Гури (Гуьржийчоь)

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Мохк (АД 1-гӀа тегӀа)
Гури
гуьрж. გურია
Group of workers harvesting tea Chakva Prokudin-Gorsky.jpg
Пачхьалкх Гуьржийчоь
Юкъайоду 3 муниципалитет
Административан центр Озургети
Озургети (14785 стаг, 2014 ш.), Ланчхути (6395 стаг)
Губернатор Зураб Насарая
Бахархой (2018)
110 524[1] (9-гӀ. меттиг)
Луьсталла 56 стаг/км²
Къаьмнийн хӀоттам гуьржий (98,1%), эрмалой (1,1%), оьрсий (0,5%)[2]
Динан хӀоттам керста, бусулба[3]
Латта 2033 км² (10-гӀ. меттиг)
Гури картехь
Код ISO 3166-2 GE-GU
Поштан индексаш 3500
Официалан сайт
Commons-logo.svg Гури Викилармехь

Гу́ри (гуьрж. გურია guria; гуьрж. გურიის მხარე guriis mxare) — Гуьржийчоьнан хӀинцалера административан мохк а, историн мохк а. Административан центр а, йокха гӀала а — Озургети.

Административан екъаялар[нисъе бӀаьра | нисъе]

Гури мехкан юкъахь ю кхоъ муниципалитет (2006 шо кхаччалц — кӀошт). 2016 тӀера 2018 шш. кхаччалц Озургети гӀалина муниципалитет статус елира (мехкан муьтӀахь йолу гӀала яра).

Муниципалитет байракх хӀост майда,
км²
бахархой
ларар
2002[4],
стаг
бахархой
ларар
2014[5],
стаг
бахархой
ларар
2018[1],
стаг
центр
Ланчхутин муниципалитет ХӀост ХӀост 533 40 507 31 486 30 804 Ланчхути гӀ.
Озургетин муниципалитет[6] ХӀост ХӀост 675 78 760 62 863 61 305 Озургети гӀ.
Чохатаурин муниципалитет ХӀост ХӀост 824 24 090 19 001 18 415 Чохатаури гӀкэ
Гури, ерриге 2033 143 357 113 350 110 524 Озургети гӀ.

ГӀаланаш: Озургети (14785 стаг, ларар 2014 ш.), Ланчхути (6395 стаг).

ГӀалин кепара эвланаш: Насакирали (2898 стаг, ларар 2014 ш.), Лайтури (2697 стаг), Наруджа (2148 стаг), Чохатаури (1815 стаг), Уреки (1166 стаг).

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

«Гури» топоним дуьххьара карайо Псевдо-Джуаншер цӀе йолу гуьржийн хроникехь 800 шо герг[7].

1352 шарахь Гури маьрша феодалан мохк хилира Варданидзе-Дадиани цӀе йолу элийн тайпана, ткъа 1463 шарахь кхоллаеллира маьрша Гурин олалла. Оцу хенахь цуьна юкъадогӀуш дара хӀинцлерачу Аджари докха дакъа а Батуми гӀала а.

Мехкан къаьмнийн хӀоттам
(2014 шарахь)
[8][9]

стаг %
берриге 113350 100,00%
Гуьржий 111168 98,07%
Эрмалой 1228 1,08%
Оьрсий 564 0,50%
Украинаш 141 0,12%
Азербайджанаш 34 0,03%
ХӀирий 30 0,03%
Грекаш 28 0,02%
Езидаш 17 0,01%
Цигонаш (боша) 16 0,01%
Абхазаш 10 0,01%
берриге 114 0,10%

Ӏосман империца тӀемаш гӀелйина Гури 1810 шарахь Российн протекторатан кӀеяхара, цул тӀехьа 1829 шарахь Российн империн юкъа яхара. 1819 а, 1841 а шерашкахь Гури махкахь гӀаттам иккхира[10].

1840 шарахь кхоьллира Гурин уезд Озургети гӀалахь центр а йолуш Гуьржийн-Имеретин губернина юкъахь. 1846 шарахь иза губерни дӀасаийикъира, Гурин уезд Кутаисин губернехь дӀатуьхира. Цуьна юкъахь мохк 1918 шо кхаччалц лаьттира. Оцу хенахь Гури 100% гуьржийн мохк бара, Российн имперера оьрсий я кхидолу къаьмнаш кхузахь даьржина дацара.

XX бӀешеран юьхьехь кхузахь яра Гурин республика[11].

1918 шарахь Гури Гуьржийн демократин республикан юкъа туьйхира, иштта иза лаьттира 1921 шеран марта кхаччалц.

