Ялхой

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Къена тайпа
Ялхой
Этноиерархи
Раса кавказан
Тукхам Нохчмахкахой
Йукъара хаамаш
Мотт Нохчимахкахойн лер
Дин бусалба (сунни)
Къам нохчий
Гергарло Бийтрой, Чартой
Таханлера дӀасакхалхар
РоссиFlag of Russia.svg Росси: 20-25 эзар
НохчийчоьFlag of the Chechen Republic.svg Нохчийчоь: 20-25 эзар
ДегӀастаFlag of Dagestan.svg ДегӀаста: хууш дац
Хьалхалера дӀасакхалхар

Къилбаседа Кавказ:

• шира. мохк Нохч-Мохк

Ялхой — нохчмахкахойн тукхаман юкъа догӀуш долу нохчийн тайп. Дукху болу ялхой Ӏаш бу Нохчийн Республикин Теркан кӀоштахь а, Нажи-Юьртан кӀоштахь а.

Этимологи[нисйе бӀаьра | нисйе]

Дийцаршца, тайп ялхой схьадаьлла ялх хочуш — «ялх» + «хой», уьш нохчийн мехкан доза лардеш хилла. Кхин цхьа верси а ю, ялхой ширачу заманахь Мехк-кхелан сацамца 'ял' гулъеш хилла.

Истори[нисйе бӀаьра | нисйе]

Тайп-тайпанчу заманашкахь, тайпанан векалш йехкина ярташ, Соьлжа-Юрт, Майртуп, ЖугӀурта, Гелдаган. Кавказан тӀеман муьрехь Соьлжа-Юрт кхузза ягийна паччахьан эскарша. 1944 шарахь нохчашна а, гӀалгӀашна а депортаци а йина, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяьккхича Ялхой-Мехкан цӀе хийцира Тлядал аьлла, кхуза ховшийра лулара ДегӀастанара бахархой[1]. Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийначул тӀаьхьа, эвлан цӀе юхаерзийра.

Интересностеш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Ялхойн тайпан йуккхехь 3 Некъе бу:

  • Бугат-некъе
  • Байти-некъе
  • Мути-некъе

5 Ялхойн тайпан адмаш ДНК-тест йина гаплогруппин, массарна J2 гайтнер. Цуьндела, шай тайпан йуккхехь цаьр маре ца до, шадерриг тайп цхьан де-гар дохуш дол дер.

ГӀарабевлла тайпанан векалш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  • Темерханов Юсуп-Хьаьжа – полковник Буданов Юрий виерна бехке вина кхел йина, чувоьллина.
  • Дуда-Шейх — динан авторитет. Накъшбандин тӀарикъатера. Зиярат Гуьмсехь ду.
  • Салатаев Ӏели — Ялхой-Мехкан оьздангаллин цӀен исбаьхьаллин куьйгалхо, нохчийн историк.
  • Бетерсултанов Баудин — Ялхой-Мехкан юьртда.
  • Бисултанов Асланбек (1956 — 2001) — гӀараваьлла нохчийн спортхо, охьатохарх латархо, дуьххьарлера нохчий ССРС, Европин, дуьненан чемпион паргӀата кепара охьатохарх латарехь. ССРС Хьакъдолу сортан говзанча (1977 шо).
  • Нухаев Хож-Ахьмад (вина 1954 шеран 11 ноябрехь) — нохчийн политикин гӀуллакххо, НРИ Правительствон вице-премьер лаьттина.
  • Тайсумов Майрбек (1988 шеран вина 8 августехь) – Австрер Нохчийн ЮФС бIахо.

Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Литература[нисйе бӀаьра | нисйе]