Чулацаман тӀегӀо

Болгари

Хьажоргаш нисйар
42°39′ къ. ш. 25°24′ м. д.HGЯO
ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Республика Болгари
болг. Република България
Девиз: «болг. Съединението прави силата (нох. Цхьаалло ницкъ ло)»
Болгарин Шатлакхан Илли
Кхоьллина 681 шо[1]
Маьрша йаьлла терахьаш

1908 шаран 22 сентябрь (Хункар-махках

(1878 ш. дуьйна — Оьрсийн-туркойн тӀом 1877-78) чекхбаьлча)
Официалан мотт болгарийн
Коьрта гӀала Софи
Йаккхий гӀаланаш Софи, Пловдив, Варна, Бургас, Русе, Стара-Загора, Плевен, Добрич, Сливен, Шумен, Перник, Хасково, Благоевград, Ямбол, Велико-Тырново, Пазарджик
Ӏедал
Президент Илияна Йотова
Премьер-министр Румен Радев
Пачхь. дин Дуьненан хӀуманан пачхьалкх
Латта
 • Шадерг 110 993,6 км² (103-гӀа дуьненахь)
 • % хина тӀехле 0,3%
Бахархой
 • Мах хадор ▼ 6 847 402[2] стаг (107-гӀа)
АКИ ▲ 0,845[3](2023) (чӀогӀа лакхара; 55-гӀа меттиг)
Бахархойн цӀерш болгараш, болгархо
Экономика
ДЧС (НЭТ)
 • Шадерг 248,906 млрд[4] долл.
 • ХӀораннан а сина 13 562[5] долл.
ДЧС (номинал)
 • Берриг 54,271 млрд[5] долл.
 • ХӀораннан а сина 39 185[4] долл.
 • Ахча евро[6]
Кхин а хаамаш
Интернет-домен .бг, .bg, .eu
Код ISO BG
Код МОК BUL
Телефонан код +359
Сахьтан аса EET (UTC+2, аьхка UTC+3)
Автомобилийн некъаш аьтту агӀора[вд][7]
Викилармин логотип Викиларми чохь медиафайлаш

Болга́ри (болг. България [bɤɫˈgarijɐ]), официалан — Респу́блика Болга́ри[8] (болг. Република България [rɛˈpublʲikə bɤɫˈgarijɐ]) — Къилба-Малхбален Европин, Балканийн ахгӀайренан малхбален декъера пачхьалкх, дӀалоцу 22 % цуьнан майда➤. Бахархой 6 447 710 ст. ву (2022 шарахь)[9], ткъа мохк — 110 993 км². Махк 103-гӀа меттигехь бу дуьненахь майданца, 110-гӀа меттигехь бахархошца. Европин бертехь 11-гӀа меттигехь йу, 16-гӀа бахархойн барамца➤.

Малхбалехьа Ӏаьржа хӀорд бу. Доза ду Желтойчоьнца а, Туркойчоьнца а къилбехахь, Сербица а, Къилбаседа Македоница — малхбузехьа, Румыница — къилбаседехьа. Дерриг дозанийн дохалла — 2245 км➤.

Коьрта шахьар а, уггаре йоккха гӀала а — Софи, кхин йаккхий гӀаланаш — Пловдив, Варна, Бургас, Русе, Стара-Загора. Пачхьалкхан мотт — болгарийн➤.

Мохк бекъало 28 областан, уьш йекъало 265 йукъараллин➤.

Мехкан цӀе тиллина болгарийн этнониман цӀарах. Пачхьалкхан истори йоьзна йу кхаа паччахьаллица: Хьалхара паччахьалла гучуйелира 681 шарахь, шолгӀа паччахьалла гучуйелира 1185 шарахь, кхоалгӀа паччахьалла кхоллайелира 1908 шарахь. 1946—1990 шерашкахь социалистийн пачхьалкх хилира➤.

Парламентан республика президентан урхаллица.

Конституцица, Болгари дуьненан хӀуман пачхьалкх йу. Бахархойн доккхаха долу дакъа (78 % гергга) православин динехь бу[10]➤.

