Сутропикан аса

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Латта тӀехь субтропикаш латтар (Алисовца)
Ливера Лаьттаюккъера хӀордан хьун

Субтро́пикаш, я субтро́пикан а́са, — Къилбаседа а, Къилба а эхигашкахь, экваторан гергара тропикашна а, барамера шораллашна а юккъехь лаьтта Дуьненан Ӏаламан (географин) асанаш[1] а, климатан зонаш а. Субтропикаш лаьтта 30° а, 40° гергарчу къилбаседан а, къилбан а шораллашна юкъахь. Оцу регионашкахь, дукхаха дерг, хаало тропикан аьхке а, тропикан доцу Ӏа а. Субтропикаш, дукха хьолахь, йоькъу аридан, тӀуьна, ах тӀуьна. Аьхка — тропикан, Ӏай — барамера хӀаваан массаш. Шеран заманашкахь хаъал къаьста температураш а, очанаш а. Ло дан а тарло. Субтропикан асан лаьмнийн тӀуьна кӀошташкахь хаало хьун-байн, екъачу къошташкахь — хьун-аренан локхаллин асан спектр[1].

Баьржинчу кхетамо лору климат субтропикан, нагахь шеран юкъара температура Цельсин 14 градусал лакхара елахь, ткъа уггаре шийлачу беттан (январан я июлан, наггахь — февралан я августан) юкъара температура цулла а кӀезиг елахь, амма 0 градусал лахара яцахь.

Субтропикашкахь йисина хьалхарчу кайнозойн (юккъера Киран мур) реликташ.

Температуран раж[нисъе | нисъе чухулара]

Беттан юкъара температура аьхка 20 °C лакхара, Ӏай 4 °C лакхара, полюсан хӀаваъ дагӀахь тарло гӀоролаш а, наггахь кӀеззига шелонаш а −10 °C кхаччалц. Субтропикан латтан тӀехь йочанийн барам а, церан раж а чӀогӀа хийцало океан гергарчу кӀошташкара материкан чоьхьахьа, цуо климатан континенталалла оцу агӀора тӀекхетарца, дикка башхалле даладо Ӏаламан зонаш кхоллар[1].

Субтропикийн бухара тайпанаш[нисъе | нисъе чухулара]

Субтропикашкахь дикка къаьста коьрта кхо дакъа: Ӏаьнан тӀуналла йолу[1], малхбузан океан йисттера, я лаьттаюккъера хӀордан климат (цӀере хьаьжна ца Ӏаш — Антарктида йоцучу массо а материкашна тӀаьхь[2]); дерриг шарахь а кӀезиг йочанаш йолу континенталан климат, аьхка шортта йочанаш йолу[1], малхбален океан йисттера, я муссонан климат. Цул сов, къастало цхьатерра тӀуьна йолу субтропикан климат (Аргентинан юкъ, Австралин къилба-малхбале)[2]. Малхбузан океан йисттерачу декъехь — ах екъа субтропикаш — ю боьмаша латта тӀехь евлла лаьттаюккъера хӀордан онда гӀа долу хьаннаш а, коьллаш а. Къилбаседа эхигехь лаьттаюккъера хӀордан онда гӀа долу хьаннаш а, коьллаш а хийцало къилба-малхбалехь сира-боьмаша латтан тӀехь йолу субтропикийн аренийн зонашца, уьш, шен рогӀехь, малхбалехь дехьайовлу континенталан декъе сира-боьра а, сиралаттан а субтропикийн ахгӀум-аренан а, гӀум-аренан а зонашка — екъа субтропикашка. КӀилба эхигехь континенталан декъера субтропикийн дакъойн амалехь ю субтропикийн сира-боьра латта тӀиера аренаш; малхбален декъера субтропикийн дакъошкахь — гуттаренна а сийна лаьтта тӀуьна субтропикаш,, лакхарчу шораллашкахь — аьхка сийна лаьтта шуьйра гӀа долу хьунан формаци, дакъа лоцу гуттаренна сийначу кепаша, можа-боьран, можалаттан, цӀиенлаттан, Ӏаьржалаттан тӀехь шортта йочанаш а йолуш.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. 1 2 3 4 5 Сутропикан аса — яззам бу Большой советской энциклопедии чура. 
  2. 1 2 География материков и океанов: Атлас. — М: Дрофа, ДиК. — 1997. — Карта «Климатические пояса и области мира».