Балта (Къилбаседа ХӀирийчоь)

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
Балта
хӀир. Бæлта
Станция Балта.jpg
Пачхьалкх Росси
Федерацин регион Къилбаседа ХӀирийчоь
ГӀалин гуо гӀала БуритӀе
Координаташ 42°55′05″ къ. ш. 44°37′40″ м. д.HGЯO
ХӀордан сизал локхалла 960 м
Климатан тайпа барамера
Бахархой 926[1] адам (2010)
Къаьмнийн хӀоттам гуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий, эрмалой
Динан хӀоттам керсталла, бусалбанаш-суннийш
Бахархойн цӀерш балтхой
Сахьтан аса UTC+3
Поштан индекс 362901
Автомобилан код 15
Код ОКАТО 90 401 362 002
Код ОКТМО 90 701 000 106
Балта картан тӀехь
Балта картан тӀехь
Red pog2.svg
Балта картан тӀехь
Red pog2.svg
Балта картан тӀехь
Red pog2.svg

Балта́ (хӀир. Бæлта, гуьрж. ბალთა, гӀалгӀ. Балта) — Къилбаседа ХӀирийчоьн эвла. БуритӀе гӀалан Затеречни кӀоштан куьйгакӀелара эвла, юкъайогӀу БуритӀе гӀалан.

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

ТӀеман-Гуьржийн некъа тӀехь Теркан аьрру бердаца лаьтта.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Балта станци

Эвла йиллина XIX бӀешарахь, юьхьанца охьахевшина гуьржий а, хӀирий а. Оьрсийн администрацино ТӀеман-Гуьржийн некъ тобеш Балтехь хӀоттийра новкъан станци (дуьххьара БуритӀе воьдуш) а, тӀеман редут а. Редутехь хила безара цхьа рота салтий а, шиъ мортира а меттигера бахархой — тагаурхой къарбан, нагахь гӀовттахь[2]. Кхузахь новкъан мах боккхура. 1850-гӀа шераш чекхдовлуш — 1860-гӀа шераш долалуш дира ши гӀат йолу станцин цӀе, лекхачу тӀулгийн кертан дехьа, довха даарш долуш буфет а йолуш, кхо чоь новкъахошна — юкъара божарийн, ишттаниг зударийн, «инарлин».

ЦӀе елла луларчу эвланах.[3].

XX бӀешо долалуш эвла кхалха буьйлабелира ЖӀайрахан Ӏинера гӀалгӀай.

1920 шо кхачале эвла Теркан гуон юкъахь яра. Регионехь советийн Ӏедал хӀоттийначул тӀаьхьа, эвла дӀаелира ГӀалгӀайн автономин область юкъа, ткъа тӀаьхьа Нохч-ГӀалгӀайн областе (1944 шо кхаччалц).

Нохчий а, гӀалгӀай а Кхазакхстане арабаьхначул тӀаьхьа, эвла дӀаелира Къилбаседа-ХӀирийн АССРн Пригородни кӀоштан.

Цул тӀаьхьа эвла Пригородни кӀошта юкъара а яьккхина, юкъатуьйхира Орджоникидзе (хӀинца БуритӀе гӀалан гуо).

2000-гӀа шарахь дуьйна эвлахь жигара гӀишлош еш ю, бахархой ховшуш бу. Балта ю дукха къаьмнаш деха эвла, кхузахь беха гуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий, эрмалой. ХӀора шарахь эвлахь хуьлу динан-къоман Ӏида Ломисоба (ломан малхбален-гуьржийчуьра даьлла), иза даздо тайп-тайпан къаьмнаша.

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
2010[1]
926
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца[4].

Къам Барам,
ст.
Берриг
бахархойх дакъа, %
гуьржий 532 57,5 %
гӀалгӀай 209 22,6 %
хӀирий 142 15,3 %
оьрсий 26 2,8 %
эрмалой 16 1,7 %
кхин берш 1 0,1 %
берриш 926 100 %

Транспорт[нисъе | нисъе чухулара]

Юьрт лаьтта А-301 шоссе тӀехь, БуритӀен 8 километр къилбехьа. Гергара цӀерпоштнекъан станци — БуритӀе лаьтта эвлан 15 километр къилбаседехьа.

ГӀарабевлла эвлахой[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. 1 2 Итоги Всероссийская перепись населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и селельских поселений и населённых пунктов
  2. Арджеванидзе И. А. Военно-грузинская дорога: (Краеведческий очерк с приложением схематической карты маршрута и библиографии). — Тбилиси: Госиздат Грузинской ССР, 1954. — 252 с.
  3. Григорiй Москвичъ Иллюстрированный практическiй путеводитель по Кавказу. Одесса, 1899
  4. Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 19 августехь.