Иза промышленностьӀиндустриалан пачхьалкх йу, кхиъна юьртабахамца. Экономикин цхьадолу коьрта дакъош ду иштта туризм а, хьаштийн кхоче а. Валюта — евро (Еврозонин йукъайалар бахьнехь[6]); 2026 шо кхаччалц — болгарин лев[11]. ДВФ зерашца, 2018 шарахь ЧВС терахьашца $159,681 млрд хилира (22 700 доллар хӀора стагана). Минимум алапа Болгарехь 2026 шарахь 620 Евро. Пачхьалкх 73-гӀа меттигехь йу адамийн дахаран йохаллица➤.

ВКъКх декъахо 1955 шарахь дуьйна, ОБСЕ декъахо 1975 шарахь дуьйна, ӀЭЦКх декъахо 1992 шарахь дуьйна, Еврпин Кхеташонан декъахо 1992 шарахь дуьйна, ДМКх декъашхо 1996 шарахь дуьйна, НАТО декъахо 2004 шарахь дуьйна, ЕБ декъахо 2007 шарахь дуьйна, Шенгенан зонин пачхьалкх-декъахо; 2026 шарахь дуьйна кхин а еврозонин йукъа йогӀу[6]➤.

Этимологи

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Пачхьалкхан цӀе схьайаьлла болгарийн туьркийн къаьмнийн цӀарах, IV бӀешарахь дуьйна Къилбаседа Ӏаьржа хӀордан кӀоштан аренашкахь Ӏаш хилла Каспий-хӀордана а, Къилбаседа Кавказе а кхаччалц, VII бӀешеран шолгӀачу декъехь дӀакхелхина Ийдалан кӀошта а, кхечу регионашкахь а. Амма цхьаболчу историкаша шеконе дуьллу болгараш тюркийн тайпанаш санна классификаци йар, уьш Къилбаседа ГӀажарийчуьра схьабевлла хиларан гипотез а йеш[12][13].

«Булгараш» этноним йаьлла хила тарло хьалхара туьркийн дешах bulģha («эдала», «ласто», «кего») а, цунах даьлла bulgak («гӀаттам», «гӀурт»)[14]. Кхин хила тарлуш йолу этимологеш схьайолу цуьнан схьадалар монголийн «булгарак» («дӀакъасто») йа хьалхара туьркийн «бель» («пхиъ») а, «гур» («тайпа» маьӀнехь «пха») а цхьаьнакхетарх, иза ду утигурийн я оногурийн («итт тайпа») декъадалар санна хеташ долу дешнаш[15].

Кхи цхьа гипотеза а йу мехкан цӀе схьайаларх, иза йоьзна йу Ийдала оьрсийн цӀе «Волга» йаккхарх, цуьнан бердашца даьхна и тайпанаша, тӀаьхь-тӀаьхьа хийцайелла цӀе: Volga — Volgarii — Volgaria — Bolgaria — Bulgaria[16].

Географи

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Болгарин майда ― 110 994 км². Мохк лаьтта Ӏаьржа хӀордан малхбузе берда тӀаьхь, къилбаседехь доза ду Румыница, къилбехахь — Желтойчоьнца, къилба-малхбалехь — Туркойчоьнца, малхбузехьа — Сербица, къилба-малхбузехьа Желтойчоьнца а, Къилбаседа Македоница[17]. Майда жима йелахь а, Болгарин Ӏалам тайп-тайпана ду.

Болгарин лаьттан дозанийн дохалла луларчу пачхьалкхашца 1808 км йу. Дунайца а, Резовскица а хин дозанан йерриг йохалла 686 км; Ӏаьржа хӀордан дозанан ерриг йохалла 378 км йу. Къилбаседа а, малхбузе а дозанаш билгалдоху коьртачу декъана лаьмнин азарашца.

Рельеф а, топографи а

[бӀаьра нисйан | нисйан]
Хьаннаш Болгарехь
Болгарин физикин карта
Лаьмнаш Болгарехь

