ДегӀастанан Автономин Советийн Социалистийн Республика

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
АССР
ДегӀастанан Автономин Советийн Социалистийн Республика
жӀай. Дагъистаналъул АССР
даьргӀ. Дагъиста АССР
гӀум. Дагъыстан АССР
лаьзг. Дагъустандин АССР
гӀазгӀум. Дагъусттаннал АССР

ХӀост
ХӀост
Байракх
Байракх
Пачхьалкх Байракх ССРС ССРС
Юкъайоду РСФСР
Административан центр ХIинжа-гIала
Йоккха гӀала ХIинжа-гIала
Кхоллар 1921 шо
ДӀаяккхар 1991 шо
Латта 50.3 тыс. км²
ССРС поштан марка, 1981 шо

Де́гӀастанан Автоно́мин Сове́тийн Социали́стийн Респу́блика (ДегӀастанан АССР, ДАССР, 1936 шеран 5 декабрь кхаччалц Автономин ДегӀастанан Социалистийн Советийн Республика[1]) — 19211991 шерашкахь хилла Российн Советийн Федеративан Социалистийн Республикин автономин республика.

Коьрта шахьар — ХӀинжа-ГӀала.

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

Ленинан Орден Октябран Революцин Орден Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан орден

Юкъахь итт гуо болу ДегӀастанан автономи, кхайкхийра Леррина гулйина Ерриг ДегӀастанан Советийн гуламехь (1920 шеран 13 ноябрехь), цигахь председатель Коркмасов Джелал вара.[2] ДегӀастанан Автономин Социалистийн Советийн Республикин юридически агӀора кечдар хилира 1921 шеран 20 январехь Ерригроссийн Центран Кхочушдаран Комитетан сацамца.[3] Коркмасов Джелал председатель волуш 1921 шеран 1—7 декабрехь хиллачу Хьалхарчу Ерриг ДегӀастанан кхолламан Советийн гуламо, тӀеийцира ДегӀастанан Конституци.

1922 шеран 16 февралехь республикин, РСФСР Республикех хьалхара, совгӀат дира Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан орденца. СовгӀат делира бахархоша 28 дийнахь 50 километр деха хи дуьллу Октябран Революцин цӀарах татол дуьллуш турпала, бертахь болх барна.[4]

1922 шеран 16 ноябрехь Республика ДегӀастанан мохк шозза тӀекхийтира, цунна юкъа ГӀизларан гуо, НогӀийн, ӀаьржаногӀийн, Аучикулакан дакъош тохарна.[5] ДАССР мохк хилира 57 320 км².

Бахархой[нисъе бӀаьра | нисъе]

Республикин бахархойн бараман динамика:

Шо Бахархой, ст. Хьост
1926 788 098[6] 1926 шарахь бахархой багарбар
1939 930 416[7] 1939 шарахь бахархой багарбар
1959 1 062 472[8] 1959 шарахь бахархой багарбар
1970 1 428 540[9] 1970 шарахь бахархой багарбар
1979 1 627 884[10] 1979 шарахь бахархой багарбар
1989 1 802 579 1989 шарахь бахархой багарбар

ДегӀастанан гӀалийн а, гуонийн а бахархойн этносийн хӀоттам 1926 шеран бахархой багарбаран жамӀашца [1]

ДегӀастанан гӀалийн а, гуонийн а бахархойн этносийн хӀоттам 1939 шеран бахархой багарбаран жамӀашца [2]

Къоман хӀоттам[нисъе бӀаьра | нисъе]

шо Оьрсий ЖӀай ДаргӀой ГӀумкий ГӀазгӀумкий ЛезгӀой НогӀий Азербайджанаш Табасаранаш Таташ а,
ламанан жуьгтий а
Нохчий
1926 12,5% 17,7% 13,9% 11,2% 5,1% 11,5% 3,3% 3,0% 4,0% 1,5% 2,8%
1939 14,3% 24,8% 16,2% 10,8% 5,6% 10,4% 0,5% 3,4% 3,6% ? 2,8%
1959 20,1% 22,5% 13,9% 11,4% 5,0% 10,2% 1,4% 3,6% 3,2% 1,6% 1,2%
1970 14,7% 24,4% 14,5% 11,8% 5,0% 11,4% 1,5% 3,8% 3,7% 1,3% 2,8%
1979 11,6% 25,7% 15,2% 12,4% 5,1% 11,6% 1,5% 4,0% 4,4% 1,6% 3,0%
1989 9,2% 27,5% 15,6% 12,9% 5,1% 11,3% 1,6% 4,3% 4,3% 0,9% 3,2%

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. Атлас Союза Советских Социалистических Республик./ Сост. А. Енукидзе. — Москва : Изд. ЦИК СССР, 1928 — С. 63.
  2. Алиева Анжела Булатгаджиевна. Административные реформы в Дагестане в первые годы советской власти // Известия Дагестанского государственного педагогического университета. Общественные и гуманитарные науки. — 2008. — Вып. 1. — ISSN 1995-0667.
  3. ВСЕРОССИЙСКИМ ЦЕНТРАЛЬНЫМ ИСПОЛНИТЕЛЬНЫЙ КОМИТЕТ. ДЕКРЕТ от 20 января 1921 года. ОБ АВТОНОМНОЙ ДАГЕСТАНСКОЙ СОЦИАЛИСТИЧЕСКОЙ СОВЕТСКОЙ РЕСПУБЛИКЕ(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2017 шеран 20 январехь. Теллина 2013 шеран 29 мартехь.
  4. Проект "Эволюция трудовых отношений". Трудовые ордена советских республик. www.hist.msu.ru. Теллина 2020 шеран 11 майхь.
  5. Собрание узаконений и распоряжений Рабочего и Крестьянского Правительства О включении в состав автономной Дагестанской республики Ачикулакского района Прикумского уезда и часта Кизлярского округа (русский) (8 декабря 1922).
  6. Всесоюзная перепись населения 1926 г..
  7. Всесоюзная перепись населения 1939 г..
  8. Всесоюзная перепись населения 1959 г..
  9. Всесоюзная перепись населения 1970 г..
  10. Всесоюзная перепись населения 1979 г.(ТӀе цакхочу хьажорг — истори). Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2011 шеран 3 ноябрехь. Теллина 2010 шеран 11 октябрехь.

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]