Аьчка-ХитӀе

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Эвла
Аьчка-ХитӀе
IMG-20180409-WA0041Аьчка-Хит1ара маьждиг.jpg
Пачхьалкх Российн Федераци
Регион Нохчийн Республика
КӀошт Теркан 
Юьртан меттиг Аьчка-ХитӀера
Координаташ 43°30′29″ къ. ш. 45°21′31″ м. д.HGЯO
Юьртда Исраилов Ӏабдул-Межед Харонович[1]
Йиллина 1705 год[2]
Майда 12,3 кв.км[3] км²
Бахархой 758[4] адам (2010)
Луьсталла 66 адам./км²
Къаьмнийн хӀоттам нохчий
Динан хӀоттам бусулбанаш
Бахархойн цӀерш Аьчкхой
Поштан индекс 366819
Автомобилан код 95
ОКАТО 96216813001
Официалан сайт zebir-urt.ru
Аьчка-ХитӀе картан тӀехь
Аьчка-ХитӀе картан тӀехь
Red pog2.svg
Аьчка-ХитӀе картан тӀехь
Red pog2.svg
Аьчка-ХитӀе картан тӀехь
Red pog2.svg

Аьчка-ХитӀе, кхин цӀерш Аьчган-Хитlе, Аьчкашка, Зибир-Юрт (оьрс. Зибир-Юрт, оьрс. Ачкишк[5]) — Нохчийчуьра Теркан кӀоштара эвла.

Аьчка-ХитӀан юьртан меттиган[6] административан центр ю.

Юьртан панорама

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

Лаьтта Теркан дукъан къилбаседан басешкахь[7], Соьлжа-ГӀалан къилбаседа-малхбузехьа а, кӀоштан центр йолчу ЧӀулга-Юртан къилба-малхбалехьа. Гергара ярташ: къилбаседа-малхбузехьа — Лаха Невре, Лакха Невре, Минеральни, къилбаседа-малхбалехьа — Макане 20 км генахь, Макан-КӀотар, къилба-малхбузехьа — Бартхой а, Керла-Юрт а, къилбехьа — Долински, къилба-малхбалехьа — Радужни а, Победински а[8].

Микротопоними[нисъе | нисъе чухулара]

Аьчка-ХитӀан йисташкахула лахара топонимаш ю[7]:

  • Алкханчан берд — Юьртан къилбехьа. Кхозуш болчу берда тӀехь хӀора шарахь бенаш бой ховшу алкханчаш.
  • Аьчган хи — дарбане лору. Юьртан къилбан агӀора ду.
  • Аьчган хьун — юьртан къилбехьара жима хьун.
  • Бамт хи чу — юьртан къилба-малхбалехь.
  • Бовха боьра — юьртан къилбехьара дежийлаш, кхузахь латтан бухахь мела хиш дохку. Боьра иза бахьнехь чӀогӀа хьекъаш бу. Латта Ӏай а гӀора ца до, шеран муьлхачу заманчохь а сийна буц хуьлу.
  • Говрийн боьра — юьртан малхбузехьара дежийлаш.
  • Гомушан мара — Юьртан къилбехьара аратаьӀна тарх. Дежийлаш.
  • Гомушан Ӏам — юьртан малхбален йисттехь.
  • ГӀамаран мара — юьртан къилбехьара дежийлаш.
  • Дозанан саьнгар — элийн латташна гуонахьа даьккхина дара, Аьчкан-ХитӀера Девкар-Эвла кхаччалц.
  • Доккха шовда — къилба эвлан йисттехь.
  • ДӀамийн Ӏуьргаш — къилба эвлан йисттехь.
  • ЖагIжагIа н боьра — юьртан къилбехьа.
  • Жима шовда — юьртан къилбехьа долуш ду. Дарбане ду. Юьртахоша цигара кхоьхьура мала хи.
  • Куллан боьлак — дежийла юьртан къилба-малхбалера.
  • Лорсин бекъа кхетта чоь — дежийла юьртан къилба-малхбалера.
  • Лоьша хи — къилба-малхбален эвла йисттехь.
  • Майда — юьрта юккъехь кегий нах гуллало.
  • РогӀан дукъ — Теркан дукъ ГӀебартой-Балкхаройчуьра Гуьмсе кхочу.
  • Сосакхан корта — юьртан малхбузехьара дежийлаш.
  • Суосин дукъ — юьртан къилбехьа. Суоса — нохчийн боьршачу стеган долара цӀе.
  • ТангIалкх йолчу — аьчкхоша тангӀалкх аьлла цӀе тиллира геодезин хьаьркан — реперан. Дежийлаш.
  • Хин корта — юьртан къилбехьа мел долу хин хьостан корта.
  • ХьажкӀийн боьра — юьртан къилба-малхбузера боьра, цигахь юьртахоша хьаьжкӀаш юьйра.
  • Хьаьмцан боьлак — юьртан къилба-малхбалехьара дежийлаш. Кхузахь акха стоьмийн коллаш а, хьаьмцаш а кхуьура.
  • «Минеральни» совхозан юккъера керт. Лаьтта юьртан къилбаседа агӀора, Макане боьдучу новкъан аьрру агӀора.
  • ЦIийдарийн боьра — юьртан малхбузехьа. Кхузахь юьртахоша басар доккхура.
  • Шира кешнаш — юьртан юкъахь.
  • Шира тӀулгаш — юьртан къилбехьа Ӏохкура тӀулгаш, уьш цига кхачар хууш дац. Дуьйцура уьш доьхначу ширачу чуртах дисина.
  • Ширчу ардашка — юьртан къилба-малхбалехьа.
  • Эла вийна чоь — юьртан малхбузехьа.
  • Элашханан боьра — юьртан малхбузехьа Элашханан дакъа хилла.
  • Элийн мохк — Аьчкан-ХитӀера Девкар-Эвла кхаччалц дара Бековичаш-Чергазийн элийн латташ. Латташна урхалла деш хьадалчаш бара, лелош ялхой а, латтан дайх бозуш болу ахархой а бара.
  • Элса вийна чоь — юьртан къилбехьара дежийлаш.
  • Эльдаровн тогӀи — малхбузехьара мехкдаьттан кӀошт, тогӀе ГӀулозе кхаччалц яра.
  • Янарсин хи — юьртан къилба-малхбалера Янарсас тодина хьост.
  • Iуьргаш дохкачу — юьртан къилба-малхбалехьара дежийлаш.