Болгарин рельеф цхьаьнакепара йац. Цуьнан мелла а жимачу махкахьь йу чутаӀенаш, аренаш, гунаш, лоха а, лекха а лаьмнаш, дуккха а тогӀеш а, кӀорга Ӏинаш а. Болгарин топографин коьрта башхалла йу лекха а, лоха а латтанийн асанаш хийцайалар, уьш йу малхбалера малхбузе кхаччалц йерриг пачхьалкхехула. Цу асанех (геоморфологин кӀошташ олу), къилбаседехьара къилбехьа: Лахадунайн чутаӀе, Стара-Планина, Лакхафракийн чутаӀе, Рила-Родопийн ламанан массив. Болгарехь 3 ламана система йу: Пирин, Рила, Родопаш. Болгарехь кхоъ лаьмнин аса йу: Пирин, Рила, Родопийн лаьмнаш. Ӏаьржа хӀордан уллера уггар малхбален кӀошташ гунаш долуш йу, жим-жима малхбузехьа лакхадовлу уьш, ткъа мехкан уггар малхбузера дакъа лаьмнаш ду. Пачхьалкхан кхаа декъах ши дакъа сов лаьтта аренех, акъарих, гунех 600 м лоха долу. Аренаш (200 м лоха латтанийн) 31 % йу, акъари а, гунаш а (200—600 м) 41 %, лоха лаьмнаш (600—1000 м) 10 %, юккъера локхалла йолу лаьмнаш (1000—1500 м) 10 %, лекха лаьмнаш (1500 м лекха) 3 %. Болгарин йуккъера локхалла — 470 м.

Стара-Планинин (Балканийн лаьмнаш) тӀера Болгарин дакъа малхбузехьа долало Тимок эркан тӀера, кхин дӀа ду малхбалехь Ӏаьржа хӀорд тӀекхаччалц. Стара-Планинин йохаалла йу 600 км, ткъа шоралла йу 30—50 км. Церан уггаре лекха дакъа ду йуккъера Болгарехь, цигахь бу Ботев лам, уггаре лекха меттиг Балканийн лаьмнийн 2376 м йу. Балканийн лаьмнаш цхьана эшшара лахло Ӏаьржа хӀордан берд йистан тархаш тӀекхаччалц. Стара-Планинин къилба басеш а, Йуккъера лаьмнаш дехьадовлу Лакхафракийн чутаӀене а, Софин чутаӀене а. Кхаа сен кеп йолу, Лакхаефракийн чутаӀе йолало малхбалехьа лаьмнашна Софина гена йоццуш, шорло малхбален Ӏаьржа хӀордан агӀора. Цунна тӀаьхь ду Марица эркан тогӀе а, чутаӀенаш а, уьш лаьтта эркан а, Ӏаьржа хӀордан а йукъахь. Лахадунайн чутаӀе санна, Лакхафракийн чутаӀенан доккхаха долу дакъа гунаш болуш ду. Мехкан доккхаха долу дакъа йуьртабахамехь лело дика ду.

ГӀеххьа лекха лаьмнаш дӀалоцуш йу Лакхафракин а, Софин а чутаӀенашна, Желтойчоьнан къилба дозанна йукъара меттиг. Мехкан малхбузехь кхо дукъ ду: Софина къилбехьа Витоша, кхин а къилбехьа Рила, къилба-малхбузехь Пирин. Уьш йу Болгарин а, йерриг Балканийн ахгӀайренан а уггаре лекха топографин меттиг. Рилан дукъан йукъабогӀу Мусала лам, 2925 м лекха, Балканийн пачхьалкхашкахь уггар лекха лам. Рилан системехь кхин а шийтта гергга лам бу 2600 м сов лекха. Уггаре лекха лаьмнийн амалехь ду кӀумзала тархаш, цхьацца Ӏаьмнаш диттийн асанал лакхахь. Жимма лоха баххьашкахь лаьмнийн цанаш йу. Пирин дукъан амалехь ду тархийн баххьаш, тӀулгийн басенаш. Цуьнан уггар лекха меттиг йу Вихрен лам, 2915 м лекха, шен локхалдица Болгарехь шолгӀа меттиг дӀалоцуш бу. Кхин а малхбалехьа ду Родопин лаьмнаш.

Эркаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Стара-Планинас йоькъу Болгари шина цхьатерра йолчу эркан системе. Йоккха системо латтадо хи Болгарин къилбаседа декъана, иза охьадоьду Ӏаьржа хӀорд чу, коьртачу кепара Дунайн эркан чухула. Оцу системо дӀалоцу йерриг Лахадунайн чутаӀе, иза йаьржина 48—80 км мехкан чоьхьа цуьнан бердийн асанна тӀера. ШолгӀа системо охьадоьду хи гулдо Лакхафракийн чутаӀене дукхаха дерг мехкийн лекха ламанан декъера, иза охьадоьду къилба-малхбузехьа Эгейн хӀорд чу. Дерриг эркех кеманаш ца лела Дунай чухула бен, амма кхин дукхаха долу эркаш а, церан геннаш а Болгарехь лакхара потенциал йолуш ду гидроэлектроэнерги йаккха а, аренашка хи дилла а.

