Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Мохк (АД 1-гӀа тегӀа)
Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а
რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი
Mamisoni pass 2.jpg
Пачхьалкх Гуьржийчоь
Юкъайоду 4 муниципалитет
Административан центр Амбролаури
Они (2656 стаг, 2014 шо), Амбролаури (2047 стаг), Цагери (1320 стаг)
Губернатор Арчил Джапаридзе
Коьрта меттанаш гуьржийн
Бахархой (2018)
30 246[1] (11-гӀ. меттиг)
Луьсталла 7 стаг/км²
Къаьмнийн хӀоттам гуьржий[2]
Динан хӀоттам кесрта[3]
Латта 4568 км² (8-гӀ. меттиг)
Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а картехь
Код ISO 3166-2 GE-RL
Commons-logo.svg Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а Викилармехь

Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а[4][5] (гуьрж. რაჭა-ლეჩხუმი და ქვემო სვანეთი rač’a-lečxumi da kvemo svaneti; гуьрж. რაჭა-ლეჩხუმის და ქვემო სვანეთის მხარე rač’a-lečxumis da kvemo svanetis mxare) — Гуьржийчоьнан хӀинцалера административан мохк. Коьрта а йойккха гӀала а — Амбролаури.

ДӀалоцу Гуьржийчоьнан массийта историн мехкаш: Лаха Сванети (Квемо-Сванети), Лечхуми, Рача. Мехкан цхьадолу дакъа Къилба ХӀирийчоьно доладеш ду.

Административан екъаялар[нисъе бӀаьра | нисъе]

Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а юкъахь ю йиъ муниципалитет. 2016 тӀера 2018 шш. къаччалц Амбролаури гӀалина муниципалитет статус елира (мехкан муьтӀахь йолу гӀала яра).

Муниципалитет майда,
км²
бахархой
ларар
2002[2],
стаг
бахархой
ларар
2014[6],
стаг
бахархой
ларар
2018[1],
стаг
центр
Амбролаурин муниципалитет 1142 16 079 11 186 10 745 Амбролаури гӀ.
Лентехин муниципалитет 1344 8991 4386 4231 Лентехи гӀкэ
Онин муниципалитет 1326 9277 6130 5883 Они гӀ.
Цагерин муниципалитет 755 16 622 10 387 9387 Цагери гӀ.
мохк, берриге 4568 50 969 32 089 30 246 Амбролаури гӀ.

Онин муниципалитетан малхбалехьара дакъа Къилба ХӀирийчоьна Дзаусин кӀошт санна лоруш ду цуна доладеш ю Къилба ХӀирийчоь, цу юкъахь ю Квайса гӀала а, иза Гуьржийчохь Кваиси цӀарца гӀалин кепара эвла лоруш ю.

ГӀаланаш: Они (2656 стаг, 2014 шо), Амбролаури (2047 стаг), Цагери (1320 стаг).

ГӀалин кепара эвлаш: Лентехи (947 стаг, 2014 шо), Хариствала (1991 шарахь мохк бегор бахьнехь бахархой бац).

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

Мехкан къаьмнийн хӀоттам
(2014 шарахь)
[7][8]

стаг %
берриге 32 089 100,00 %
Гуьржий 31 977 99,65 %
Оьрсий 29 0,09 %
ХӀирий 28 0,09 %
Жуьгтий 14 0,04 %
Эрмалой 9 0,03 %
Украинаш 9 0,03 %
Грекаш 7 0,02 %
кхиберш 16 0,05 %

Ехачу хенахь мохк вовшахтосуш долу декъийн истори — Рача-Лечхуми а, Лаха Сванети а — ша шина яра. XIX бӀешаран юьхьехь Лаха Сванети юкъа йогӀуш яра Мегрели олаллин (оцу хенахь Лакха Сванети бахархой маьрша бара), ткъа Рача-Лечхуми — Имеретин пачхьалкхан юкъа йогӀуш яра. Уьш ерриг цхьана Российн империн юкъа яхара 1803 а, 1804 а шерашкахь.

1840 шарахь Рача-Лечхуми юкъа йоьду Гуьржийн-Имеретин губернин, ткъа Лаха Сванети Мегрелин олаллин юкъахь юьсу. 1846 шарахь Гуьржийн-Имеретин губерни дӀасайикхича, мехкан шеа дакъа административан дакъа — Кутаисин губерни юкъа туху. Массийта реформийн тӀехьа Мегрели олалла дӀасайикхича (1867 шарахь), 1886 шарахь гергарчу хьесапехь мехкан латта дара шиъ уезд санна Кутаисин губерни — Лечхумин (Лаха Сванети) а, Рачинин а яра оцу юкъахь (центр Они гӀалахь).