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
20022010[9]2012[10]2013[11]2014[12]2015[13]2016[14]
669758806869870886892
2017[15]2018[16]
890901

Социалан объекташ[нисъе | нисъе чухулара]

Дарбанийн пункт
Аьчка-ХитIан администраци а, пошта а
Аьчка-ХитIан юккъера ишкол
  • Аьчка-ХитӀан муниципалан юккъера юкъарадешаран ишкол[17]. Керла йина 2010 шарахь.
  • Аьчка-ХитIан дарбанийн пункт. Керла йина.
  • Поштан дакъа.

Тайпанаш[нисъе | нисъе чухулара]

Юьртахь деха тайпанаш:

  1. Энганой,
  2. Зандакъой,
  3. Анастой,
  4. Ширдий,
  5. Мелардой,
  6. ТӀерлой,
  7. Чунгрой,
  8. Таркхой
  9. Ӏалларой[7]

Аьчка-ХитӀе Ӏалароша йиллина олу.

ГӀарабевлла аьчк’хой[нисъе | нисъе чухулара]

Дени-Шайх (Деда) Арсанов

Дени-Шайх (Деда) Арсанов (185127 декабрь 1917) — исламан Суьпаллин агӀора Накъшбандин тӀарикъатера авлияъ. Энганойн тайпанара хилла.[1][2]

1996 шеран августехь Масхадов Аслан (салт духар дерг) Лебедь Александрца Хаси-Эвлан барт бухахь куьг яздеш ву

Масхадов, Аслан Алиевич (Халид) (1951 шеран 21 сентябрехь, Шокай, Карагандан область, Кхазакхийн ССР, ССРС2005 шеран 8 мартехь, Девкар-Эвла, Нохчийн Республика, Российн Федераци) — Нохчийн Республикан Ичкерин (НРИ) къобалъянза йолчу тӀеман а, пачхьалкхан а гӀуллакххо. 1990-гӀа шерашкахь дакъалецира НРИ тӀеман ницкъаш кхуллуш, тӀемлошна куьйгаллехь вара тӀемехь федералан ницкъашна дуьхьала; 1997 январера 2005 март кхаччалц — НРИ президент. Вийна 2005 шеран 8 мартехь ФКХГӀ леррина операцехь[18][19]. Тайпана Ӏаларой вара.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. http://zebir-urt.ru/%D0%B3%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%B0-2/
  2. Паспорт-досье Зебир-Юртовского сельского поселения 2016 г.
  3. Паспорт-досье Зебир-Юртовского сельского поселения 2016 г.
  4. 11. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений. Итоги Всероссийской переписи населения 2010. Том 1. Численность и размещение населения. Росстат (2012). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 1 июнехь. Теллина 2012 шеран 16 апрелехь.
  5. Сунженский округ Терской области
  6. Зебир-Юртовская сельский округ (сельсовет)* (Надтеречный район)
  7. 1 2 3 * Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006 г.
  8. Карта Чечни (rar) (не ранее 1995). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 18 февралехь. Теллина 2010 шеран 2 январехь.rar. Объём 8 МБ.
  9. Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Чеченской Республики. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 9 майхь. Теллина 2014 шеран 9 майхь.
  10. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 31 майхь. Теллина 2014 шеран 31 майхь.
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 16 ноябрехь. Теллина 2013 шеран 16 ноябрехь.
  12. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 2 августехь. Теллина 2014 шеран 2 августехь.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2015 шеран 6 августехь. Теллина 2015 шеран 6 августехь.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017, 31 июль). Архив йина хьалхара хьостан чура 2017 шеран 31 июлехь. Теллина 2017 шеран 31 июлехь.
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2018 шеран 26 июлехь. Теллина 2018 шеран 25 июлехь.
  17. МОУЧ 'СОШ с. Зебир-Юрт Надтер муниц. района' 89280184320, 2007004350
  18. Убит Аслан Масхадов // «Коммерсантъ», № 40 (3124) от 09.03.2005
  19. Уничтоженные чеченские боевики. Справка // РИА «Новости», 9 марта 2005

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]