Мцхета-Мтианети

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Мохк (АД 1-гӀа тегӀа)
Мцхета-Мтианети
მცხეთა-მთიანეთი
Aragvi-Mtskheta.jpg

ХӀост
ХӀост
Пачхьалкх Гуьржийчоь
Юкъайоду 4 муниципалитет[1][2]
Административан центр Мцхета
Мцхета (7940 стаг, 2014 стаг), Душети (6167 стаг).
Губернатор Гоча Зеикидзе[3]
Коьрта меттанаш гуьржийн
Бахархой (2018)
93 897[1] (10-гӀ. меттиг)
Луьсталла 14 стаг/км²
Къаьмнийн хӀоттам гуьржий 94,5 %
азербайджанаш 2,4 %
хӀирий 1,4 %[4]
Динан хӀоттам керста, бусулба[5]
Латта 6785 км². факт. — 5774 км² (3(6)-гӀ. меттиг)
Мцхета-Мтианети картехь
Код ISO 3166-2 GE-MM
Официалан сайт
Commons-logo.svg Мцхета-Мтианети Викилармехь

Мцхета-Мтианети[6][7] (наггахь Мцхета-Мтианетия; гуьрж. მცხეთა-მთიანეთი mcxeta-mtianeti; гуьрж. მცხეთა-მთიანეთის მხარე mcxeta-mtianetis mxare) — Гуьржийчоьнан хӀинцалера административан мохк. Коьрта а йойккха гӀала а — Мцхета.

ДӀалоцу Гуьржийчоьнан масийтта историн мехкаш: Эрцо-Тианети, Мтиулети, Хеви, Пхейн-Мохк, Пшави, Чоьхьара Картли малхбалехьара дакъа а. Мехкан цхьадолу дакъа Къилба ХӀирийчоьно контроль еш ду.

Географи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Коьрта Кавказан дукъо мохк боькъу шена декъе, къелбаседа а, къилба а. И ши дакъа хотталуш ду ЖӀарин дукъ долччехь. Кавказан дукъан къилбаседа басахь ду Казбеган муниципалитетан дукха долу дакъа а, Душетин муниципалитетан жимах дакъа а.

Бахархойн статистика[нисъе бӀаьра | нисъе]

Шо Бахархой
2014 94 370

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

1801 шарахь Россех дӀа кхетачу хенахь Мцхета-Мтианети мохк Картли-Кахетин пачхьалкхан юкъа богӀуш бара.

1840 шерахь хӀара мохк Гуьржийн-Имеретин губерни юкъа тоьхна, ткъа 1846 шерахь, и губерни дӀаяьккхиначул тӀехьа, Кутаиссин губернин юкъа. Оцу хенахь мехкан юкъахь яра Горин, Тушино-пшаво-пхьейн уездаш, цул совнах Горийн, Тифлисин уездийн дакъанаш а. ТӀехьо уездийн дозанаш хийцаделира.

Административан екъаялар[нисъе бӀаьра | нисъе]

Мцхета-Мтианети юкъахь ю 4 муниципалитет (2006 шо кхаччалц— кӀошташ)[2]. 2016 тӀера 2018 шш. къаччалц Мцхета гӀалина муниципалитет статус елира (мехкан муьтӀахь йолу гӀала яра).

Муниципалитет майда,
км²
бахархой
ларар
2002[8],
стаг
бахархой
ларар
2014[9],
стаг
бахархой
ларар
2018[1],
стаг
центр
Душетин муниципалитет 2982 33 636 25 659 26 128 Душети гӀ.
Казбегин муниципалитет 1082 5261 3795 3818 Степанцминда гӀкэ
Мцхетин муниципалитет[10] 806 64 829 55 651 53 944 Мцхета гӀ.
Тианетин муниципалитет 906 14 014 9468 10 007 Тианети гӀкэ
ерриге[11] 5776 117 740 94 573 93 897 Мцхета гӀ.

