Савельевски (Нохчийчоь)

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
Савельевски
Савельевская
Пачхьалкх Росси
Республика Нохчийчоь
КӀошт Невран
Юьртан меттиг Савельевскан
Координаташ 43°37′37″ къ. ш. 45°27′41″ м. д.HGЯO
Юьртда Яхиев Супьян
Йиллина 1886
Бахархой 2530[1] адам (2019)
Къаьмнийн хӀоттам Нохчий, оьрсий
Динан хӀоттам Бусалба, керста
Поштан индекс 366122
Автомобилан код 95, 20
ОКАТО 96222822001
Савельевски картан тӀехь
Савельевски картан тӀехь
Red pog2.svg
Савельевски картан тӀехь
Red pog2.svg
Савельевски картан тӀехь
Red pog2.svg

Савельевски[2]Нохчийчоьнан Невран кӀоштан эвла ю. Бахархой — 2530 стаг, лерина 2019 шарахь[3].

Эвла Савельевскан юьртан меттиган административан центр ю[4].

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

Лаьтта Теркан аьрру бердаца, къилба-малхбалехь кIоштан юкъ йолчу Новр-ГӀалан. Цу тIе эвла хин йисттехь яц, ткъа кIеззиг бердан гена ю — Терканний, эвланий юкъахь татолийн машанаш а, хьун а ю. Савельевскин къилбаседа йисттехула боьду автомобилан некъ Р262. СтавропольКрайновка а, Къилбаседа-Кавказан цIерпоштнекъан аса (эвлахь ю цIерпошт соцу меттиг Калиновски). Эвлан къилбаседехьа доьду хи дуьллу Ленинан цIарах татол[5].

Гергара эвланаш: къилба-малхбалехь — Гал-ГӀала а, Новотерски а, 10 км къилбаседа-малхбузехь — Макан-ГӀала, малхбузехь, Теркан дехьа берда тIехь — Макане а, Лаха Невре а, малхбалехь — Ульяновски эвла, къилбаседехь — Мирни кIотар, къилбехьа, иштта Теркан дехьа берд тIехь — Макан-КӀотар[6].

КIотарш[нисъе | нисъе чухулара]

  • Быловн кIотар – даьхний лело кIотар лаьттина Савельевскин къилбаседа агIора. Былов – оьрсийн фамили.
  • Ситниковн кIотар – лаьтта Савельевскин къилбаседа-малхбале агIора. Ситников – оьрсийн фамили[5].

Топонимаш[нисъе | нисъе чухулара]

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Савельевски эвла кхоьллина 1886 шарахь, иза хилира Теркан гIазакхийн эскаран кхузткъе иттолгIа а, тIаьххьара а эвла[7]. Кхоьллина иштта цIе хиллачу Гал-ГӀалан кIотаран меттехь[8]. 1874 шарахь Теркан областан Соьлжа-ГIалан гуон гIазакхийн «Теркан аьрру бердаца ДегIастане новкъа лаьтта» Савельевски эвлахь дара 44 цIа, 205 вахархо (103 боьрша а, 102 стен а), бехара оьрсий (шираламастхой), дара ламазан шираламастхойн цIа[9].

Эвла юкъайогIура Теркан областан ГIизларан декъан[8].

1926 шарахь Савельевски эвла юкъайодара Къилбаседа-Кавказан мехкан Теркан гуон Невран к\оштан Савельевски сельсоветан. 1926 шеран бахархой багарбаран жам\ашца эвлахь вехара 1170 стаг, царех оьрсий — 1151[10].

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
1926[11]20022010[12]2012[13]2013[14]2014[15]2015[16]
1170223922632308235224142470
2016[17]2017[18]2018[19]
251024952511

2002 шарахь бахархой багарбаран терхьашца, эвлахь бехара 2 239 стаг (1052 боьрша а, 1187 стен а), 97 % бахархой бара нохчий[20].

Эвлан бахархойн къоман хIоттам 2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран жамIашца[21]:

Къам Барам,
ст.
Дакъа
берриг бахархойх, %
нохчий 2 224 98,28 %
оьрсий 25 1,10 %
кхин берш 11 0,49 %
ца гайтина 3 0,13 %
берриш 2 263 100,00 %

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Письмо Территориального Органа Федеральной службы Государственной статистики по Чеченской Республике от 09.07.2019г., №АМ2009/52-МС
  2. Мациев А. Г., Карасаев А. Т. Русско-чеченский словарь. — М., Русский язык, 1978. — 728 с. — С. 728
  3. Письмо Территориального Органа Федеральной службы Государственной статистики по Чеченской Республике от 09.07.2019г., №АМ2009/52-МС
  4. Закон Чеченской республики № 47-РЗ от 14.07.08 (doc). — Об образовании муниципального образования Наурский район и муниципальных образований, входящих в его состав, установлении их границ и наделении их соответствующим статусом муниципального района и сельского поселения. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 13 апрелехь. Теллина 2012 шеран 11 февралехь.
  5. 1 2 3 Сулейманов, 1997, с. 600.
  6. Карта Чечни (rar) (не ранее 1995). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 18 февралехь. Теллина 2010 шеран 2 январехь. Объём 8 МБ.
  7. Караулов М. А. Терское казачество в прошлом и настоящем. Пятигорск, 2002. С. 384.
  8. 1 2 Административно-территориальное устройство Ставрополья с конца XVIII века по 1920 год. Справочник. Ч. 3. Основные сведения о населённых пунктах. С. 336.
  9. Сборник сведений о Кавказе. Том V / Списки населённых мест Кавказского края / Ч. 1. Губернии: Эриванская, Кутаисская, Бакинская и Ставропольская и Терская область / Сост. Н. Зейдлицем. — 1879. — C. 471.
  10. Поселенные итоги переписи 1926 года по Северо-Кавказскому краю. Ростов-на-Дону. 1929. С. 322.
  11. Список населённых мест Терского округа по данным на 1 января 1927 года. Теллина 2017 шеран 12 июнехь.
  12. Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Чеченской Республики. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 9 майхь. Теллина 2014 шеран 9 майхь.
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 31 майхь. Теллина 2014 шеран 31 майхь.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 16 ноябрехь. Теллина 2013 шеран 16 ноябрехь.
  15. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 2 августехь. Теллина 2014 шеран 2 августехь.
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2015 шеран 6 августехь. Теллина 2015 шеран 6 августехь.
  17. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  18. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017, 31 июль). Архив йина хьалхара хьостан чура 2017 шеран 31 июлехь. Теллина 2017 шеран 31 июлехь.
  19. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2018 шеран 26 июлехь. Теллина 2018 шеран 25 июлехь.
  20. Данные Всероссийской переписи населения 2002 года: таблица 02c. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004. (2002zip, см. прим.)
  21. Том 4 «Национальный состав и владение языками, гражданство»; таблица 4 «Население по национальности и владению русским языком».