Бахархой[нисъе бӀаьра | нисъе]

2018 1 январехь ларарца мехкан 30 246 бахархой бу[1], 2014 шеран 1 январехь ларарца — 45 900 бахархой[9] (Къилба ХӀирийчоьнан Джаван кӀошот ойцуш).

2014 шарахь ларарца 32 089 бахархой[6], 2002 шарахь ларарца — 50 969 бахархой (1,2 % пачхьалкхан бахархойх), 2008 шеран 1 январехь ларарца — 48 200 бахархой[10], 2009 шеран 1 январехь ларарца — 47,7 эзар бахархой.[11]

Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а мехкан дукхахболу бахархой бу гуьржий (99,2 % я 50 565 стаг 2002 ш. ларарца), кхузахь цера ю массийта этнографин тобанаш. Мехкан къилбехь беха рачинаш, къилба-малхбузехь — лечхумаш, ткъа къилбаседехь беха сванаш, цера бу шайн сванийн мотт.

Дукхахболу хӀирий беха Онин кӀоштан малхбалехьара декъан тӀехь, иза Гуьржийчоьно шен лоруш ю, амма иза Къилба ХӀирийчоьна Дзаун кӀоштан дакъа ду. Цул совнах хӀирий беха Онин кӀоштан гуьржийн дакъошкахь 108 хӀирий (я 1,2 % кӀоштах).

Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а мехкан кӀоштанийн къаьмнийн хӀоттам (2002 ш.)[2]

кӀошт[12] берриге гуьрж-
ий
% хӀир-
ий
% оьрс-
ий
% азер-
байд-
жанаш
% абха-
заш
% эрма-
лой
% ук-
раин-
аш
% кхи %
Амбролаурин 16 079 15 991 99,45 % 6 0,04 % 46 0,29 % 0 0,00 % 10 0,06 % 9 0,06 % 8 0,05 % 9 0,06 %
Лентехин 8991 8942 99,46 % 2 0,02 % 15 0,17 % 21 0,23 % 9 0,10 % 0 0,00 % 2 0,02 % 0 0,00 %
Онин 9277 9093 98,02 % 108 1,16 % 19 0,20 % 4 0,04 % 7 0,08 % 13 0,14 % 2 0,02 % 31 0,33 %
Цагерин 16 622 16 539 99,50 % 5 0,03 % 29 0,17 % 22 0,13 % 10 0,06 % 6 0,04 % 4 0,02 % 7 0,04 %
мохк, берриге 50 969 50 565 99,21 % 121 0,24 % 109 0,21 % 47 0,09 % 36 0,07 % 28 0,05 % 16 0,03 % 47 0,10 %

Они махкахь хьалха дуьйна бехаш бара жуьгтий.

Карта[нисъе бӀаьра | нисъе]

Картан легенда:

Green pog.svg 5000 сов стаг.
Lightgreen pog.svg 2000 тӀера 5000 кхаччалц стаг.
Yellow pog.svg 1000 тӀера 2000 кхаччалц стаг.
Orange pog.svg 500 тӀера 1000 кхаччалц стаг.
Red pog.svg 200 тӀера 500 кхаччалц стаг.
Рача-Лечхуми а, Квемо-Сванети а мехкан нах беха меттигаш

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 3 Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг. (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Национальная статистическая служба Грузии. Архив йина хьалхара хьостан чура 2018 шеран 23 июлехь. Теллина 29 октября 2018.
  2. 1 2 3 Этнический состав Грузии по переписи 2002 года (ингалс.)
  3. Конфессиональный состав Грузии по переписи 2002 года (ингалс.)
  4. Грузия // Энциклопедия «Вокруг света»
  5. Грузия // Энциклопедия Кольера. — Открытое общество, 2000.
  6. 1 2 Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 General Population Census Main Results General Information) (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Национальная статистическая служба Грузии. Архив йина хьалхара хьостан чура 2016 шеран 8 августехь. Теллина 2016 шеран 28 апрелехь.
  7. Национальный состав по краям Грузии (Total population by regions and ethnicity) (ингалс.). Национальная статистическая служба Грузии. Теллина 2016 шеран 28 апрелехь.
  8. Национальный состав населения Грузии, его регионов и населённых пунктов по переписи населения 2014 года
  9. Оценка населения Грузии на 2004—2014 гг. по муниципалитетам по данным Департамента статистики Грузии (ингалс.). Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 22 июлехь.
  10. Оценка населения Грузии на 2003—2008 гг. по районам по данным Департамента статистики Министерства экономического развития Грузии (ингалс.). Архив йина хьалхара хьостан чура 2008 шеран 18 ноябрехь.
  11. Оценка населения Грузии.Депстат Грузии. Архив йина хьалхара хьостан чура 2009 шеран 13 ноябрехь.
  12. 2006 шарахь дуьйна Гуьржийчоьнан массо кӀошташ муниципалитеташ аьлла хийцина