Бахьрайн

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Бахьрайн паччахьалла
مملكة البحرين
Мамля́кат аль-Бахьрайн[1]
Байракх ХӀост
Байракх ХӀост
Шатлакхан Илли: «Тхан Бахьрайн»
Map of Bahrain.svg
Bahrain on the globe (Afro-Eurasia centered).svg
Официалан мотт Ӏаьрбийн мотт
Коьрта гӀала Манама
Яккхий гӀаланаш Манама
Урхаллин тайпа Конституцин монархи[2]
Монарх
Премьер-министр
Хьамад бин Ӏиса Аль Халифат
Халифат бин Салман Аль Халифат
Пачхьалкхан дин ислам, суннийш
Латта 184-гӀа дуьненахь
 • Дерриг 766 км²
хина тӀехле 0%
Бахархой
 • Мах хадор (2014) 1 343 000 адам.
 • ХӀораннан а сина $29,146 долл.
АДКМ|ИЧР (2013) 0,796[3] (ЧIогIа лакхара; 48-гӀа меттиг)
Ахча Бахьрайнан динар (BHD, код 48)
Интернет-домен .bh
Код ISO BH
Код МОК BRN
Телефонан код +973
Сахьтан асаш +3
Автомобилийн некъаш аьтту[d]

Бахьрайн, юьззина официалан кеп — Бахьрайн паччахьалла[2] (Ӏаьр. مملكة البحرين‎‎ — Мамля́кат аль-Бахьрайн[1]) — Къилба-Малхбузан Азин ГӀажарийн айманера Бахьрайн цIе йолчу архипелаг тIера гIайренан пачхьалкх. Бахрайно дIалоцу кхоъ дикка доккха а, шортта кегийра а гIайренаш а СаӀудийн Ӏаьрбийчоьнан бердашна 16 км малхбалехьа, оцу махкаца уьйр ю автомобилан тIайн тIехула.

Паччахьаллин махкахь Манаман гергарчу Джуффэйрехь дIатарйина АЦШн ПхиалгIачу флотан коьрта оперативан база.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Вайн эрал III эзар шо хьалха оцу мехкан латта тIехь яьржинера, шайн чIагIйина нах беха меттигаш а йолу, кхиина цивилизаци. Шира пачхьалкхан цIе Дильмун хилла, иза яра йоккха хIордан махлелоран центр, цигашхула зIенаш латтайора шумераш а, кхечу Шина хин юкъан къаьмнаш а ХIиндан тогIенан къаьмнашца.

Дипломатин юкъаметтигаш ю Российн Федерацица (хIиттийна ССРСца 29.09.1990).

Дика хьоьгучеран некрополь[нисъе | нисъе чухулара]

Энки «дела» — шира мухаран тача

Ширачу заманахь дуьйна гӀайре гӀарадаьлла хазаллийца а, меттигера жовхарийн дикаллийца а, цуьнан бехк хета бердашца долчу хинан башха хьал[5]. Бахьрайнан жовхарш кхиаран процесс дӀайодара дуьра а, теза а хиш иэлучу хьолашкахь. Хин буха оьхучара дӀабиллина тамашийна Ӏаламан хиламо — ГӀажарийн айман бух тӀиера Ӏаламан теза хьосташ довлар — цӀе елла гӀайренна, «ши хӀорд вовшахкхета меттиг» (маджму Ӏу-ль-Бахьрайн) аьлла, мифологехь а. Угаритийн «дела» Илу Ӏа меттиг хилла «шина эркан хикхоче»[6]. Шумерийн «делийн» коьртачех цхьаъ хилла Энки, хьекъалан а, латан тӀиера, бухара хин а дела, вуьллуш хилла паччахьан кепара, шина белаш тӀиера чохь чӀерий долу, хи охьаоьху стеган суртаца[7].

ДӀабоьхкинарш бохку меттиган схема

Археологашна карийна, шифр дӀаяьккхина тексташа гойту, Бахьрайн гӀайре Шумеран шира бахархоша лоруш хилла еза меттиг санна, «беллачеран синош эхартан беркат схьаоьцу меттиг», ткъа цигахь дӀаволларан бакъо «лорура дерриг дахарехь делан муьтӀахь хиларна делла даккхийчу совгӀатех цхьаъ»[8].

М. Б. Пиотровскийс яздина[9]: «Бахьрайнан мистикан маьӀна гуттаренна долчу дахарца башха уьйр йолу меттиг санна, го, масала, дӀаволларан меттиг санна иза нахана оьшуш хиларна».

