Адам а, Хьава а

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хьава а Адам а
آدم
Кхелхина меттиг

Макка

ДӀавоьллина меттиг

Макка, Иерусалим

Бераш

Къабиль а, ХӀабиль а, Шис, кхин а.

Динлелор

Ислам дин

Динашкахь ларар

Ислам, керсталла, яхӀудийн дин

А́дам а, Хьава́ а (Ӏаьр. آدم و حواء‎‎), исламехь — дуьххьара адамаш дуьнен тӀехь, адамаллин дай. Къуръаннан а, исламан дийцарийн а персонажаш. Библин тӀехь Адам а, Ева а олу. Хьалха АллахӀа кхоьллина латтах Адам, ткъа цул тӀаьхьа цуьнан аьрру пӀендах кхоьллина цуьнан зуда Хьава. Хьарам бина стом баарна, ялсаманера дуьнен тӀе арабаьхна. Церан дуккха а болчу доьзалех схьадаьлла дерриг адам.

Адам[нисъе | нисъе чухулара]

А́дам (Ӏаьр. آدم‎‎) — хьалхара адам а, хьалхара пайхӀамар وصلة= (наби) а хилла. Исламехь цунах кхин а олу Абу аль-Башар («адамаллин да»)[1].

АллахӀа Адам кхоьллина дагийна доцу хица иэдина саз-латтах (поппар)[1]. Дийцарехь, Адам кхоьллина саз-латта маликаша даьккхира Маккара а, Йеменера[2] а. Къуръанахь Адам дуьнен тӀевалар дусту Ӏийса пайхӀамар وصلة= дуьнен тӀеваларца дусту[3][4].

Адаман чу са доьллина, АллахӀа Ӏамийна цунна массо а хӀуманийн цӀераш, хӀоттийна шен халиф дуьнен тӀехь[2]. Цкъа маликаша, Адаман тӀаьхьех лаьцна дуьйцуш, АллахӀе хаьттира: «Ахьа хӀоттор ву теша цу тӀехь, харцо йийриг, цӀий Ӏанор дерг?». АллахӀа жоп делира: «Бакъ долуш, Суна хаьа, шуна хууш доцург»[5]. ТӀаккха АллахӀа гайтира маликашна цуьнан хьекъалан таронаш: «ХӀай Адам! Ала цаьрга церан цӀераш. Цуо цаьрга церан цӀераш аьлчи, тӀаккха Цуо элира: „Аса шуга ца элира, стигланашкахь а, лаьтта тӀехь а къайладаьккхинарг хууш ву аьлла, хаа, шуна карош дерг а, лечкъош дерг а?“»[6][1].

АллахӀа омар дина маликашна суджуд де адаман хьалха, сийлоллица къобал де адаман локхалла, сийлалла а АллахӀа кхоьллинчу массо а хӀуманна хьалха. Маликашна юкъахь дара цӀе Иблис йолуш джинн, иза реза ца хилира АллахӀан омар кхочуш дан, «новкъара тилделира»[7][2]. Аьлларг ца дарна, АллахӀа доссийра Иблис стигланашкара лаьтта тӀе[4].

АллахӀа хаийра Адам ялсамане (джаннат). Цкъа, Адам вижина Ӏаш, АллахӀа кхоьллира цуьнан аьрру пӀендах зуда Хьава. Ялсаманахь бехаш, церан дара дерриг а, царна луъург, амма АллахӀа ца магийра царна баа стоьмаш цхьаьна ялсаманан дитташ тӀиера. Иблис ялсаманан беша а даладелла, тешийра зудий майрий, оцу диттан стоьмаша лур ду царан цкъан а лийр боцу дахар а, ницкъ а. Адам а, Хьава а Ӏехаделла диира стоьмаш, АллахӀан бехкам биц а белла. Царна дуьххьала шай дерзана хилир хааделира, цунах Ӏех хийтира царна. Кхел еш АллахӀан омар дохадарна Адам а, цуьнан зуда а доссийра дуьнен тӀе, цигахь уьш а, церан тӀаьхьенаш а баха а, къахьега а дезаш бу[8][9][10][11][12][13].

АллахӀа ваӀда дира дуьнен тӀе воссийначу Адаме шен куьйгалла а, къинхетам а бан[2]. Аль-Ӏараф («Керташ») суратехь, Адамах йолу истори хьахийчи, догӀу «ХӀай Адаман кӀентий» олий кхайкхам богӀу, тешалаш АллахӀах, ма дазалаш шайтӀан хӀумалгашна тӀаьхьа, бехказ дохуш шайн къинош а, ца тешар а, шайн дайш ма-леллара лела бохуш[4].

Дуьнен тӀе воссийна Цейлонехь, Адам кхечира Ӏадане (таханлера Йемен), ткъа тӀаккха кхийтира шен зудчух Ӏарп лам боллучехь Маккан гергахь[4]. Цунна боссийра ялсаманера Ӏаьржа тӀулг (Хаджар аль-асвад), цунна цуо юьйгӀира дуьххьарлера гӀишло КаӀбат[2].

Биографи[нисъе | нисъе чухулара]

Адам — иза хьалхара стаг хилла а цаӀа, иза-м делан элча а ву. Дала Адам лакхарчу дарже ваьккхина хиллера, маликашка цунна сужуд де аьлла Дала. Иблисо сужуд цадира, куралла йина цо, Дална букъ тоьхна цо, харца новкъа тӀедаьлла иза.

Дала элира Адаме а, Хьаваъе а: «ХӀай Адам! Хьайн зудчуьнца беш йолчу гӀо, хӀара дитт доцург, кхидолу дитт тӀера стоьмаш даа». АллахӀас элира иблисе: «Цунна охьа таӀа новкъарло хьам йо хьуна, ас ма элира хьога иза?» Иблисо жоп делира: «Со цулла а дика ду, ахьа со — цӀарах кхоьллина ду, а иза — латтах кхоьллина ву». Иблисо Адаман лерехь къайлах хабар дуьйцура, ша цхьа хаза дитт гайти хьуна — бохура цо. Адамас а Хьавас а оцу дитт тӀера стом кхаьллира.

ТӀаккха шаьшшимма къалатийна хиларх, хиина цуьшинна. АллахӀ цаьршинна къинтӀера велира, и шиъ дуьненчу охьадиллира.

Адамас Деле ла цадуьйгӀира, нийсачу новкъа тӀера дӀавелира иза. ТӀаккха Дала нисвира иза. Иштта олуш ду хӀара кица.

Цуьшинна масийтта бер дара, амма вайн къастина царех вевзаш кхо кӀант ву: Къабиль, ХIабиль а Шис пайхамар а.

  1. 1 2 3 Али-заде, 2007.
  2. 1 2 3 4 5 Мифы народов мира, 1987—1988, Адам.
  3.  3:59
  4. 1 2 3 4 Ислам: ЭС, 1991, Адам, с. 13.
  5.  2:30
  6.  2:33
  7.  20:119
  8.  7:30—38
  9.  7:10—25
  10.  15:26—36
  11.  17:61
  12.  18:50
  13.  20:115—124