Ахалгорин муниципалитетКъилба ХӀирийчоьно дола деш ю Ленингорин кӀошт санна лоруш ю, Ахалгори (Ленингори) гӀкэ цани.

ГӀаланаш: Мцхета (7940 стаг, 2014 шарахь), Душети (6167 стаг).

ГӀалин кепара эвланаш: Тианети (2479 стаг, 2014 шарахь), Жинвали (1828 стаг), Степанцминда (1326 стаг.), Пасанаури (1148 стаг), Сиони (371 стаг).

Мехкан къаьмнийн хӀоттам
(2014 шарахь)
[12][13]

стаг %
массо 94 573 100,00 %
Гуьржий 89 343 94,47 %
Азербайджанаш 2316 2,45 %
ХӀирий 1327 1,40 %
Ассирийш 709 0,75 %
Эрмалой 291 0,31 %
Оьрсий 252 0,27 %
Украинаш 80 0,08 %
Езидаш 61 0,06 %
Грекаш 55 0,06 %
кхиберш 139 0,15 %

Бахархой[нисъе бӀаьра | нисъе]

2018 шеран 1 январехь ларарца махкахь 93 897 бахархой бу[1], 2014 шеран 1 январехь — 108 800 бахархой (Ахалгорин кӀошт ца лоруш (Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт).

2014 шарахь ларарца махкахь бахархой 94 573 стаг[9].

2002 шарахь гуьржаш дола деш долу декъана бахархой ларарца, 125 443 стаг вара (пачхьалкхан бахархойх 2,9 %), Ахалгорин кӀошт цани (Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт); йоцуш — 117 740 стаг. 2008 шеран 1 январехь ларарца — 118,1 эзар стаг[14] (Ахалгорин кӀошт (Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт ца лоруш) — 97,6 эзар стаг[15][16]). 2009 шеран 1 январехь (Ахалгорин кӀошт ( Къилба ХӀирийчоь Ленингорин кӀошт ца лоруш) — 97,6 эзар стаг[1]

Мцхета-Мтианети мехкан дукхахаболу бахархой гуьржий бу, цера массийта этнографин тобанаш ю. Къилбехьа бу картлийш, къилба-малхбалехьа бу — кахетиш, юккъерчу декъехь бехаш бу пшаваш, ломан кӀошташкахь — мохлой а, пхьей а.

ХӀирий бехаш бу Казбеган кӀоштан малхбузехьара декъехь — Трусов чӀаж Терк хина хьосташкахь. Казбеган кӀоштахь берриге хӀирий 89 я 1,7 % бу.

Мцхетан кӀоштахь хӀирийн йоккха диаспора ю (1464 стаг я 2,3 %), Тбилисин уллохь.

2008 шо кхачале Ахалгорин кӀоштан (мехкан 2008 ш. август кхаччалц Гуьржийчоьно дола деш дара) дукхахберш бара гуьржий (картлийш) (84,6 % я 6520 стаг), кӀезигахаберш бара — хӀирий (14,4 % я 1110 стаг).

Мцхета-Мтианети мехкан а, цуьна кӀоштийн а къаьмнийн хӀоттам (2002)[8]

