Дуьне

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Дехьа гӀо: навигаци a, Лахар
Дуьне Earth symbol.svg
NASA Earth America 2010.jpg
Earth Eastern Hemisphere.jpg
Орбитальни характеристикашyes
Перигелий

147 098 290 км
0,98329134 а. е.

Афелий

152 098 232 км
1,01671388 а. е.[1]

Эксцентриситет орбиташ (e)

0,01671123[2]

Сидеран мур тӀедерзор

365,256366004 де
365 де 6 сахьт 9 мин. 10 сек.[3]

Орбитан чехкалла (v)

29,783 км/c
107 218 км/ч

Орбитан охьане (i)

7,155° (Маьлхан экваторан хьаьжна), 1,57869° (инвариантан экъане хьаьжна)

Гоьдолу шадан дохалла (Ω)

348,73936°

Перицентран аргумент (ω)

114,20783°

Спутникаш

1 (Бутт), 8300+ (искусств.)[4]

Физикан характеристикаш-refyes
Экваторан радиус

6378,1 км[2]

Полюсан радиус

6356,8 км[2]

Юккъера радиус

6371,0 км[2]

Боккхачу гонан йохалла

40 075,017 км (экваторца)[5]
40 007,86 км (меридианца)[6]

Чухоам (V)

10,8321×1011 км³[2]

Йозалла (m)

5,9736×1024 кг (3×10-6 M☉)[2]

Юккъера дуькъалла (ρ)

5,5153 г/см³[2]

паргӀата охьакхетаран сихдалар на экваторе (g)

9,780327 м/с² (0,99732 g)[2]

Хьалхара космосан чехкалла (v1)

7,91 км/с[7]

ШолгӀа космосан чехкалла (v2)

11,186 км/с[2]

Экватаран хьийзаран чехкалла

1674,4 км/ч (465,1 м/с)

Хьийзаран мур (T)

0,99726968 де (23 сахьт 56 мин. 4,1 с)[8]

Семан охьатаӀар

23°26’21".4119[3]

Альбедо

0,306 (Бонд)[2]
0,367 (геометрическое)[2]

Температура
ТӀехулин температура

yes

 
мин. сред. макс.
Цельсий
−89,2 °C[9] 14 °C[10] 56,7 °C[11][12]
Кельвин
184 K 287,2 К 329,9 К
Атмосфера
ХӀоттам:

78,08 % Азот (N2)
20,95 % Кислород (O2)
0,93 % Аргон (Ar)
0,039 % КӀорамуьсталлин газ (СO2)[13]
1 % гергга хин Ӏа (климате хьаьжжина)

Дуьне́ — Маьлхан тӀера кхозлугӀа планета. Маьлхан системехь массо а планетан юкъахь йокхилин пхиулгӀа. Дуьнен тайпан планеташна юккъехь диаметран а, йозаллан а, дуькъаллан а йоккханиг ю.

Цкьацца цунах олу Сина планета[14][15][16], цкъацца Терра олу (Terra - латинийн маттахь латта бохург ду). Тахана нахан хууш йолу цхьаъ бен йоцу стигалан хӀума тӀехь сан долу хӀуманаш йолуш.


Самукъане хӀумнаш[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Афелий = a × (1 + e), перигелий = a × (1 - e), кхузахь а - боккха ахсема, e - эксцентриситет.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 David R. Williams. Earth Fact Sheet (ингалс.). NASA (17 ноября 2010). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 15 октябрехь.
  3. 1 2 Staff Useful Constants. International Earth Rotation and Reference Systems Service (2007, 7 август). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 3 ноябрехь. Теллина 2008 шеран 23 сентябрехь.
  4. US Space Command Reentry Assessment - US Space Command Fact Sheet. SpaceRef Interactive (March 1, 2001). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 19 январехь. Теллина 2011 шеран 7 майхь.
  5. World Geodetic System (WGS-84). Available online from National Geospatial-Intelligence Agency.
  6. How WGS 84 defines Earth (October 26, 2010). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 15 октябрехь. Теллина 2011 шеран 29 апрелехь.
  7. Clabon Walter Allen and Arthur N. Cox Allen's Astrophysical Quantities. — Springer, 2000. — P. 296. — ISBN 0-387-98746-0
  8. World: Lowest Temperature. WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 4 августехь. Теллина 2010 шеран 7 августехь.
  9. Global average temperature may hit record level in 2010, BBC Online (December 10, 2009). Хьаьжна 22 апрелехь 2010.
  10. World: Highest Temperature. WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 4 августехь. Теллина 2010 шеран 7 августехь.
  11. Долина Смерти признана самым жарким местом в мире
  12. Trends in Atmospheric Carbon Dioxide. Earth System Research Laboratory. Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 19 январехь.
  13. (February 2009) «Exploring the Water Cycle of the 'Blue Planet': The Soil Moisture and Ocean Salinity (SMOS) mission». ESA Bulletin (European Space Agency) (137): 6–15. “A view of Earth, the ‘Blue Planet’ [...] When astronauts first went into the space, they looked back at our Earth for the first time, and called our home the ‘Blue Planet’.”
  14. Лебедев Л.,Лукьянов Б.,Романов А. Сыны голубой планеты. — Издательство политической литературы, 1971. — 328 с.
  15. Герман Титов. Голубая моя планета. — Воениздат, 1973. — 240 с.
  16. Шварцшильдовские радиусы черных дыр, обладающие разными массами. Астронет. Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 10 февралехь. Теллина 2013 шеран 7 февралехь.

Литература[нисъе | нисъе чухулара]

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]

Видео — Халкъашна юккъера космосан станци

1000HA.png