Чулацаман тӀегӀо

Башкираш

Талларе хьожуш
ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Башкираш
Шен цӀе башк. башҡорттар
Дукхалла а, ареал а
Дукхалла 1,7 млн[1]

 Росси: 1 571 879 (перепись 2020 г.)[2]

 Кхазакхстан: 19 996 (2023)[3]
или 25 000[4]

 Украина: 4 253 (перепись 2001 г.)[5] или 3200[6]
 Узбекистан: 3 707 (оценка 2000 г.)[7] или или 49 000[8]
 ГӀиргӀазойчоь: 1 111 (2009)[9] или 900[10]
 Туркмени: 3820 (перепись 1995) или 8700[11]
 Молдави: 610 (перепись 1989)[12] или 600 [13]
 Гуьржийчоь: 379 (перепись 1989)[14]
 Азербайджан: 533 ( перепись 1989)[15]
 Эрмалойчоь: 145 (перепись 1989)[16]
 Латви: 205 (01.01.2023 г.)[17]
 Белорусси: 607 (оценка 2009 г.)[18] или 1200[19]
 Литва: 84 (перепись 2011 г.)[20] или 400[21]
 Эстони: 112 (2011 г.)[22]

 Таджикистан: 143 (2010)[23] или 8900[24]
Хаам
Мотт башкирийн[25]
Дин хьанафийн мазхӀабан суннийн маьӀнан ислам
Йукъабоьду туьркийн къаьмнашна
Гергара къаьмнаш гӀезалой, ногӀий
Схьабалар туьркех, гӀажарех[26][27]
Викилармин логотип Викиларми чохь медиафайлаш

Башки́раш, башкортой (башк. башҡорттар; шайн цӀе – башкорт[28], башкурт[29]; шира цӀе — башкирхой[30][31]) — туьркийн къам, Башкирийчоьн орамера бахархой[32].

Дуьненахь веха 1,7 миллион гергга стаг. Россин Федерацехь, 2010 шарахь ЙерригРоссин бахархой лараран жамӀашца, веха 1 584 554 башкир, царех 1 172 287 — Башкортостан Республикехь[33].

Къоман мотт — башкирийн, иштта баьржина бу оьрсийн а, гӀезалойн а меттанаш. Лело дин — суннийн маьӀнийн ислам.

Башҡорт этнониман масех маьӀна ду:[34]

  • XVIII бӀешеран талламчийн В. Н. Татищевн, П. И. Рычковн, И. Ш. Георгин версица башҡорт дешан маьӀна ду «коьрта борз»[35][36][37];
  • 1847 шарахь историко-мохкӀаморхочо В. С. Юматовс йаздина, башҡорт бохучун маьӀна «накхарш лелориг» бохург ду аьлла[38];
  • 1867 шарахь Пиетарбухехь арахецна «Башкирийн шира йукъ лаьттина хилла, хьалхалера уфан провинцин меттигах, лаьцна историн йозанашца», башҡорт дашо билгалбоккху Уралан корта[39];
  • Россин историко а, этнографо а А. Е. Алекторовс 1885 шарахь аратеттина верси, цуьнца башҡорт дош «ша къам» бохург ду[40];
  • Этнограф М. И. Уметбаевн хетарехь, ширачу заманахь башкираш шеш шайх олура «баш унгар» («коьрта унгар»), тӀаьхьо «башгур», ткъа кхин а тӀаьхьа «башкурт»[41];
  • Д. М. Данлопуца(ингалс.) этноним башҡорт хьалайоьду beshgur, bashgur кепашка, аьлчи а, пхиъ тайпа, пхиъ огур. ХӀунда аьлча Sh хӀинцалерачу маттахь, L доьшу булгарийн маттахь, цундела, Данлопан хетарехь, башҡорт (bashgur) а, булгар (bulgar) а этнонимаш цхьатерра ду[42];