Бахьрайнан динан-историн тӀаьхьенан иэс ю йисина шира некрополаш, цара дӀалоцу шуьйра аренаш гӀайренан къилбаседа декъехь. Уьш яр талламхоша дӀахьо вайн эрал деалгӀа а, кхоалгӀа эзар шо хьалхе. ДӀабоьхкинчеран барам, царна юкъахь ерриг Шумерера гӀарабевлла нах, тӀемалой, багарбо бӀе эзарнашкахь. Талламхошна хетарехь, наггахь кешнаш хьалххе заказ деш хилла, хӀунда аьлчи цхьадерш царех деса дисина. Баьрзнаш хийцало барамашца. Уггаре хьалхарниш царех овалан кепара хилла, локхалла 1,5 м гергга. ТӀулгийн камерехь лахьта доккхуш хилла дӀаволларан гӀирс чубуьллуш. «Элийн» кешнаш чохь ши лахьта деш хилла, цхьаъ вукханна тӀехула, тӀулгаца къовлуш хилла. Ерриг гӀишлона гуо беш хилла тӀулган пенаца. Пенан а, лахьтан а юкъ, тӀехуле юзуш хилла тӀоца. Иштта барз 15 метре кхочуш хилла.

Бахьрайн тӀехь дӀабохкаран ламаст дисира эллинизман муьрехь а. ТӀаьххьарниг царех терахь тоьхна ю вайн эрал хьалхарчу бIешерашца[10]. Кешнийн дакъа дайна ца Ӏа Ӏаламан эрозии бахьнехь, иза дайна 1950-гӀа шерашкахь деса лаьттанаш лелодахар а, гӀалийн меттигаш кхиор а бахьнехь.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. 1 2 Бахрейн // «Банкетная кампания» 1904 — Большой Иргиз. — М. : Большая российская энциклопедия, 2005. — С. 123—126. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 3). — ISBN 5-85270-331-1.
  2. 1 2 Кеп:Атлас мира
  3. Human Development Report 2013 (ингалс.). United Nations Development Programme (2013). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 13 августехь.
  4. «Арабская весна» наступает в Бахрейне, Russia Today (10 декабря 2012). Хьаьжна 5 июнехь 2017.
  5. 5000 лет истории жемчужного промысла в Бахрейне.(ТӀе цакхочу хьажорг)
  6. Древневосточные корни ислама.
  7. Афанасьева В. К. Гильгамеш и Энкиду — М.: Наука, 1979, 220 с., — сс. 73, 124
  8. Д. Рол. Генезис цивилизации — М.: Эксмо, 2002, 480 с.
  9. Пиотровский М. Б. Живая вода Бахрейна — /в кн.: Тилос. Путешествие в загробный мир — С.-Пб.: Изд-во Гос. Эрмитажа, 2012, с. 3
  10. Смерть в Тилосе: хорошо подготовленное путешествие(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чура 2016 шеран 6 мартехь. Теллина 2013 шеран 7 ноябрехь.
Азин пачхьалкхаш
LocationAsia.pngАзербайджан¹ · Эрмалойчоь · ОвхӀан · Бангладеш · Бахьрайн · Бруней · Бутан · Малхбален Тимор · Вьетнам · Гуьржийчоь¹ · Мисар² · Израиль · ХӀинди · ХӀиндонези ³ · Урдан · Ӏиракъ · Иран · Йемен² · Кхазакхстан ¹ · Камбоджа · КъатӀар · Кипр¹ · ГӀиргӀазойчоь · Цийн Халкъан Республика · Корейн Халкъан-Демократин Республика · Кувайт · Лаос · Ливан · Малайзи · Мальдиваш · Монголи · Мьянма · Непал · Ӏаьрбийн Цхьаьнатоьхна Эмираташ · Ӏоман · Пакистан · Росси4 · СаӀудийн Ӏаьрбийчоь · Сингапур · Шема · Таджикистан · Таиланд · Туркмени · Туркойчоь4 · Узбекистан · Филиппинаш · Шри-Ланка · Къилба Корей · Япон

Къобалцайина а, ахкъобалйина а пачхьалкхаш: Республика Абхази · Азад Кашмир · Ва (пачхьалкх) · Вазиристан · Ӏиракъан Курдистан · Тайвань · Ламанийн-Карабах · Палестина (пачхьалкх) (Газа секторан а, Урдан хин малхбузен хийистан а латта ) · Тамил-Илам ·Къилбаседа Кипран Туркойн Республика · Шан Пачхьалкх · Къилба ХӀирийчоь


Йозуш йолу мехкаш: Акротири а, Декелиа а · Британин латта Индин океанехь (арх. Чагос) · Гонконг · Аомынь (Макао)


¹ Цхьа дакъа Европехь я еррига Азехь, дозане хьаьжина. ² Кхин Африкехь. ³ Кхин Океанехь. 4 Кхин Европехь.