Алжазаирин кухни

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Кускус нутца а, хасстоьмашца а — даьржина алжазаиран даар

Алжазаирин кухниАлжазаирин а, цигахь деха къаьмнийн (Ӏаьрбийн, берберийн, европахойн, дукхаха дерг лаьттаюккъера хӀордан) а кулинарин ламасташ[1]. Алжазаирин кухни тера ю Къилбаседа Африкин кхечу мехкашкара кухнех, МагӀрибан мехкашкарчух[2][1] муххале а.

Коьрта хаамаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Алжазаира — бусалбанийн мохк бу, цуо Ӏаткъам бина цуьнан кухнин (бусалбачарна хьарам ду вахо малар, хьакхин жижиг даар, кхин а цара марха кхобу Рамадан баттахь)[1][3]. Дукхаха болу бахархой беха берд йистера зонехь Телль-Атлас ломан кӀажошкахь, пачхьалкхан бисина мохк дӀалаьцна Саьхьара гӀум-арено, цигахь беха кӀеззига кхерста бахархой — церан кулинарин ламасташ иштта юкъаяхана юкъара алжазаирин кухнин[2]. Алжазаирин климат дика ю уьстагӀий лелорна а, ялташ лелорна (кӀа, мукх) а, картол лелорна а, хьена латташ кӀезиг доллушехь[2][4]. Оазисашкахь кхиайо хурманаш, туьркаш, апельсинаш, зайташ, хох, бадаржаш, гӀабакхалгаш[4].

Алжазаирахойн рационан бух бу буьртигнаш (кускус, бепиг, гарзанаш) а, хасстоьмаш (гӀабакхалг, жӀонка, баклажанаш, артишокаш, бами, хорсам, шпинат, бадаржаш, бурч)[4]. Бадаржаш шуьйра лелайо тайп-тайпана дааршкахь, бос луш, муьсталла а, марзалла а луш, кхин а алжазаиран даарех дукха мерза бурч а, картол а лелайо[5]. Бурч а, томаташ а иштта кхорзу кӀоран тӀехь, бурчан чу дуга уьстагӀан жижигца чу дуллий, консерваш йо (берамалла дуллу, шекаралла дуллу)[5]. Кхузахь шеран заманахь кхуьу — пастанаш, хорбазаш, кемсаш, Ӏежаш, мандаринаш, лимонаш, кумкват, бананаш, хьайба, уьш якъайой, шекарца консерваш йо[6]. Жижигах алжазаирахоша дуу коьртаниг уьстагӀниг, иза кхорзу чалтар я эвнаш тӀехь, я дотту таджин чохь, ялтан буьртигех до хьокхамаш а, кускус[2] а. Кхин белокан хьост — котаман жижиг а, котаман хоьаш а[6]. Кхин а юу хьозийн кхоьш а, туркойн кхоьш[4] а. Французин колони хилла хиларо лар йитина алжазаиран кухнехь: яккхийчу гӀаланашкахь йиеза багеташ[2][7]. Бепиг леладо текхан гӀирс санна, цунна схьаоьцу берамаш а, кхин юург а[6].

Еха бердйист йолушехь, Алжазаирехь кӀезиг леладо хӀордан сурсаташ а, чӀара а; уьш текхан тӀе кхаьчна меттиг хилча а, иза хуьлу сардинаш, анчоусаш, кальмараш, креветкаш, моллюскаш[4][8]. Шурин промышленность иштта дика кхиина яц, Алжазаире дукха импорт йо шуран а, шуран сурсатийн: алжазаирахоша молу иза буьйда йолуш, юу йогурташ, етта шура, кӀеда нехчанаш[6].

Уггаре даьржина дааран сурсаташ[нисъе бӀаьра | нисъе]

Даьржина даарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Шакшука
Таджин чохь зайташца цӀийдина жижиг

Кулинарин ламасташ хийцало регионера регионе мел волу, италихойн санна[8]. Иштта Тунисан дозанца даарш кӀуон а, хаза хьожа йолуш а ду, мартанна дукха хьолехь, кӀуон томатан берам чохь, нутца кхехкийна хӀоьаш хуьлу; делкъенна — италера мухажираш чуеина пицца; пхьорана — хӀордан сурсаташца кускус томатан берам чохь[9]. Малхбален Алжазаирехь тӀекхоллуш лелайо юкъахь моз а, хӀурманаш а йолу даарш[8].

