Анаста

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Эвла
Анаста
жӀай. АнсалтIа, оьрс. Ансалта
Пачхьалкх Росси
Федерацин регион ДегӀаста
Муниципалан кӀошт Ботлихан
Юьртан меттиг «Анастан» сельсовет
Координаташ 42°42′00″ къ. ш. 46°06′00″ м. д.HGЯO
Бахархой 4598[1] адам (2010)
Къаьмнийн хӀоттам жӀайхой[2]
Динан хӀоттам Бусалбанаш-суннийш
Бахархойн цӀерш Аьрштхой
Сахьтан аса UTC+3
Поштан индекс 368981
Автомобилан код 05
Код ОКАТО 82 209 815 001
Код ОКТМО 82 609 415 101
Официалан сайт ansalta.e-dag.ru/about/3
Анаста картан тӀехь
Анаста картан тӀехь
Red pog2.svg
Анаста картан тӀехь
Red pog2.svg
Анаста картан тӀехь
Red pog2.svg

АнастаДегӀастанара Ботлихан кӀоштара эвла. «Анастан» сельсоветан юьртан меттиган центр.

Географин хьал[нисъе | нисъе чухулара]

Анста лаьтта Анаста эрк тӀехь, Хаси-Эвлан 73,2 км кӀилба-малхбузехьа, Нохчийчуьра Веданан кӀоштара лекхачу лаьмнашкара Къоьзана Ӏоман 8,54 км кӀилба-малхбузехьа, Ботлихан 11 км къилбаседа-малхбузехьа.

Эвла екъало масех декъан: ГӀоркъияб росу, ТIасияб росу, ЛӀахьрул, ТIасияб лӀахьрул, ХӀахь-авал, БайичIо, Бачал рачунеб гoxь, Хьанапил авал, БолӀончккIал, Хьусулал, ГоцIиб, БакӀдиб, Мутазул рахь, ТIалӀарахьал, Чайиколо[3].

Этимологи[нисъе | нисъе чухулара]

Эвлан цӀеран этимологи къовсаме ю. Нохчаша цӀе схьаяьлар доьхку шайн Анстой тайпа кхолладеллачу цӀечочуьнца Анасца. Анстан бахархоша дийцарехь эвлан цӀе схьаяьлла дешах «ансаб» я «анса», Ӏаьндийн, ботӀлихан, чамалин меттадакъошкахь иза хуьлу «йовхо» я «йовха меттиг»[4].

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Бакъдиб олучу къилбаседа басахь а, ХӀарчукь олучу меттигехь а вайн эра долалуш даьхна латта, даьхний, бошмаш лелош долу охьахевшина тайпанаш.

Цуьнан тешалла ду колхозан беш тоеш а, ХӀарчукъе боьду некъ буьллуша а карийна хӀуманаш (дӀабоьхкинчарах йисинарш). Ца хуучу бахьнашца оцу тайпанаша йитина и меттиг. Масех бӀешарахь кхузахь цхьан а ца ваьхна. Оцу меттигехь коьллаш а, акха стоьмийн дитташ а девлла.

Таханлера Анста эвла йиллина IX-X бӀешерашкахь.

Юьрт йилларх дийцар[нисъе | нисъе чухулара]

Юьрт йилларх иштта дийцар ду. Анста хин йисттехула боьдуш гӀашлойн некъ хилла. Оцу новкъа туьха дан Кванхидатль эвла оьхура Нохчийчуьра лаьмнийн эвланашкара бахархой. Цхьана хенахь оцу новкъа вахара Кванхидатле Итон-Кхаьллан гергарчу ГIарчI эвлара ши ваша Хьусайн а, ЦIиркъ а. Уьш боьлхура гуонахьара Ӏаламе а хьоьжуш. Царна чӀогӀа хазахийтира кхузара меттигаш. Къилбаседа басе стоьмийн дитташ къевлина яра, лекха буц яра, малхбуза басехь ийна хьун яра. Эркан къилба агӀора лаьттара хьун а, коллаш а. Къилбаседа-малхбузехьара къилба-малхбале доьдура жима эрк. Шинне а дагатесира доьзалца кхуза ваха охьахаа везара аьлла. Кхузахь берриг аьтту бара атта ваха а, бахам лело а. Туьханна а гена ца хуьлура, Ӏаьнан дечиг а, йол а кечдан атта дара. Цул сов, Ӏай даьхний арадаха а магара, кхузара климат кӀеда хиларна. И ойланаш шайгахь йитина уьш кхин дӀабахара. Кванхидатлехь туьха а эцна, цӀехьа богӀура уьш. Буьйса йоьлчи уьш севцира жимачу гун тӀехь, цуьнан цӀе яра «ЦIаналӀ Гохь». Туьха дан боьлхурш цигахь совцура, Ӏуьйрана шимме а шайн лаам вовшашна хаийтира, барт бира кхуза охьаховша. ШолгӀачу шарахь ший а ваша воьссира лаьмнашкара, эркан йисттехь цӀа а, даьний чулахка меттиг а йира. Схьабалийра шайн доьзалаш. ТӀаккха хӀора доьзало онда цӀа а, даьхнашна божалаш а дира. Царна тӀе церан гергара нах баьхкира. Дика бехаш бара уьш. Амма цхьана хӀумано сагатдора церан, наггахь шодродахоша лечкъадора церан эсий. Цара эсий лечкъочу меттиган тӀаьхьа цӀе елира «Бачал рачунеб гохь»[5].

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархой бекъало тайпанашка. Уггаре шира тайпанаш лору: Хьусенилал, ЦIиркъилал, БакълӀулал, Iарабилал[6].

Бахархойн дукхалла
1926[7]2002[8]2008[9]2010[1]
1373528153194598

Къоман хӀоттам:

Сахьтан аса[нисъе | нисъе чухулара]

Map of Russia - Moscow time zone.svg

Кхузахь сахьт Москваца нийса лелаш ду. Сахьтан аса ю UTC+3.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. 1 2 Всероссийская перепись населения 2010 года. Таблица № 11. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских и сельских населённых пунктов Республики Дагестан. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 13 майхь. Теллина 2014 шеран 13 майхь.
  2. 1 2 http://lingvarium.org/raznoe/publications/caucas/alw-cau-reestr.pdf
  3. http://ansalta.e-dag.ru/about/3
  4. http://ansalta.e-dag.ru/about/3
  5. http://ansalta.e-dag.ru/about/3
  6. http://ansalta.e-dag.ru/about/3
  7. Районированный Дагестан. Административно-хозяйственное деление ДССР по новому районированию 1929 г
  8. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 3 февралехь.
  9. Схема территориального планирования Ботлихского района. ТОМ 1. Положения о территориальном планировании Ботлихского муниципального района Республики Дагестан. Таблица. Состав муниципальных образований Ботлихского района, с числом населённых пунктов и численностью жителей. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 15 майхь. Теллина 2014 шеран 15 майхь.

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]