ГӀоьжакъе

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
(Терски дӀасахьажийна кхузе)
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
ГӀоьжакъе
оьрс. Терская, хӀир. Терскæй
Пачхьалкх Росси
Федерацин регион Къилбаседа ХӀирийчоь
Муниципалан кӀошт Мазалкан
Координаташ 43°43′18″ къ. ш. 44°43′29″ м. д.HGЯO
Корта Потапова Ирина Александровна
Йиллина 1859 шарахь
Климатан тайпа ТӀуьна барамера (Dfa)
Бахархой 2662[1] стаг (2010)
Къаьмнийн хӀоттам оьрсий, хӀирий, нохчий, украинаш
Динан хӀоттам православи, бусалба-суннийш
Бахархойн цӀерш гӀоьжакъхой, гӀоьжакъхо
Сахьтан аса UTC+3
Телефонан код +7 86736
Поштан индекс 363 702
Автомобилан код 15
Код ОКАТО 90 230 873 001
Код ОКТМО 90 630 473 101
ГӀоьжакъе картан тӀехь
ГӀоьжакъе картан тӀехь
Red pog2.svg
ГӀоьжакъе картан тӀехь
Red pog2.svg

ГӀо́ьжакъе [2][3] (оьрс. Терская, хӀир. Терскæй) — Къилбаседа ХӀирийчоьн Мазалкан кӀоштан эвла. Муниципалам кхолламан «ГӀоьжакъен юьртан меттиган» административан юкъ.

Географин хьал[нисъе | нисъе чухулара]

Эвла лаьтта Мазалкан кӀоштан малхбален декъехь, Теркан аьтту бердаца, 7 км къилба-малхбалехьа кӀоштан юкъ йолчу Мазалкан, 100 км къилбаседехьа БуритӀе гӀалан.

Эвлахула чекхболу, Теркан аьтту бердаца Нохчийчу боьду, автомобилан некъ «Мазалк — Муьже». Регионан автонекъаш эвлан уьйр латтайо Мазалкан кӀоштан а, луларчу субъектийн а эвланашца.

Доза ду: Калининскица малхбузехьа, Муьжеца къилба-малхбалехь.

Эвла лаьтта Теркан къилбехьа, мазалкан аренахь. Меттиган рельеф алсама нийса ю, локхаллаш цӀеххьана хийца ца луш. Эвлара юккъера локхалла ю 135 метр хӀордан тӀегӀанера.

Эвлара гидрографин маша коьртаниг гайтина Терк эрко а, татолаш а. Эвлан къилбехьахула чекхдолу татолаш — Теркйистан а, 1-ра Гуьчиг-Юьртан а.

Климат тӀуьна барамера ю. Шеран хӀаваан юккъера температура хуьлу +10,5°С гергга. ХӀаваан температуран юккъера барам техка +23,5°С июлехь, -2,8°С кхаччалц январехь. Йочанийн шеран юккъера барам хуьлу 530 мм гергга. Алсама йочанаш хуьлу майра июль кхаччалц болчу муьрехь. Аьхке чекхйолуш Каспийн акъарин тӀиера хьоькху довха, декъа мехаш.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Шен цӀе наьртан ГӀоьжакъан цӀарах схьаяьлла, нохчийн эвлан ГӀоьжакъен меттигехь 1859 шарахь керла Вознесенски гӀала йиллина. 1867 шарахь гӀалан цӀе оьрсийн администрацис хийцира Терски аьлла, ша гергахь лаьттачу Терк эркан цӀарах.

1869 шарахь гӀала кхалхийра дӀаяьккхина Ангушт эвлара бахархой, ткъа цул тӀаьхьа Галай-ГӀалан дакъа а, Соьлжара цхьацца доьзалаш а.

1893 шарахь ГӀоьжакъехь вехара 2147 стаг. Царех православин 1943, шираламастхо 109, молоканаш а, баптисташ а 97. 1912 шарахь кхузахь вехара 4417 вахархо.

Советан Ӏедал хӀоттийначул тӀаьхьа, 1940-гӀа шераш кхаччалц гӀала масийттаза дӀасаелира цхьаьна административан-мехкан декъера кхечунга, масех къоман гуонаш цхьаьнакхетачу, шен географин хьал бахьнехь (Нохчийчоь, Ставрополан мохк, Къилбаседа ХӀирийчоь).

1944 шарахь Мазалк гӀаланца а, цуьнан йисташца а дӀаелира Къилбаседа-ХӀирийн АССР юкъа. Оццу шарахь цунах йина керла кхоьллинчу ГӀоьжакъен юьртан Советан юкъ.

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
2002[4]2010[1]
30152662
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийской бахархой багарбаран[5] жамӀашца юьртан бахархойн къоман хӀоттам:

Къам Барам,
чел.
Берриг
бахархой дакъа, %
оьрсий 2 399 90,1 %
хӀирий 88 3,3 %
нохчий 33 1,2 %
украинаш 31 1,2 %
кхин берш 111 4,2 %
берриш 2 662 100 %

Дешар[нисъе | нисъе чухулара]

  • Юккъера юкъарадешаран ишкол — Ленинан ур., 17.
  • Юьхьанцара ишкол Берийн беш «Теремок» — Ленинан ур., 14.

Могашалла Ӏалашъяр[нисъе | нисъе чухулара]

  • Лоьрийн амбулатори — Комсомольски ур., 83.

Оьрсийн православин килс[нисъе | нисъе чухулара]

  • Иоанн Предтечин коьртан Усекновенин килс[6]

ГӀалахь яра Иоанн Предтечин килс. Иза йинера 1861 шарахь Ангуштехь, ткъа иза дӀаяьккхинчул тӀаьхьа, 1870 шарахь, килс дӀаяьхьира ГӀоьжакъе. Килса яра, казармах терачу, йоккхачу гӀишлон чохь, лакхахь нартол яра жӀараца, цуьнца бен килс кхечу гӀишлох къасталуш яцара. Килс чӀогӀа лоха яра, гӀалин тӀекхочуш иза ган таро а ца хуьлура. 1893 шарахь гиначо ма-яздарра: «Килсан чоьхье чӀогӀа къиен ю, цхьан а гӀала яц иштта къиен килс йолуш, гӀоьжакъе гӀалахь санна, иза тоярах дукха дийцахь а, хӀокху хене кхаччалц хӀумма а ца дина».

ГӀарабевлла эвлахой[нисъе | нисъе чухулара]

Сахьтан аса[нисъе | нисъе чухулара]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. 1 2 Итоги Всероссийская перепись населения 2010 года по РСО-Алания. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и селельских поселений и населённых пунктов
  2. КНЯЗЬЯ ЭЛЬДАРОВЫ
  3. Руслан Хуррит, "Некоторые лакуны историографии Чечни", Караганда, 2018, стр.10
  4. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 3 февралехь.
  5. Том4. Таблица 4. Национальный состав РСОА по муниципальным образованиям по переписи 2010 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 19 августехь.
  6. Храм Усекновения главы Иоанна Предтечи(ТӀе цакхочу хьажорг)

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]