина декъех: Байдие а, Пхьиедие а. Шикъаран доза ду: малхбузехь КӀесалца, малхбалехь Шараца, къилбаседехьа ДженжIарие дукъан дехьа ЧӀаьнтица а, Зумсица а, къилбехьа Шара Орган харшца доза хилла Хуландан латтанашца[1][4]. ДженжIарие дукъ тӀиера охьадогӀу Шикъаройн эрк[5].

Тайпанца йоьзна топонимаш[нисъе | нисъе чухулара]

Шикъар-гӀала – гӀала-гӀап, лаьтта Орстхарчу Турсиел-дукъан а, ХӀуттанчун а, юккъехь ХӀуттунчун къилба йисттехь. А.Сулеймановн хетарехь, хьалхара дакъа доьзна ду Шикъарой тайпанца[6]. Чурт-ТогӀиСоьлжа-ГӀалин кӀоштара эвла, лаьтта Соьлжа-ГӀалан rъилбаседа-малхбалехь, 15 км гергахь, Соьлжан аьрру берда тӀехь. Кхоьллина Шикъаройша ислам дин даржош лелачу тобанех бевдда[7].

Тайпанан эвланаш[нисъе | нисъе чухулара]

Тайпанан махкахь хилла кегийра эвланаш а, бӀаьвнийн гӀаланаш а: Дехачу-агане, Уоратл-дукъа, Икъарой (ша даьлла тайпа), Ами-гӀала, ПирсунтӀехе, ГӀур-тогӀи, Пха-хьалхие[1][8].

Беха меттигаш[нисъе | нисъе чухулара]

Беха меттигаш: БердкӀел, Гелдаган, Йоккха АтагӀа, Лакха Невре, Макан-ГӀала, Новр-ГӀала, Олхазар-КӀотар, Чурт-ТогӀи, ЧӀулга-Юрт.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. 1 2 3 4 Я. З. Ахмадов. Очерк исторической географии и этнополитического развития Чечни в XVI—XVIII веках. Благотворительный фонд поддержки чеченской литературы. 2009.
  2. Chechen-Noahcho DNA Project - Y-DNA Classic Chart
  3. Мамакаев М.А. «Чеченский тайп (род) в период его разложения» Грозный, ГУП «Книжное издательство», 1973
  4. 1 2 Сулейманов, 1997, с. 213.
  5. Сулейманов, 1997, с. 209.
  6. Сулейманов, 1997, с. 23.
  7. Сулейманов, 1997, с. 474.
  8. Сулейманов, 1997, с. 214.

Литература[нисъе | нисъе чухулара]