Билгалдахарш

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  1. Joshua Project
  2. Том 5. «Национальный состав и владение языками». Таблица 1. Национальный состав населения. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 3 январь. Архивйина 2022 шеран 30 декабрехь
  3. Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2023 года. Комитет по статистике Министерства национальной экономики Республики Казахстан. ТӀекхочу дата: 2023 шеран 27 апрель. Кху чуьра архивйина оригиналан 2023 шеран 23 апрелехь Архивйина 2023-04-23 — Wayback Machine
  4. Bashkir in Kazakhstan | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2024 шеран 27 мартехь
  5. Population by national and/or ethnic group, sex and urban/rural residence: each census, 1985—2003 Архивйина 2018-07-25 — Wayback Machine(ингалс.)
  6. Bashkir in Ukraine | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2024 шеран 27 мартехь
  7. Этнический атлас Узбекистана Архивйина 2014-03-23 — Wayback Machine Институт «Открытое общество», 2002. — 451 с. (см.)
  8. Bashkir in Uzbekistan | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2024 шеран 27 мартехь
  9. [Национальный статистический комитет Кыргызской Республики. Численность постоянного населения по национальностям по переписи 2009 года]
  10. Bashkir in Kyrgyzstan | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2023 шеран 29 сентябрехь
  11. Bashkir in Turkmenistan | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2024 шеран 27 мартехь
  12. Демоскоп. МССР. 1989. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 30 июль. Архивйина 2016 шеран 25 январехь
  13. Bashkir in Moldova | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 30 июль. Архивйина 2021 шеран 1 мартехь
  14. Демоскоп. Груз. ССР 1989. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 30 июль. Архивйина 2019 шеран 19 ноябрехь
  15. Демоскоп. Аз. ССР 1989. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 30 июль. Архивйина 2011 шеран 26 августехь
  16. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 30 июль. Архивйина 2018 шеран 6 ноябрехь
  17. Latvijas iedzīvotāju sadalījums pēc nacionālā sastāva un valstiskās piederības (латыш.). ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2023 шеран 6 апрелехь
  18. Национальный состав населения Республики Беларусь. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 18 июль. Архивйина 2020 шеран 18 июлехь Архивйина 2020-07-18 — Wayback Machine
  19. Bashkir in Belarus | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2020 шеран 23 июлехь
  20. Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху Lithuania тIетовжаран текст йазйина йац
  21. Bashkir in Lithuania| Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2021 шеран 3 январь. Архивйина 2021 шеран 26 февралехь
  22. RLV428: POPULATION by Ethnic nationality, Sex and Year. Bashkir (инг.). Statistics Estonia’s. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2024 шеран 27 мартехь
  23. Национальный состав, владение языками и гражданство населения Республики Таджикистан. Том III. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 30 июль. Кху чуьра архивйина оригиналан 2013 шеран 14 октябрехь Архивйина 2013-10-14 — Wayback Machine
  24. Bashkir in Tajikistan | Joshua Project. ТӀекхочу дата: 2024 шеран 27 март. Архивйина 2024 шеран 27 мартехь
  25. Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху языки тIетовжаран текст йазйина йац
  26. Курманаева З.Д., Юсупов Р. М. Этногенез // Башкирская энциклопедия / гл. ред. М. А. Ильгамов. — Уфа: ГАУН РБ «Башкирская энциклопедия», 2015-2024. ISBN 978-5-88185-306-8.
  27. Курманаева З. Д., Юсупов Р. М. Этногенез //Башкирская энциклопедия. В 7 т. Т.7. Ф-Я. — Уфа: Башкирская энциклопедия, 2011, С.383—384.
  28. Кеп:Башкирская энциклопедия
  29. Малая советская энциклопедия / гл.ред.: Мещеряков Н.Л.. — изд. 2-е. М.: Государственное словарно-энциклопедическое издательство «Советская энциклопедия», 1933. — Т. I. — С. 414. — 534 с.
  30. Энциклопедия "Челябинск". www.book-chel.ru. ТӀекхочу дата: 2019 шеран 23 апрель.
  31. Крысин Л.П., Кулева А.С., Нечаева И.В., Шестакова Л.Л. Академический толковый словарь русского языка. — Издательский дом ЯСК, 2016. — Т. I. — 672 с. ISBN 978-5-9908826-9-0.УДК 811.161.1(G)
  32. Кеп:ЭБЭ
  33. Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху пер.2010 тIетовжаран текст йазйина йац
  34. Башкорт //Башкортостан: краткая энциклопедия Архивйина 2012-11-03 — Wayback Machine
  35. «История Российская». Т. 1. — М.-Л., 1962. — С. 252.
  36. «История Оренбургская». — СПб., 1759. — С. 10.
  37. «Описание всех обитающих в Российском государстве народов и их житейских обрядов, обыкновений, одежд, жилищ, вероисповеданий и прочих достопамятностей». — СПб., 1799. — С. 85.
  38. «Оренбургские губернские ведомости». «О названии башкирцев» (№ 24). С.297
  39. Историческая записка о местности прежней уфимской провинции, где был центр древней Башкирии. — Санкт-Петербург, 1867. — С.1.
  40. «Оренбургский листок» (№ 46)
  41. Уметбаев М. И. Башкиры // Ватандаш. — 1998. № 2. С. 161. ISSN 1683-3554.
  42. Danlop D. M. The History of Jewish khazars. New Gersey, P.34.