Климат

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Болгарин майда жима йу, амма цуьнан климат дикка тайп-тайпана йу. Пачхьалкх Ӏуьллу континентан а, Лаьттайуккъера хӀордан а климатан зонехь. Болгарин лаьмнаш а, тогӀенаш а Ӏаламан дуьхьалонаш йа харшнаш санна лела хӀаваан массанашна, кхуллу ира хенан контрасташ мелла а йоцачу меттигехь. Континентан климатан зона мелла а йоккха йу, хӀунда аьлча континентан хӀаваан масса атта кхачало Дунайн лахара аренга. Континентан климатан тӀеӀаткъам чӀогӀа хуьлу Ӏаьнан заманахь, чӀогӀа ло догӀучу хенахь; Лаьттайуккъера хӀордан климатан Ӏаткъам чӀогӀа хуьлу аьхка, йовха, екъа хенан хӀоттам лелачу хенахь. Балканийн лаьмнин барьеран эффект хаало йерриг пачхьалкхехь: йуккъера барамехь къилбаседа Болгарехь цхьа градус шийла хуьлу, 192 мм алсам йочанаш йогӀу къилба Болгарехьчул. Ӏаьржа хӀорд махкахь хенан хӀоттамна тӀеӀаткъам беш йолу коьрта фактор хила тоъал боккха ца хиларна, цуьнан коьрта Ӏаткъам бен ца хуьлу шен бердашца.

Болгарехь шарахь йуккъера йочанаш йогӀу гергарчу хьесапехь 730 мм. Къилба Добруджан къилбаседа-малхбалехь, Ӏаьржа хӀордан бердашца а, Лакхафракин чутаӀенан цхьацца дакъошкахь а охьадогӀу догӀанаш дукхахьолахь 500 мм кӀезиг хуьлу, ткъа йокъалаш дукха хуьлу, къаьсттина август чекхболуш а, сентябрь болалуш а. Йисинчу Лакхафракин чутаӀенехь а, Дунайн лакхиэнехь а мелла а кӀезиг йочанаш йогӀу, махкахь йуккъерачу барамехьчул; Лакхафракин чутаӀенашкахь кест-кеста хуьлу аьхкенан йокъалла. Махкахь уггаре дукха догӀанаш догӀу лакхарчу меттигашкахь йуккъера охьадогӀу догӀа а, ло а 2540 мм сов хила тарло, лаьмнашкахь инзаре дукха ло догӀу, наггахь -30°C кхаччалц шелонаш хуьлу. Ло лаьтта сентябрь чекхболуш дуьйна июнь болабаллалц.

Истори

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Административан йекъайалар

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Болгарин регионаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Болгарин регионаш

Болгарин областаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Болгарин областаш

Болгарин областаш
Область Бахархой
(тыс. чел., 2005)		 Бахархой тӀекхетар
(2004/5)		 Майда
(км²)		 Луьсталла
(чел./км²)
Благоевградан область 334 907 −0,8 % 6 478 51,70
Бургасан область 418 925 −0,2 % 7 618 55,00
Варнан область 457 922 −0,1 % 3 819 120
Великотырновон область 283 599 −0,5 % 4 684 60,99
Видинан область 117 809 −2,0 % 3 071 39,11
Врацан область 209 124 −1,7 % 4 098 51,89
Габровон область 135 780 −1,2 % 2 053 66,96
Добричин область 206 893 −0,8 % 4 700 44,02
Кырджалин область 159 878 −0,7 % 4 032 39,65
Кюстендилан область 154 468 −1,2 % 3 027 51,03
Ловечин область 159 214 −1,3 % 4 134 38,99
Монтанан область 166 775 −2,0 % 3 595 47,35
Пазарджикан область 300 092 −1,0 % 4 393 68,31
Перникан область 142 251 −1,3 % 2 377 59,84
Плевенан область 305 025 −1,5 % 4 216 73,64
Пловдиван область 707 570 −0,2 % 5 973 118
Разградан область 140 743 −1,0 % 2 648 53,15
Русен область 256 835 −0,7 % 2 616 99,07
Силистран область 135 701 −1,3 % 2 862 47,41
Сливенан область 211 005 −1,0 % 3 646 47,41
Смолянан область 133 015 −1,5 % 3 532 37,66
Софи-град 1 231 622 +1,0 % 1 349 913
Софин область 262 032 −1,1 % 7 277 36,01
Старозагоран область 362 090 −0,5 % 4 959 73,02
Тырговиштен область 136 806 −1,0 % 2 735 50,02
Хасковон область 268 335 −0,7 % 4 033 66,53
Шуменан область 199 577 −0,6 % 3 365 59,31
Ямболан область 147 906 −1,1 % 4 209 35,14
Панорама Пирина

