Ӏали ибн Абу ТӀалиб

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Ӏали бин Абу ТӀалиб
علي بن أبي طالب
Сурт
Абу аль-Хьасан, Абу Тураб, Хьайдар ва ХьайдарахӀ, АсадуллахӀ, Аль-Муртаза, Баб Мадинатуль Ӏальм, Саййидина Ӏали, Имам Ӏали
Вина терахь 599 шеран 17 март({{padleft:599|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:17|2|0}})
Вина меттиг Макка, Хьиджаз
Кхелхина терахь 661 шеран 28 февраль({{padleft:661|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:28|2|0}}) (61 шо)
Кхелхина меттиг Куфат, Ӏиракъ
ДӀавоьллина меттиг Имам Ӏелин маьждиг
Къам Ӏаьрбий, Къурайш, Бану ХӀашим
Да Абу ТӀалиб
Нана ПетӀимат бинт Асад
Зуда ФатӀимат аль-ЗахӀраъ, Хавлат бинт ДжаӀфар[d], Уммуль Банин[d], Умамат бинт Абу Ӏас[d], Асмаъ бинт Ӏумайс[d]
Динлелор ислам
Автограф Transcription of a Signature Believed To Be Of Ali ibn abi Talib.png

Абу́-ль-Хьа́сан Ӏали́ ибн Абу́ ТӀа́либ аль-Къурайши́, алсама вевза Ӏали ибн Абу ТӀалиб санна (Ӏаьр. علي بن أبي طالب‎‎, [ʕaliː ibn ʔæbiː t̪ˤɑːlib]; 17 мартехь 59924 январь 661) — политикан а, юкъараллин а гӀуллакххой[1]; Мухьаммад пайхамаран Mohamed peace be upon him.svg шича, нуц, асхьаб, веалгӀа бакъ халиф (656—661), шиӀиташ лору шийттаннах хьалхара имам.

Amzil Basmalah.png

Авторитетан бусалбанийн хьосташца, КаӀабан чохь вина цхьаъ бен воцу стаг[2]; ислам тӀеэцна хьалхара бера а, хьалхара боьрша стаг а; шен урхаллехь дарж кхаьчна Амир аль-муъминин (Муъмин нехан корта).

Ӏела дуьххьара бера хилла, божаршна юкъахь, ислам-дин тӀеэцнарг. Мухьаммад пайхамараMohamed peace be upon him.svg аьлла: «Нагахь санна со — Ӏилманан гӀала елахь, а Ӏела — оцу гӀалин догӀа ду».

Ӏела жигара декъашхо хилла хьалхарчу исламан историн берриг ладаме хиламийн а, Пайхамара Mohamed peace be upon him.svg динан мостагӀашца бан безна берриг тӀемийн а. Ӏела халиф хилла Ӏусман вийначул тӀаьхьа. Тайп-тайпана хиламех бахьна хилира Муавийс гражданийн тӀемаш бар, ткъа чеккхенгахь халиф хьавариджийн карах иза валар.

Исламан исторехь Ӏела вуьйцу тайп-тайпана[3]. Суннийшна го иза веа бакъ халифехь тӀаьххьара халиф санна. ШиӀийш Ӏела лору хьалхара имам а, веза стаг а санна, Мухьаммад пайхамарца Mohamed peace be upon him.svg башха уьйр йолу муъмин а, тӀемло а, корта а. Цунна яздо дукха тӀеман майраллаш а, инзараллаш а. Юккъера Азин легендо чӀагӀдо, Ӏелин ворхӀ каш хилар, хӀунда аьлча, дӀавуллучу нахана гина, Ӏелин дакъанца йолу цхьаьна эмкалах ворхӀ а хилла, уьш маьӀ-маьӀӀе дӀасаяхар[4].

Дахаран истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьалхара шераш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Цуьнан юьззина цӀе: Абуль-Хьасан Ӏали ибн Абу ТӀалиб ибн Ӏабд аль-МуттӀалиб ибн ХӀашим ибн Ӏабд аль-Манаф аль-Къурайши. Цунах олуш хилла кхин а Абу ТӀураб а, Хьайдар а. Мухьаммад пайхамара олуш хилла цунах Муртад («резавинарг», «хаьржинаверг») а, Маула («хьомениг») а[1].

Вина хӀиджратал 22 шо хьалха (599—600 шераш) раджаб беттан 13-гӀа дийнахь Маккахь къурайшийн тайпанан Бану ХӀашиман некъийн коьртан Абу ТӀалибан а, Фатима бинт Асадан а доьзалехь. Дукха хьосташ хоуьйту, Ӏела бен вац сийлахь КаӀбатан[2] чохь вина. Ӏелин да — Абу ТӀалиб хуьлура Мухьаммад пайхамаран Mohamed peace be upon him.svg ден ӀабдуллахӀан нанас дена вина ваша. Да-нана деллачул тӀаьхьа, Мухьаммад Mohamed peace be upon him.svg масех шарахь кхийра девешийн доьзалехь. Шен рогӀехь, Абу ТӀалибанан гӀуллакхаш дакъазадевллачул тӀаьхьа, ткъа Хадижат ялийначул тӀаьхьа Мухьаммадан Mohamed peace be upon him.svg гӀуллакхаш тоделлачул тӀаьхьа, цуо кхион схьаийцира шега Ӏела.

Ӏелин исс я итт шо долуш, цуо тӀеийцира ислам, цунах хилира дуьххьарлера бер а, боьрша стаг а ислам тӀеэцначех. Шен дахаран берриг Маккан муьрехь Ӏела гена ваьлла вац Мухьаммад пайхамарна Mohamed peace be upon him.svg. Мухьаммад пайхамар Mohamed peace be upon him.svg Мадината кхалхале, маккахой гӀиртира иза виен. Зуламхой цуьнан цӀа чу бахча, царна цу чохь карийра Ӏела, ша верна кхерам боллушехь Мухьаммадан Mohamed peace be upon him.svg метта вижнера иза, зуламхойн терго яйархьама. Ткъа пайхамар оцу хенахь Мадината новкъахь вара. Мелла а хан яьлча Ӏела а кхелхира цига[1].

Кхин хьажа[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 3 Али-заде, 2007.
  2. 1 2 ʿAlī (Muslim caliph) (en), Encyclopædia Britannica.
  3. Ислам: ЭС, 1991.
  4. С. А. Токарев Мифы народов мира: энциклопедия, Том 2. Сов. энциклопедия, 1987