Мохк,
кӀошт
[17]
массо гуьр-
жий
% хӀир-
ий
% азер-
байд-
жанаш
% асси-
рий-
ш
% оьр-
сий
% эрм-
лой
% гре-
ки
% ук-
раин-
наш
% ези-
даш
% кхи. %
мохк, массо 125 443 116 467 92,84 % 3977 3,17 % 2248 1,79 % 950 0,76 % 757 0,60 % 532 0,42 % 163 0,13 % 143 0,11 % 96 0,08 % 110 0,09 %
Ахалгорин (2008 кхачале)[18] 7703 6520 84,64 % 1110 14,41 % 2 0,03 % 0 0,00 % 20 0,26 % 37 0,48 % 2 0,03 % 1 0,01 % 1 0,01 % 10 0,12 %
мохк Ахалгори йоцуш[19] 117 740 109 947 93,38 % 2867 2,44 % 2246 1,91 % 950 0,81 % 737 0,63 % 495 0,42 % 161 0,14 % 142 0,12 % 95 0,08 % 100 0,08 %
Душетин 33 636 32 229 95,82 % 1167 3,47 % 5 0,01 % 0 0,00 % 103 0,31 % 43 0,13 % 19 0,06 % 18 0,05 % 0 0,00 % 52 0,15 %
Тианетин 14 014 13 777 98,31 % 147 1,05 % 4 0,03 % 0 0,00 % 37 0,26 % 20 0,14 % 13 0,09 % 6 0,04 % 1 0,01 % 9 0,06 %
Мцхетан 64 829 58 808 90,71 % 1464 2,26 % 2236 3,45 % 950 1,47 % 583 0,90 % 427 0,66 % 129 0,20 % 113 0,17 % 94 0,14 % 24 0,04 %
Казбеган 5261 5142 97,74 % 89 1,69 % 1 0,02 % 0 0,00 % 14 0,27 % 5 0,10 % 0 0,00 % 5 0,10 % 0 0,00 % 5 0,08 %

Галерей[нисъе бӀаьра | нисъе]

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 3 4 5 Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг. (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Национальная статистическая служба Грузии. Архив йина хьалхара хьостан чура 2018 шеран 23 июлехь. Теллина 29 октября 2018.
  2. 1 2 Гуьржийчоьно мехкан юкъатуху 5-й Ахалгорин кӀошт, иза Ленингорин кӀошт цӀарца Къилба ХӀирийчоьно контроль еш ю
  3. Mtskheta-Mtianeti
  4. Ethnic composition of Georgia 2014
  5. Конфессиональный состав Грузии по переписи 2002 года(ингалс.)
  6. Грузия // Энциклопедия Кольера. — Открытое общество, 2000.
  7. Грузия // Энциклопедия «Вокруг света»
  8. 1 2 Этнический состав Грузии по переписи 2002 года(ингалс.)
  9. 1 2 Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 General Population Census Main Results General Information) (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Национальная статистическая служба Грузии. Архив йина хьалхара хьостан чура 2016 шеран 8 августехь. Теллина 2016 шеран 28 апрелехь.
  10. Мцхета гӀалица
  11. Ахалгорин муниципалитет йоцуш
  12. Национальный состав по краям Грузии (Total population by regions and ethnicity) (ингалс.). Национальная статистическая служба Грузии. Теллина 2016 шеран 28 апрелехь.
  13. Национальный состав населения Грузии, его регионов и населённых пунктов по переписи населения 2014 года
  14. Оценка населения Грузии на 2003—2008 гг. по районам по данным Департамента статистики Министерства экономического развития Грузии (англ.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори).
  15. Оценка населения Грузии на 2000—2009 гг. по районам по данным Департамента статистики Грузии (ингалс.). Архив йина хьалхара хьостан чура 2009 шеран 13 ноябрехь.
  16. Ахалгорин кӀошт йоцуш (Къилба ХӀирийчоьнан Ленингорин кӀошт) - 97,6 эзар стаг (2009 г.)
  17. 2006 шарахь дуьйна Гуьржийчоьнан массо кӀошташ муниципалитеташ аьлла хийцина
  18. 2008 шеран августехь дуьйна Ахалгорин кӀошт Къилба ХӀирийчоьнан контролехь ю, Къилба ХӀирийчоьнан Ленингорин кӀошт юкъахь лоруш ю. Дукхахболу гуьржий 2008 шеран августехь Гуьржийчоьнан эскарца Гуьржийчу боьвдина.
  19. Ахалгорин кӀошт йоцуш, иза 2008 шеран августехь дуьйна Къилба ХӀирийчоьнан контролехь ю, Къилба ХӀирийчоьнан Ленингорин кӀошт юкъахь лоруш ю. Дукхахболу гуьржий 2008 шеран августехь Гуьржийчоьнан эскарца Гуьржийчу боьвдина.