Иран
|
|||||
| Девиз: «Йозуш цахилар, Маршо, Исламан Республика» «اﺳﺘﻘﻼﻝ، ﺁﺯﺍﺩﻯ، جمهوری اسلامی» «Эстекълаль, азади, джомхӀури-йе-эсломи» |
|||||
| Гимн: «سرود ملی اﻳﺭﺍﻥ» «Сору́де мелли́йе Ира́н» |
|||||
| Кхоьллина | 1 апрель 1979 (Исламан революци) |
||||
| Официалан мотт | гӀажарийн | ||||
| Коьрта гӀала | ТехӀеран | ||||
| Яккхий гӀаланаш | ТехӀеран, Мешхед, Кередж, Тебриз, Шираз, Исфахан, Ахваз | ||||
| Урхаллин тайпа | Исламан республика | ||||
| Лакхара куьгалхо Президент цхьалгӀа вице-президент |
Ӏали Хаменеи Хьасан Рухьани Эшаг Джахангири |
||||
| Пачхьалкхан дин | |||||
| Латта • Массо • % хина тӀехле. |
17-гӀа дуьненахь 1 648 000 км² 0,7 |
||||
| Бахархой • Мах хадор (2013) • Луьсталла |
79 853 900[1] адам. 42 адам./км² |
||||
| ДЧС • Дерриг (2012) • ХӀораннан а сина |
997,4 млрд[2] $ (18-гӀ) 13100[2] $ |
||||
| АДКМ (2013) | 0,742[3] (лакхара) (76-гl) | ||||
| Ахча | ГӀажарийчоьнан риал (IRR, код 364) | ||||
| Интернет-доменаш | .ir | ||||
| Код ISO | IR | ||||
| Код МОК | IRI | ||||
| Телефонан код | +98 | ||||
| Сахьтан асаш | +3:30 (аьхккий — UTC+4:30), IRST | ||||
Координаташ: 32°29′46″ къ. ш. 54°17′42″ м. д. / 32.49611° къ. ш. 54.29500° м. д. (G) (O)
Исламан Республика Иран (гӀажар. جمهوری اسلامی ایران) — ДжомхӀури-́йе Эслɒми́-йе Ирɒ́н), доца — Иран, ГӀажарийчоь (гӀажар. ایران Иран алар), — Хьалхара Азера пачхьалкх ю. Коьрта гӀала — ТехӀеран ю.
Чулацам
Географи[нисъе | нисъе чухулара]
Малхбалехь ОвхӀан-пачхьалкхаца а, Пакистанаца а, Малхбузехь Ӏиракъаца доза ду. Къилбсед-Малхбузехь Турцица а, Азербайджанац а, Эрмалойчоьца а, Къилбсед-Малхбалехь Туркменица доза ду.
Къилбседехь Каспий-хӀорданца а, Къилб-Малхбузехь ГӀаьжарийн чукхет-хӀорданац а, Ӏоманан чукхет-хӀорданац, Къилб-Малхбалехь Ӏарбийн хӀорданац аре йолуш ю ГӀажарийчоь. Хьалх заман чохь дуьнахь дунен йовзаш хил ю Паьрсийн Пачхьалкх шен гуонахь къаьмнаш цхьан Пачхьалкх чу лаьцна хил мохк бу.
Яккхий гӀаланаш[нисъе | нисъе чухулара]
ГӀажарийчоьнан 67,5 % бахархой Ӏаш бу гӀаланашкахь. 2030 шарахь гергачу хьесапехь 80 % Ӏаш хира бу. Йокха гӀала ю — ТехӀеран гӀалахь 8,7 млн адам Ӏаш ду[4] (14 млн в агломерации). ТехӀеранехь пачхьалкхан ахнал дукху индустрин ницкъаш бу, цу юкъахь ю — автомобилан, электронни, герзан, химин, кхача арахецар. Шен йоккхаллица шолгӀачу меттигехь ю — Мешхед, иза ю шиитий лараме гӀала.
ГӀажарийчоьнан административни екъаялар[нисъе | нисъе чухулара]
ГӀажарийчоьнан коьрта административни дакъош ду останаш (гӀажар. استان — ostān; мн.ч. — استانﻫﺎ — ostānhā), цера чохь ю шахрестанаш (гӀажар. شهرستان), шахрестанийн чохь ю — бахшаш (гӀажар. بخش). Останан йокха гӀала дукху хьолехь коьрта гӀала хуьйла (гӀажар. مرکز — markaz). ХӀора останан урхалла до губернаторс (остандарс — استاندار). ГӀажарийчоьнан ю 31 остан:
|
1. ТехӀеран |
11. Хамадан |
21. Систан а Белуджистан а |
1950 шоа кхачале ГӀажарийчоь екъалуш яра 12 остан: Ардалян, Азербайджан, Белуджистан, Фарс, Гилян, Араки-Аджам, Хорасан, Хузестан, Керман, Ларестан, Лурестан и Мазендеран. 1950-м уьш кӀезиг йира 10, а тӀакха 1960 тӀера 1981 кхаччалц уьш дукху хиллира 28. 2004 шарахь ТехӀеран 3 остан йира, ТехӀеран 2010 шарахь 2 остан йира.
Истори[нисъе | нисъе чухулара]
Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]
- ↑ Census.gov Country Rank. Countries and Areas Ranked by Population: 2013. U.S. Department of Commerce (2013). Архив йина хьалхара хьастан чура 2013 шаран 9 майхь. Теллина 2013 шаран 9 майхь.
- ↑ 1 2 CIA - The World Factbook. Теллина 2013 шаран 16 мартехь.
- ↑ Human Development Report 2013 (ингалс.). United Nations Development Programme (2013). Архив йина хьалхара хьастан чура 2013 шаран 13 августехь.
- ↑ WebCite query result
ХӀара яззам табарна бакъхьа ду?:
|