Балет, театр, кинематограф

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Хьалхара кхолламаллин хелхаран труппаш Болгарехь гучуйевлла Софихь 1900 шарахь[18].

Вазов Иванан къоман театр

Театр Болгарехь кхиа йолайелла XIX бӀешеран йуккъехь[18]. Режиссёрийн театр хӀоттарехь ладаме роль ловзийна Н. О. Массалитиновс[18]. ШолгӀа дуьненан тӀом чекхбаьлча болгарийн театре жигара кочайоьллина социалистийн реализм[18].

Кухни

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Болгарийн кухни — Болгарехь а, Къилба-Малхбален Европин кхечу пачхьалкхашкахь а йаьржина къоман кухни. Болгарийн кухни туркойн а, желтойн а кухних тера йу. Иза доьзна ду пачхьалкхийн цхьатерра географин меттигаш хиларца, йукъара ингредиенташца, йеххачу хенахь дуьйна йолу историн зӀенашца.

Болгарин кухни кхоьллина шуьйра хасстоьмаш, бецаш, стоьмаш лелош. Кухни хьалдолуш йу шен ораматийн берамашца, йовха а, шийла а чорпанашца.

Кухнин башхалла йу кхачанан сурсаташ лахарчу йовхонца цхьана сахьтехь кечдар, кхачанан сурсаташ дукхахьолахь цхьана хенахь кечдо цхьана кхачанан дакъа санна. Кхин цхьа билгало йу шуьйра пайдаэцар керла а, хинчу йоьхкина а бецаш, жижиган кхачанашна тӀетуху. Кхечу кухница дуьстича, кхачанехь бу хьонка, сарамсекх, цӀен а, Ӏаьржа а бурч, алспайс, лавран гӀа, чамбуц, хьожа йогӀу буц, хьажбуц. Болгарийн кхачанаш чӀогӀа мерза бу, къаьсттина бовха кхачанаш.

Муьлххачу а къоман кухнехь санна, болгарийн кухнехь ду даарш, кечдеш долу ша-кепара халкъан, динан йа пачхьалкхан Ӏиданашкахь. Масала, керста мархин баттахь сарми а, чушаш (бурчаш) Сочельнике, капама (кхаьрзин даар масийтта тайпана жижигах а, йоьхехь а хи чуйоьллина копастца), кхин даарш хи чуйоьллина копастца Керла шарна, чӀара сий. Николайн денна (6 декабрь), козунак пасхана, Ӏахар Майраллин денна (сий. Георгийн де).

Денкова Албена а, Ставиский Максим а 2007 шарахь Варшавехь хиллачу Европин чемпионатехь.

Спорт

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Болгарин спорт кхиира пачхьалкхо 1896 шеран аьхкенан Олимпиадехь дакъалаьцначул тӀаьхьа, цигахь Болгари йара спортхой хьажийначу 14 пачхьалкхех цхьаъ. Карарчу хенахь Болгарехь уггаре а йевзаш йолу спортан кеп йу футбол. Болгарин къоман футболан тобано 4-гӀа меттиг йаьккхира 1994 шарахь АЦШ дӀайаьхьначу футболан дуьненан чемпионатехь. Болгарино ламастехь лакхара жамӀаш дина йеза а, йайн а атлетикехь, латарехь, боксехь, волейболехь, спортан а, исбаьхьаллин гимнастикехь, кхийсархойн а, пийсиг хьакхаран а спортехь.