Гуьржийн Советийн Республика (тӀаьхьо ССР Гуьржийчоь) кхоьллича Гурин уезд кӀезигчу хенахь ша йоллучохь йисира, цул тӀехьа 3 кӀошт йира. Мехкан коьрта гӀала — Озургети — 1929—1991 шерашкахь цӀе яра Махарадзе.

1995 шарахь Гуьржийчохь кхоьллира мехкаш, Гури хилира оцу мехкийн (мхаре) юкъара цхьаъ, мадарра аьлча историн цӀе официалан юкъаяькхира.

Бахархой[нисъе бӀаьра | нисъе]

2018 шеран 1 январехь ларарца махкахь бара 110 524 бахархой[1], 2014 шеран 1 январехь — 138 800 бахархой[12].

2014 шарахь ларарца 113 350 бахархой[5], 2002 шерахь ларарца — 143 357 стаг (пачхьалкхан бахархойх 3,3 %).

Гурин дукхахаболу бахархой бу гуьржий, этнографин тоба — гурийш (гурулеби).

Гурин кӀоштанийн къаьмнийн хӀоттам (2002)[4]

муниципалитет[13] всего гуьр-
жий
% эрм-
алой
% оьрс-
ий
% ук-
раин-
нш
% хӀир-
ий
% азер-
байд-
жанаш
% абха-
заш
% гре-
каш
% кхи-
берш
%
Ланчхутин 40507 39868 98,42 % 160 0,39 % 345 0,85 % 28 0,07 % 33 0,08 % 33 0,08 % 7 0,02 % 18 0,04 % 15 0,04 %
Озургетин 78760 75142 95,41 % 1944 2,47 % 1133 1,44 % 159 0,20 % 103 0,13 % 55 0,07 % 59 0,07 % 29 0,04 % 126 0,16 %
Чохатаурин 24 090 23 932 99,34 % 30 0,12 % 80 0,33 % 7 0,03 % 16 0,07 % 3 0,01 % 12 0,05 % 2 0,01 % 8 0,03 %
Гури, берриге 143 357 138 942 96,92 % 2134 1,49 % 1558 1,09 % 194 0,14 % 152 0,11 % 91 0,06 % 78 0,05 % 49 0,03 % 159 0,11 %

Карта[нисъе бӀаьра | нисъе]

Картан легенда:

Green pog.svg Административан центр, 18 300 кхаччалц стаг.
Lightgreen pog.svg 5 000 тӀера 10 000 кхаччалц стаг.
Yellow pog.svg 2 000 тӀера 5 000 кхаччалц стаг.
Orange pog.svg 1 000 тӀера 2 000 кхаччалц стаг.
Red pog.svg 500 тӀера 1 000 кхаччалц стаг.
DeepPink pog.svg 200 тӀера 500 кхаччалц стаг.

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 3 Численность населения краёв и муниципалитетов Грузии на начало года в 1994—2018 гг. (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Национальная статистическая служба Грузии. Архив йина хьалхара хьостан чура 2018 шеран 23 июлехь. Теллина 29 октября 2018.
  2. Религии по краям Грузии (Population by regions and religion) (ингалс.). Национальная статистическая служба Грузии. Теллина 2016 шеран 29 апрелехь.
  3. Конфессиональный состав Грузии по переписи 2002 года(ингалс.)
  4. 1 2 Этнический состав Грузии по переписи 2002 года(ингалс.)
  5. 1 2 Итоги переписи населения Грузии 2014 года (2014 General Population Census Main Results General Information) (ингалс.)(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Национальная статистическая служба Грузии. Архив йина хьалхара хьостан чура 2016 шеран 8 августехь. Теллина 2016 шеран 28 апрелехь.
  6. Озургети гӀала цани
  7. Rapp Stephen H. Studies In Medieval Georgian Historiography: Early Texts And Eurasian Contexts. — Peeters Bvba, 2003. — P. 427. — ISBN 90-429-1318-5.
  8. Национальный состав по краям Грузии (Total population by regions and ethnicity) (ингалс.). Национальная статистическая служба Грузии. Теллина 2016 шеран 28 апрелехь.
  9. Национальный состав населения Грузии, его регионов и населённых пунктов по переписи населения 2014 года
  10. Yust, Walter (ed., 1952), The Encyclopædia Britannica - A new survey of universal knowledge. Volume 14, p. 6.
  11. Stephen F. Jones (2005), Socialism in Georgian Colors: The European Road to Social Democracy, 1883-1917, pp. 131-2. Harvard University Press, ISBN 0-674-01902-4.
  12. Оценка населения Грузии на 2004—2014 гг. по муниципалитетам по данным Департамента статистики Грузии (ингалс.). Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 22 июлехь.
  13. 2006 шарахь дуьйна Гуьржийчоьнан массо кӀошташ муниципалитеташ аьлла хийцина