Ӏелин-Йурт

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
Ӏелин-Юрт
Сурт
43°40′18″ къ. ш. 44°57′37″ м. д.HGЯO
Пачхьалкх Росси
Регион Нохчийчоь
КӀошт Теркан кӀошт
Истори а, географи а
Йиллина XVIII бӀешо
Хьалхара цӀерш Алхазово[1], Али-юрт[2]
ХӀордан сизал локхалла 108 метр
Сахьтан аса UTCUTC+3
Бахархой
Бахархой 8446[3] стаг (2020)
Официалан мотт Нохчийн мотт, оьрсийн мотт
Идентификаторан терахьаш
Поштан индекс 366823
Автомобилан код 95
ОКАТО 96216810001
Картин тӀехь
Ӏелин-Юрт картан тӀехь
Ӏелин-Юрт
Ӏелин-Юрт картан тӀехь
Ӏелин-Юрт
Ӏелин-Юрт картан тӀехь
Ӏелин-Юрт

Ӏелин-Юрт[4]Нохчийчоьнан Теркан кӀоштан эвла ю.

Ӏелин-Юртан юьртан меттиган административан центр[5].

Iелин-Юьртан администраци

Географи[нисйе бӀаьра | нисйе]

Ӏелин-Юрт лаьтта Теркан аьтту берд тӀехь, кӀоштан центр йолчу ЧӀулга-Юртан 8 километр малхбузехьа, цӀерпоштнекъан станци йолчу Ишорен 15 километр генахь, Гуьлгани (Ставрополан мохк) гӀалан дуьххьала. Уллора ярташ: къилба-малхбузехь — НогӀамирзин-Юрт, къилбаседа-малхбалехь — Бена-Юрт[6].

Юьртан микротопонимаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  • Юьртахь а, юьртан йисташкахула а ю микротопонимаш.
  • 1941-1945 шерашкара Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь кхелхинчу салташна вежарийн каш тӀехь боьгӀна хӀоллам. Юьртан юккъехь.
  • "Элан хьун" – юьртан къилба-малхбалехь.
  • "Халадан хьун" – изза хьун. Халад – паччахьан эскарехь хилла эпсар, цуьнан боккха мохк хилла Теркан аьтту бердаца.
  • "Зандакъойн бассе" – Теркан дукъан къилбаседа басе, дуьйш, дерзош, даьхни дажош лелош хилла Ӏелин-Юртара Зандакъойша.
  • "Шу тIера кешнаш" – юьртан къилбехьара кешнаш.
  • "Шира кешнаш" – юьртан юкъара кешнаш.
  • "Чарташ дохку меттиг" – изза кешнаш.
  • "Цугин хи" – юьртан къилбехьа. Цуга – долара цӀе.
  • "БугIин некъ" – къилбаседехьа Теркан тӀебоьду некъ. БугIа – долара цӀе.
  • "Айдин кхор" – Ӏелин-Юртан къилбаседа йисттехь ша лаьтташ кхор болу меттиг.
  • "Алашин хи" – юьртан къилбаседехьа. Алаша – наггахь бен хаалуш йоцу стеган долара цӀе[7].

Бахархой[нисйе бӀаьра | нисйе]

Бахархойн дукхалла
1970[8]1990[9]2002[10]2010[11]2012[12]2013[13]2014[14]
4962490771847471771580348268
2015[15]2016[16]2017[17]2018[18]2019[19]2020[3]
829983238386843184598446
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн нах багарбаран[20]:

Къам Дукхаллин барам,
чел.
Дакъа
берриг бахархойх, %
нохчий 7 037 94,19 %
жӀай 273 3,65 %
гӀумкий 43 0,58 %
гӀазгӀумкий 24 0,32 %
кхин берш 28 0,37 %
ца хаийтина, къам доцуш 66 0,88 %
массо 7 471 100,00 %

Истори[нисйе бӀаьра | нисйе]

1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а ара а баьхна, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяьккхича Ӏелин-Юртан кхин цӀе тиллира – Гвардейски[2]. Советийн Ӏедал доьхначул тӀаьхьа шен шира цӀе Нохчийн Республикин Ичкерин парламенто меттахӀоттийра. НРИ Ӏедал дохийначул тӀаьхьа, юха а официалан цӀе Гвардейски лело йолийра.