2013 шарахь Болгарис тӀеийцира биатлонан Европин чемпионат.

Туризм

[бӀаьра нисйан | нисйан]
Курорт «Сийлахь Влас»
Когасалазаш хохкург Рилийн лаьмнашкахь

Болгарехь туризмо дӀалоцу мехкан ЧВС-н доккха дакъа. Дукхахболу туристаш курорте богӀу йа аьхка, я Ӏаьнан муьрехь, шеран муьре хьаьжжина. Болгарехь туризм кхиоран перспективаш сирла йу, хӀунда аьлча махкахь оьздангаллин а, Ӏаламан а меттигаш йу. 2015-чу шарахь Daily Mail газето Болгарин курорташ Европехь уггаре а мах лахара болуш ю аьлла цӀе тиллира. Болгарин коьртачу курорташкахь кхачанан тускар хаъал мехаза ду Италерчу а, Испанерчу а, Туркойчоьнан а курорташкахь долчул[19]. Цул сов, Болгарехь ши бутт боцург туристийн бу — октябрь а, ноябрь. Ӏаьржа хӀордан март — иза тешна бӀаьсте йу заза доккхучу дитташца, июне хьаьдда луьйчуш бу Ӏаьржа хӀорд чохь — сентябрь кхаччалц. Ламанан когасалазийн шеран хан дӀайолало декабрехь, иза латта февраль кхаччалц.

Болгарин Ӏаьржа хӀордан бердаш — гӀарайаьлла пляжан туризман меттиг. Болгари Малхбален Европин социалистийн пачхьалкхашна йукъахь уггаре а мехала курортех цхьаъ йара. 1990-гӀа шерашкахь индустри лахйелира, амма хӀинца хьалайаьлла. Дуккха а туристаш богӀу Малхбузен а, Малхбален а Европера а, Скандинавера а, Германера а, Россира а, Украинера а, Йоккха Британера а.

Уггаре гӀарайевлла Ӏаьржа хӀордан курорт: Албена, Дешин ГӀамарш, Ривьера, Сийлахь Константин а, Елена а, Обзор, Мелхан Берд, Созопол, Елените, Сий. Влас.

Бальнео (СПА) курорташ: Велинград, Сандански, Хисар, Павел Баня, Нареченски Бани, Выршец.

Ламанан лыжийн курорташ: Банско, Боровец, Пампорово, Витоша. Ӏаьржачу хӀордан курорташкахь санна, лаьмнашкара курорташ жигара меттахӀиттош йу шайн отелаш а, лаьмнин инфраструктура а. Керла некъаш деш ду, кхузаманан лифташ (масала, Доппельмайер Гаравента) хӀиттош йу. Курортийн некъийн бохалла бу, юккъера а, лахара а чолхалла йолуш лаьмнаш алсам ду, цуо Болгари тӀаьхьайуьту гӀарайаьллачу альпийн меттигашна. 2008 шеран мартехь Банскохь дӀайаьхьира Европин божарийн лаьмнашкара сихха охьавоссаран чемпионат.

Къоман статистикин институтан хаамашца, 2016 шарахь Болгарехь садо\уш а, экскурсехь а хилла 10 604 396 стаг[20]. Туристаш баьхкина мехкаш иштта хилла (гайтина 100 000 турист веана пачхьалкхаш):

Ӏиданаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]
Ӏусманех Болгари маршайаккхаран де

Болгари оьздангаллехь

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  • Мерза бурчах мехкан цӀарах болгарийн олу.
  • МаьӀиган шарйен чархах ЛПД берриг мехкашкахь — иза дуьххьара йинчу махка цӀарах — ала долийра болгарка.

