Чми

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
Чми
хӀир. Цыми
Чми 2012.jpg
42°51′06″ къ. ш. 44°38′14″ м. д.HGЯO
Пачхьалкх РоссиFlag of Russia.svg Росси
Федерацин субъект Къилбаседа ХӀирийчоь
ГӀалин гуо гӀала БуритӀе
Истори а, географи а
Хьалхара цӀерш Цми
ХӀордан сизал локхалла 937 м
Климатан тайпа Барамера
Сахьтан аса UTC+3
Бахархой
Бахархой 375[1] стаг (2010)
Къаьмнийн хӀоттам гуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий
Динан хӀоттам керсталла, бусалбанаш-суннийш
Идентификаторан терахьаш
Поштан индекс 362903
Автомобилан код 15
Код ОКАТО 90 401 362 005
Код ОКТМО 90 701 000 121
Картан тӀехь
Чми картан тӀехь
Чми
Чми картан тӀехь
Чми
Чми картан тӀехь
Чми

Чми (хӀир. Цыми) — Къилбаседа ХӀирийчоьн эвла. БуритӀе гӀалан Затеречни кӀоштан куьйгакӀелара эвла, юкъайогӀу БуритӀе гӀалан. ТӀеман-Гуьржийн некъа тӀехь лаьтта.

Истори[нисйе бӀаьра | нисйе]

Чми эвла XX бӀешо долалуш

Чми юкъахь яра хӀирийн Тагауран юкъараллин, цигахь берриг бахархой ДударовгӀарах бара. Чми эвло дӀалоцура чӀогӀа ладаме стратегин меттиг Теркан чӀаж чуволучохь, иза хьахадо кхин а XVI—XVII бӀешерашкарчу хьосташкахь[2]. Здесь был создан отдельный и самостоятельный опорный пункт, который упоминается в Военной энциклопедии Сытина как Джераховское укрепление[3].

Эвлан гена доццуш археологин иэсийн цӀеста муьрера комплекс (герзашца дӀабоьхкинарш оьрнаш чохь) лаьттина тӀаьххьара юкъарабӀешераш кхаччалц. Циггахь хилла доккха аланийн VI—IX бӀешерашкара каш, карийна аланийн дукха герз, гӀирс, бахамера хӀуманаш[4].

ГӀараваьллачу XVIII бӀешеран гуьржийн историко а, географо а Вахушти Багратионис яздина шен «Гуьржийн паччахьалла йовзийтар» балхахь Чмих лаьцна:[2]

« Кистойн эркан хикхочехь, Арагван малхбуза агӀора, лекхачу ломан кӀажехь лаьтта Чими, меттиг йоккха ю, бӀов а йолуш. Цуьнан бахархой овсаш бу, СидамоновгӀар... »

Бахархой[нисйе бӀаьра | нисйе]

Бахархойн дукхалла
2010[1]
375
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца[5].

Къам Барам,
ст.
Берриг
бахархойх дакъа, %
гуьржий 209 55,7 %
гӀалгӀай 107 28,5 %
хӀирий 29 7,7 %
оьрсий 19 5,2 %
кхин берш 11 2,9 %
берриш 375 100 %

Урамаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Дударовн
Затеречни
Хаблиевн

Хьажоргаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

Билгалдахарш[нисйе бӀаьра | нисйе]