Iелин-юрт цӀе тиллина хила тарло дуьххьара охьахиинчу Iелин цӀарах. «Теркаца хьала-охьа вехаш хиллачу Эла Мусостанний, Адин Сурхонний илли» цӀе йолчу Турпалийн иллин чохь буьцу хиламаш Iелин-юртахь хиллачух тера ду[7].

Инфраструктура[нисйе бӀаьра | нисйе]

Юьртахь ю социалан объекташ:

  • Ӏелин-Юртан муниципалан юккера юкъарадешаран № 1 ишкол[21].
  • Ӏелин-Юртан муниципалан юккера юкъарадешаран Мальсагов Аюбан цӀарах № 2 йолу ишкол[22];
  • Ӏелин-Юртан муниципалан юккера юкъарадешаран № 3 йолу ишкол[23];
  • Ӏелин-Юртан кхианза болчеран социалан-реабилитацин центр[24];
  • Ӏелин-Юртан "№ 1 йолу Берийн беш "МАЛЫШ""[25];

Юьртахь алссама туькнаш, кафеш, заправкаш ю. Эвла йисттехь Ӏелин-Юртана а, Бена-Юртана а юккъехь йиллина асфальтан завод.

Тайпанаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Ӏелин-юртара тайпанаш[26]:

  1. Зандакъой
  2. Энганой
  3. Чартой
  4. Анстой
  5. Чермой
  6. Билтой
  7. ЦӀонтарой
  8. ЧӀаьнтий

Юьртара гӀарабевлла бахархой[нисйе бӀаьра | нисйе]

Гериханов, Ихван Баудинович - (вина 1954 шеран 17 апрелехь, Караганда гӀала, Карагандан область, Кхазакхийн ССР) — Нохчийн Республикин политикин а, пачхьалкхан а, юкъараллин а гӀуллакххо, юридически Ӏилманийн кандидат, республикера юристех дуьххьарчарех Ӏилманча-юрист.[27][28] Нохчийн Республикин Ичкерин Парламентан депутат хилла.

Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  1. Сунженский округ Терской области
  2. 1 2 Указ Президиума Верховного Совета РСФСР о переименовании некоторых сельских советов и населённых пунктов Грозненской области (см. документ №100)
  3. 1 2 Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2020 года (оьр.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2020-04-24. Теллина 2020 шеран 24 апрелехь.
  4. Нохчийчоьнан яртийн цIерш.
  5. Гвардейский сельский округ (Надтеречный район) Архивйина 2012-02-10 — Wayback Machine
  6. Карта Чечни Объём 8 МБ.
  7. 1 2 А.С. Сулейманов, Топонимия Чечни, Нальчик, Издательский центр "Эль-Фа", 1997,стр.553
  8. Надтеречный район (1970)
  9. Архивный вестник, №1. Нальчик:Архивное управление Правительства Чеченской Республики, 2013.
  10. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2012-02-03.
  11. Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Чеченской Республики. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014-05-09. Теллина 2014 шеран 9 майхь.
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014-05-31. Теллина 2014 шеран 31 майхь.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2013-11-16. Теллина 2013 шеран 16 ноябрехь.
  14. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2014-08-02. Теллина 2014 шеран 2 августехь.
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2015-08-06. Теллина 2015 шеран 6 августехь.
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017, 31 июль). Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2017-07-31. Теллина 2017 шеран 31 июлехь.
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Архивйина хьалхара хьостан чуьра 2018-07-26. Теллина 2018 шеран 25 июлехь.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года (оьр.). Теллина 2019 шеран 31 июлехь.
  20. Том 4 книга 1 "Национальный состав и владение языками, гражданство"; таблица 1 "Национальный состав населения Чечни по городским округам, муниципальным районам, городским населенным пунктам, сельским населенным пунктам с численностью населения 3000 человек и более".
  21. МОУЧ 'СОШ 1 с. Гвардейское Надтеречного района'
  22. МОУЧ 'СОШ 2 с. Гвардейское Надтеречного района'
  23. https://gvardeysk3.edu95.ru/ Архивйина 2018-02-12 — Wayback Machine
  24. gsrtsn.ru/contact/
  25. http://www.list-org.com/company/8030006
  26. Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006.
  27. Диссертации на тему: Международное право, Европейское право. www.dissland.com. Теллина 2018 шеран 15 январехь.
  28. Стр. 51 - ученые чечни. chenetbook.info. Теллина 2018 шеран 15 январехь.

Хьажоргаш[нисйе бӀаьра | нисйе]