Котам

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Котам
Chickenfamily.jpg
Котам
Ӏилманан классификаци
Дуьненаюкъара Ӏилманан цӀе

Gallus gallus (Linnaeus, 1758)

Котам (лат. Gallus gallus) — уггаре дукха а, даьржина а карадерзийна олхазар ду, иза ю караерзийна кеп банкиван джунглин котаман. ТӀома йолу гӀо а, гена а ца йоьду. Караерзоран ехачу исторехь адамо даьхна дукха бес-бесара котамийн тайпанаш. Котамаш ду уггаре пайденчарех а, шен сурсаталлехь дика а, карадерзийна олхазарш. Кхоба уьш жижигна а, хӀоьашна а, цул сов, пелаг а, мас а.

Котамаш

Схьаялар а, караерзоран истори а[нисъе | нисъе чухулара]

Акха дай[нисъе | нисъе чухулара]

Караерзийна котамаш схьаевлла лору Азех ехачу акха банкиван котамех (Gallus gallus). Банкиван, я цӀиен, джунглин котам йоцуш тӀилдагийн котамийн (Gallus) тайпана юкъа йогӀу кхин а кхоъ кеп: сира джунглин котам (G. sonneratii), цейлонан джунглин котам (G. lafayettei), баьццара джунглин котам (G. varius). Оцу тайпанан акха векалш еха ХӀиндин, ХӀиндоцийн, Къилба Цийн, ХӀинданезин, Филиппинийн мехкашкахь.

Хан а, караерзоран центраш а[нисъе | нисъе чухулара]

Шен белхашкахь Дарвин Чарлз тӀетийжина хьалхара тешаллаш[1], гойтура котамаш караерзоран хан вайн эрал 2000 шо хьалха ХӀинди йолчохь. Гуттара тӀаьхьарчу талламхоша[2] чӀагӀдора, иза хила тарло вайн эрал 3200 шо гергга хьалха, кхин хьалха а кхечу Азин регионехь. Тахана гулйина дукха факташ, тешалла деш йолу котамаш караерзоран кхин а шира истори хиларех — вайн эрал 6000 -8000 шо хьалха — Къилба-Малхбален Азехь а, Цийхь[3] а. Митохондриалан ДНК талламаш гайтина, таханлерачу котамийн дай караберзийна вайн эрал 3500 шо гергга хьалха азин регионехь[4]. Цул сов, митохондриалан ДНК анализо гайтина кхоъ гергара гаплотоба хилар карадерзийначу олхазарийн: гаплотоба Е (дуьненахь яьржина дукхах йолу караерзийна котамаш), гаплотоба D (яьржина Тийна океанан кӀоштехь), гаплотоба В (Къилба-Малхбален Азехь).

Хьажа. кхин[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Darwin C. Fowls // The Variation of Animals and Plants under Domestication. — Кеп:L., UK: John Murray[en], 1868. — Ch. VII. — P. 225—275.; 2nd edn., revised.New York, NY, USA: D. Appleton & Co.[en], 1883. — Ch. VII. — P. 236—289.(ингалс.)(Хьаьжина 4 мартехь 2015) Архивацийина 5 январехь 2007 шеран.
    См. также русский перевод: Дарвин Ч. Куры // Изменение животных и растений в домашнем состоянии = The Variation of Animals and Plants under Domestication / Пер. П. П. Сушкина и Ф. Н. Крашенинникова; под ред. К. А. Тимирязева; вновь пересмотренный проф. Ф. Н. Крашенинниковым и проф. С. Н. Боголюбским. — М.—Л.: ОГИЗСельхозгиз, 1941. — Гл. VII. — С. 168—198. — 611 с. — (Классики естествознания). — 20 000 экз.(Хьаьжина 10 мартехь 2015) Архивацийина 10 мартехь 2015 шеран.
  2. См., например: Wood-Gush D. G. M. A history of the domestic chicken from antiquity to the 19th century // Poultry Science[en]. — 1959. — Vol. 38. — P. 321—326.(ингалс.)
  3. См. обзор Daniele Focosi «Multicellular Eukarya Genome Sequencing Projects».(ингалс.)
  4. Lenta.ru: Прогресс: Митохондриальная ДНК подтвердила азиатское происхождение кур

Хьажорагаш[нисъе | нисъе чухулара]