Дахкильгов, Ибрагим Абдурахманович

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Ибрагим Абдурахманович Дахкильгов
Вина терахь 1937 шеран 14 август({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:14|2|0}})
Кхелхина терахь 2014 шеран 15 март({{padleft:2014|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:15|2|0}}) (76 шо)
Альма-матер Чечено-Ингушский государственный пединститут (1962)

Ибрагим Абдурахманович Дахкильгов (1937 шеран 14 август({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}), БуритӀе2014 шеран 15 март({{padleft:2014|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:15|2|0}})) — вевзушволу гӀалгӀайн яздархо, профессор, фольклорист, Чах Ахриеван цӀе йолу НИИн директор, гӀалгӀайн пачхьалкхан байракхан автор[1].

Биографи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Дахкильгов вина 1937 шеран 14 августехь БуритӀехь[1]. Дахкильгован ден дайш дакъалецира Руссийн-Туркойн а, Дуьненан хьалхара а тӀемашкахь. Цуьнан да вараСийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь[2].

Дахкильгован бералла чекхъделира Балта юртахь Теркан уллехь. 1944 шарахь цӀерадехкинчултӀаьхь иза Казахстане кхечира. Цигахь Дахкильговс штамповщикан болхбира Алма-атан заводехь «Эмальпосуда». 1957 шарахь Нохч-ГӀалгӀайн АССР меттахӀоттийча цуьнан доьзалла цӀабирзира. 1962 шарахь цо чекхъяккхира Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан хьехархойн институт. Цул тӀаьхьа цо ша валлалц болхбира цкъа хьалха Нохч-ГӀалгӀайн пачхьалкхан университетехь а, 1994 шо дуьйна — ГӀалгӀан пачхьалкхан университетехь. Иза Чах Ахриев цӀарах йолу Гуманитаран НИИ коьрте хӀоттийра. Университетехь цо лекциш а йошара, конференциш а, семинараш а, кхийолу мероприятиш а йора.

Ша студент волчу дуьйна Дахкильгов волавелира Ӏилманий болх бан. 1958 шо дуьйна цо хӀора шарахь ГӀалгӀайчоьнан лаьмнашка экспедициш йора[3]. 1969 шарахь Дахкильговс кандидатски диссертаци кечйира Москвара Дуьненан литературан институтехь. Цу диссертацийца цо кхоно язйира монографи «Ингушская литература (период развития до 1940-х гг.)». Иза яра исторехь хьалхара диссертаци а, монографи а, дина гӀалгӀайн литературан кхиаран лерина язйинарг.

Дахкильгов елира масийтта лакхара звани: «Нохч-ГӀалгӀайн Сийлахь Ӏилманан гӀуллакхо» (1987), «ГӀалгӀайн республикан Сийлахь дешаран гӀуллакхо» (1997), «Российн Федерацин лакхара говзаллин дешаран Сийлахь белхало» (2001). 1991 шо дуьйна иза вара Российн яздархойн союзан декъашхо, 1999 шо дуьйна — Социальни Ӏилманийн академин академик[4].

2013 шарахь Дахкильгов пенсе вахара, амма Чах Ахриеван цӀарах йолу НИИ керла гӀишло яран болх дӀа муха боьду хьажа денна схьаоьхура. И керла гӀишло йина яллале иза велира 2014 шеран 15 мартехь[2][5].

Дахкильговс язйинарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Дахкильговс кхоьллина ГӀалгӀайчоьнан байракх

Дахкильговс теллина гӀалгӀайн литературоведени а, фольклор а, цо хӀоттайора дешаран литература, язйора исбаьхьа говзарш оьрсийн а, гӀалгӀан а меттанашкахь. Цо гӀалгӀай яздархойн кхоллалех лерина язйина масийтта книга. Иза вара дуках Ӏилманчийн книгийн Ӏилманийн редактор[4]. Цуьнан куьгаллалица кхоьллина 10 том йолу проект «Антология ингушского фольклора» гӀалгӀайн а, оьрсийн а меттанашкахь. Оцу проекте юкъаяхара шина бӀе шарахь гулйина материал. Цо язйина «История Ингушетии» книгаца кхоьллина школашна лерина кхоьллина ГӀалгӀайчонан историн учебникаш[6].

  • «Гӏалгӏай багахбувцамахи литературахи йола программа» (1971),
  • «Ингушская литература (период развития до 40—х годов)» (1975 год),
  • «Устное народное творчество вайнахов» (1977 год),
  • «Исторический фольклор чеченцев и ингушей» (1978 год),
  • «Сказки, сказания и предания чеченцев и ингушей» (1986),
  • «Мифы и легенды вайнахов» (1991),
  • «Начало Назрани»,
  • «Ингушские сказания, предания, сказки, пословицы»,
  • «Ангушт»,
  • «Шли в подданство не из принуждения»,
  • «История повторяется»
  • «Мудрые наставления наших предков. Из ингушского фольклора» (2001),
  • Боль и гордость моя — родная Ингушетия / Ингушский науч.-исслед. ин-т гуманитарных наук им. Ч. Ахриева. — Нальчик: ГП КБР «Респ. полиграфкомбинат им. Революции 1905 г.» : Эль-Фа, 2007. — 575, [1] с. : ил., портр.; ISBN 978-5-88195-874-9
  • «Ингушский нартский эпос» (2013)

Исбаьхьа говзарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Дахкильгов волавелира берашна лерина говзарш язъян 1970-гӀа шерашкахь Азамат Зязикован дехар бахьнехь. Цо хаитира Дахкильгове гӀалгӀайн маттахь берийн литература къезга хилара. Цуьнан хаьлхара берийн книгаш араялча иза хилира вевзуш гӀалгӀайн яздархо[3]:

  • «Кукий денал» (1976),
  • «Шутар. Повести дувцараши» (1986),
  • «Берд» (1990),
  • «Наьначе»

СовгӀаташ[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • Нохч-ГӀалгӀайн Сийлахь Ӏилманан гӀуллакхо (1987);
  • ГӀалгӀайн Республикан Сийлахь дешаран белхало (1997)
  • Российн Федерацин Лакхара говзаллийн дешаран Сийлахь белхало (2001).

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 Памяти Ибрагима Дахкильгова К 80-летию ученого и патриота (ru), «Ингушетия» — интернет-газета (15 августехь 2017). Хьаьжна 7 июлехь 2018.
  2. 1 2 Зейнеп Дзарахова Личность. «Любовь к Отечеству – это не просто слова, это - дела». Интернет-газета "Ингушетия" (2014, 3 сентябрь). Теллина 2018 шеран 7 июлехь.
  3. 1 2 Template error: argument title is required.
  4. 1 2 Дахкильгов Ибрагим Абдурахманович. Теллина 2018 шеран 7 июлехь.
  5. Глава Ингушетии выразил соболезнование родным и близким Ибрагима Абдурахмановича Дахкильгова, Новости Ингушетии Бакъдар (2014, 15 март).
  6. Памяти ученого Ибрагим Дахкильгов — ученый, гражданин, патриот. Хьаьжна 7 июлехь 2018.

Литература[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • Мальсагов Ахмет. Что рассказывали вайнахи о своих богах и героях. (О книге «Мифы и легенды вайнахов»). — «Грозненский рабочий», 1992, 5 мая.
  • Рамазанова М. Золотая ветвь. (О книге «Мифы и легенды вайнахов»). — «Республика», 1992, 28 марта.
  • Газгириева А. О времени и о себе. — «Ингушетия», 1995, 19 сентября.
  • Чахкиев С. Один из первых. — «Сердало», 1997, 30 августа.