Чми

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
Чми
хӀир. Цыми
Регион Къилбаседа ХӀирийчоь
ГӀалин гуо гӀала БуритӀе
Координаташ 42°51′06″ къ. ш. 44°38′14″ м. д.HGЯO
Хьалхара цӀерш Цми
ХӀордан сизал локхалла 937 м
Климатан тайпа Барамера
Бахархой 375[1] стаг (2010)
Къаьмнийн хӀоттам гуьржий, гӀалгӀай, хӀирий, оьрсий
Динан хӀоттам керсталла, бусалбанаш-суннийш
Бахархойн цӀерш чмихой
Поштан индекс 362903
[[]] 90401362005
Чми картан тӀехь
Чми картан тӀехь
Red pog2.svg
Чми картан тӀехь
Red pog2.svg
Чми картан тӀехь
Red pog2.svg

Чми (хӀир. Цыми) — Къилбаседа ХӀирийчоьн эвла. БуритӀе гӀалан Затеречни кӀоштан куьйгакӀелара эвла, юкъайогӀу БуритӀе гӀалан. ТӀеман-Гуьржийн некъа тӀехь лаьтта.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Чми эвла XX бӀешо долалуш

Чми юкъахь яра хӀирийн Тагауран юкъараллин, цигахь берриг бахархой ДударовгӀарах бара. Чми эвло дӀалоцура чӀогӀа ладаме стратегин меттиг Теркан чӀаж чуволучохь, иза хьахадо кхин а XVI—XVII бӀешерашкарчу хьосташкахь[2]. Здесь был создан отдельный и самостоятельный опорный пункт, который упоминается в Военной энциклопедии Сытина как Джераховское укрепление[3].

Эвлан гена доццуш археологин иэсийн цӀеста муьрера комплекс (герзашца дӀабоьхкинарш оьрнаш чохь) лаьттина тӀаьххьара юкъарабӀешераш кхаччалц. Циггахь хилла доккха аланийн VI—IX бӀешерашкара каш, карийна аланийн дукха герз, гӀирс, бахамера хӀуманаш[4].

ГӀараваьллачу XVIII бӀешеран гуьржийн историко а, географо а Вахушти Багратионис яздина шен «Гуьржийн паччахьалла йовзийтар» балхахь Чмих лаьцна:[2]

« Кистойн эркан хикхочехь, Арагван малхбуза агӀора, лекхачу ломан кӀажехь лаьтта Чими, меттиг йоккха ю, бӀов а йолуш. Цуьнан бахархой овсаш бу, СидамоновгӀар... »

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
2010[1]
375
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамӀашца[5].

Къам Барам,
ст.
Берриг
бахархойх дакъа, %
гуьржий 209 55,7 %
гӀалгӀай 107 28,5 %
хӀирий 29 7,7 %
оьрсий 19 5,2 %
кхин берш 11 2,9 %
берриш 375 100 %

Урамаш[нисъе | нисъе чухулара]

Дударовн
Затеречни
Хаблиевн

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]