Чми

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
Чми
хӀир. Цыми
Пачхьалкх Росси
Федерацин регион Къилбаседа ХӀирийчоь
ГӀалин гуо гӀала БуритӀе
Координаташ 42°51′06″ къ. ш. 44°38′14″ м. д.HGЯO
Хьалхара цӀерш Цми
ХӀордан сизал локхалла 937 м
Климатан тайпа Барамера
Бахархой 375[1] адам (2010)
Къаьмнийн хӀоттам гуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий
Динан хӀоттам керсталла, бусалбанаш-суннийш
Бахархойн цӀерш чмихой
Сахьтан аса UTC+3
Поштан индекс 362903
Автомобилан код 15
Код ОКАТО 90 401 362 005
Код ОКТМО 90 701 000 121
Чми картан тӀехь
Чми картан тӀехь
Red pog2.svg
Чми картан тӀехь
Red pog2.svg
Чми картан тӀехь
Red pog2.svg

Чми (хӀир. Цыми) — Къилбаседа ХӀирийчоьн эвла. БуритӀе гӀалан Затеречни кӀоштан куьйгакӀелара эвла, юкъайогӀу БуритӀе гӀалан. ТӀеман-Гуьржийн некъа тӀехь лаьтта.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Чми эвла XX бӀешо долалуш

Чми юкъахь яра хӀирийн Тагауран юкъараллин, цигахь берриг бахархой ДударовгӀарах бара. Чми эвло дӀалоцура чӀогӀа ладаме стратегин меттиг Теркан чӀаж чуволучохь, иза хьахадо кхин а XVI—XVII бӀешерашкарчу хьосташкахь[2]. Здесь был создан отдельный и самостоятельный опорный пункт, который упоминается в Военной энциклопедии Сытина как Джераховское укрепление[3].

Эвлан гена доццуш археологин иэсийн цӀеста муьрера комплекс (герзашца дӀабоьхкинарш оьрнаш чохь) лаьттина тӀаьххьара юкъарабӀешераш кхаччалц. Циггахь хилла доккха аланийн VI—IX бӀешерашкара каш, карийна аланийн дукха герз, гӀирс, бахамера хӀуманаш[4].

ГӀараваьллачу XVIII бӀешеран гуьржийн историко а, географо а Вахушти Багратионис яздина шен «Гуьржийн паччахьалла йовзийтар» балхахь Чмих лаьцна:[2]

« Кистойн эркан хикхочехь, Арагван малхбуза агӀора, лекхачу ломан кӀажехь лаьтта Чими, меттиг йоккха ю, бӀов а йолуш. Цуьнан бахархой овсаш бу, СидамоновгӀар... »

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
2010[1]
375
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца[5].

Къам Барам,
ст.
Берриг
бахархойх дакъа, %
гуьржий 209 55,7 %
гӀалгӀай 107 28,5 %
хӀирий 29 7,7 %
оьрсий 19 5,2 %
кхин берш 11 2,9 %
берриш 375 100 %

Урамаш[нисъе | нисъе чухулара]

Дударовн
Затеречни
Хаблиевн

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]