Масийттаза испанхойн караяхана йолу портан Оранехь, мартанна кечйо, туркойн кухнера еина шакшука, коча хӀоа мерзачу бурчаца а, хохаца а[8]; делкъе йо хасстоьмийн кокица[en] я зайташ, бурч, бадарж тоьхна пиццица; пхьорана хуьлу дукха хьоле хасстоьмашца а, котамца а я хӀордан сурсаташца дуга; оцу меттигехь тӀекхоллуш леладо — бӀараш а тоьхна, тӀе апельсинан шатӀ боьттина пахлава а, кардамон тоьхна каьхьо[7]. Малхбузан Алжазаирин кухнехь алсама хуьлу мерзо берамаш-велуте[8]. Алжазаирин юккъерачу декъехь хуьлу берамаш даманца а, тӀекхоллург мани Ӏевнах миндальца[8].

Массо а алжазаирхойн юкъара ду ала мегар ду таджин лелор, амма даар даран хьесап къаьсташ ду: наггахь ингредиенташ чуйохку цунна гӀатлешца, наггахь кегадо; берам хила тарло коча а, буькъа а, иштта кхин а[6]. Дерриг схьаэцча алжазаирин кулинарин оьшу шортта ницкъ а, хан а, цундела гӀалин юккъерачу классаш а, кхин лакхарчеран а доьзалша лоцу мехах кхачанхой; эвланашкахь юург кечйо къуона зударша, баккхийчара куьйгалла а деш[5]. Ткъа кӀоран тӀехь жижиг кечдар божарийн болх лору[5]. Металлан я поппаран чуйн тӀехь кечйо кебабаш а, йоьхьаш а, дийнна Ӏахар кхорзу ов тӀехь, тӀе зайтдаьтта а дуьттуш[5].

Юург кечъяр а, яар а[нисъе бӀаьра | нисъе]

Йовхонца юург кечъяран коьрта методикаш — гӀийлачу церан тӀехь даттар а, цӀийдар а, кхин а кляр я панировкин чохь даттар[8]. Алжазаирин кухнин коьрта ши берам — «цӀиен» а, «кӀайн» а[8]. «ЦӀиениш» кечдо чамбийриш а тухий болгарин бурчах я бадаржех буу жижигца, чӀераца, кускусца, хасстоьмашца; «кӀайн» берамаша французийнаш дагабохкуьйту, амма шура ца хуьлу, ораматий я хьелийн даьтта хохаца, я иза боцуш шекарца хуьлу, иза туху жижигах, кускусах, ткъа мерзаниг тӀекхоллучух[8].

Алжазаира — экономикин агӀора чӀогӀа стратификацин пачхьалкх ю, иза гучудолу кулинарихь а: хьалдолчара дукха хьолан дуу шортта тайп-тайпана даарш дийнахь-буса доьазза, де чекхдоккху вуьззина пхьор дуий, ткъа миска ахархоша марта до даккхийра аьхна деман хьокхамашца а, муьста шурица, делкъе а, пхьор а до кӀеззиг хасстом тоьхна кускусца, дукхах дерг, масех деттина жижиган кийсигца, я нут а, мукх а тоьхна чорпанца[5][9].

Юург юу дукхаха дерг цӀенкъа куз я гӀайбанаш тосий, юург куьйга схьаоьцу, кускус муххале а — иза мӀараца яар оьзда доцуш лору, юург ца оьцу аьтту куьйга бен, наггахь — Ӏайг а лелабо[9]. Ӏидан шуьнан а, хьешашна а кӀеззиг тӀекхоллурш а йохку[9].

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 3 Albala, 2011, p. 3.
  2. 1 2 3 4 5 Oxford, 2014, p. 221.
  3. Albala, 2011, p. 9.
  4. 1 2 3 4 5 Albala, 2011, p. 4.
  5. 1 2 3 4 5 6 Albala, 2011, p. 6.
  6. 1 2 3 4 5 Albala, 2011, p. 5.
  7. 1 2 Albala, 2011, p. 8.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Wright.
  9. 1 2 3 4 Albala, 2011, p. 7.

Литература[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]