Хьажа кхин а

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Билгалдахарш

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  1. ↑ Bulgaria (07/08). State.gov. ТӀекхочу терахь: 2009 шеран 2 январь. Архивйина 2008 шеран 25 декабрехь
  2. ↑ Болгария вымирает, демографическая ситуация хуже, чем после Второй мировой. BgNews (2018 шеран 30 июнь). ТӀекхочу терахь: 2018 шеран 1 июль. Архивйина 2018 шеран 1 июлехь
  3. ↑ Country Insights: Bulgaria (инг.). Human Development Reports. United Nations Development Programme. ТӀекхочу терахь: 2026 шеран 6 апрель.
  4. 1 2 World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Bulgaria). www.imf.org. Международный валютный фонд (2024 шеран 22 октябрь). ТӀекхочу терахь: 2024 шеран 9 ноябрь.
  5. 1 2 Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху "IMF" тӀетовжаран текст йазйина йац
  6. 1 2 3 "COUNCIL DECISION (EU) 2025/1407 of 8 July 2025 on the adoption by Bulgaria of the euro on 1 January 2026". Official Journal of the European Union. L. 2025-07-14. ТӀекхачаран де: 2025 ш. 29 декабрехь.
  7. ↑ http://chartsbin.com/view/edr
  8. ↑ Государства и территории мира. Справочные сведения // Атлас мира / сост. и подгот. к изд. ПКО «Картография» в 2009 г. ; гл. ред. Г. В. Поздняк. — М. : ПКО «Картография» : Оникс, 2010. — С. 15. — ISBN 978-5-85120-295-7 (Картография). — ISBN 978-5-488-02609-4 (Оникс).
  9. ↑ НАСЕЛЕНИЕ КЪМ 31.12.2022 Г. ПО ОБЛАСТИ, ОБЩИНИ, МЕСТОЖИВЕЕНЕ И ПОЛ. ТӀекхочу терахь: 2024 шеран 26 февраль. Архивйина 2022 шеран 1 июнехь
  10. ↑ Архивированная копия. ТӀекхочу терахь: 2011 шеран 22 июль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2011 шеран 4 октябрехь
  11. ↑ Report for Selected Countries and Subjects. ТӀекхочу терахь: 2018 шеран 23 июнь. Архивйина 2020 шеран 4 июнехь
  12. ↑ Dobrev, Petar. «Езикът на Аспаруховите и Куберовите българи». 1995.
  13. ↑ Bakalov, Georgi. Малко известни факти от историята на древните българи. Part 1 Архивйина 2015-09-24 — Wayback Machine & Part 2 Архивйина 2007-12-01 — Wayback Machine.
  14. ↑ Bowersock, Glen W. & al. Late Antiquity: a Guide to the Postclassical World Архивйина 2020-06-04 — Wayback Machine, p. 354. Harvard University Press, 1999. ISBN 0-674-51173-5
  15. ↑ Karataty, Osman. In Search of the Lost Tribe: the Origins and Making of the Croatian Nation Архивйина 2020-06-04 — Wayback Machine, p. 28.
  16. ↑ Charnock, Richard Stephen. Local Etymology: A Derivative Dictionary of Geographical Names Архивйина 2020-06-04 — Wayback Machine. — London: Houlston and Wright, 1859. — P. 50.
  17. ↑ Zankina, Emilia. Bulgaria Country Profile. Freedom House. ТӀекхочу терахь: 2018 шеран 24 июль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2018 шеран 24 июлехь Архивйина 2018-07-24 — Wayback Machine
  18. 1 2 3 4 Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху "bre3" тӀетовжаран текст йазйина йац
  19. ↑ Курорты Болгарин названы самыми недорогими в Европе (2015 шеран 29 апрель). ТӀекхочу терахь: 2019 шеран 27 ноябрь. Архивйина 2019 шеран 10 ноябрехь
  20. ↑ Посещения на чужденци в България по месеци и по страни. Национален статистически институт (2017 шеран 17 март). ТӀекхочу терахь: 2017 шеран 19 март. Архивйина 2017 шеран 8 майхь

Литература

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  • Болгария // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  • Болгария // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона: В 86 томах (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
  • Валев Э. Б. Болгария: Экономико-географическое описание / Под ред. И. А. Витвера. — М.: Географгиз, 1949. — 408 с. — 40 000 экз.
  • Котов Б. С. Межсоюзническая война лета 1913 года в восприятии русского общества (по материалам прессы) // Новая и новейшая история. — 2015. — № 3.
  • Мурзаев Э. М. Словарь народных географических терминов. — М.: Мысль, 1984.
  • Мурзаев Э. М. Тюркские географические названия. — М.: Вост. лит., 1996.
  • Божинова М., Жекова К., Пейковска П. Экономический потенциал Болгарин. Путеводитель инвестора — М., 2008. — 160 с.

Хьажоргаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]
Хьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Болгари&oldid=26285322»