Соьлжа-ГӀала

Хlара гlирс Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Дехьа гӀо: навигаци, лаха
ГӀала
Соьлжа-ГӀала
Грозный
Grozny.png
[[q4485985?|Байракх]] Герб
Байракх Герб
Пачхьалкх
Росси
Регион
Нохчийн Республика
Го
Соьлжа-ГӀала
Координаташ
Юкъара екъаялар
4 кӀоштанаш
Гlала-да
Ислам Кадыров
Йиллина терахь
Тохарлера цӀераш
1818-1869 — Грозная
ГӀала статус ю
Майда
305 км²
Хи хIоттарал локхалла
130 м
Бахархой
292 627 адам (2010)
Къаьмний хӀоттам
Динан хӀоттам
бусулба
Бахархой цӀераш
Соьлжа-ГӀалахой, Соьлжа-ГӀалахо
Сахьтан аса
Телефонан код
7 8712
Почтан индексаш
364000-364099
Машинан код
95
ОКАТО
96 401
Коьрта сайт
Соьлжа-ГӀала (Росси)
Locator Dot2.gif
Соьлжа-ГӀала (Нохчийчоь)
Locator Dot2.gif
Соьлжа-ГӀала (Соьлжа-ГӀала)
Locator Dot2.gif

Соьлжа-ГӀала (оьрс. Грозный) — Къилбаседа Кавказера гӀала, Нохчийчоьнан коьрта гӀала, Соьлжа-ГӀалан кӀоштан юкъ. ГӀaла йиллина йу Соьлжа хин шина берд тӀехь. Пайд эцарехь, Соьлжа-ГӀала йу дуненахь а, мехалла мехка — даьтта даккхаран коьрта меттиг дхьа лоцуш.

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Къилбаседа Кавказера гӀаскхийн сурхойн урхаллийн баьччан сацамца, 1818 шарахь «Крепость Грозная»[1] аьлла йиллина хилла йолу гӀопах Нохчийчоьнан коьрта гӀала хилира. ГӀаскхийн а, кхечу меттанашкахь «Грозный» олуш яра Нохчийн коьрта гӀала, амма нохчийн маттахь «Соьлжа-ГӀала» олура, Соьлжа хин тӀехь йиллина хилар бахьан долуш. ГӀап йогӀар бахьан, Нохчийчоь гӀода йукъера лоцуш, лаьмнех аренаш хада йеш, Нохчий кхера бан дара. Грозный гӀап йуьгӀира, хӀаллак йина Кули-Юрт, Алхан-Чу, Жима-Чечан, Соьлжа-Юрт лаьттинчохь. Боккха Кавказан тӀом чаьккха баьлча 1870 шарахь цунна йелла гӀалийн статус. Хьалхар тӀом чеккха баьллачулла тӀаьхьа Ичкерийн Паччахь Яндарбийн Зеламхаc, Ичкерийн хьалхар паччахьан безаман «Джохар-гӀала» аьлла цӀе хийцира. 2005 шарахь Нохчийчохь гӀаскхаш хоттийна[2] долу Ӏедалан парламенто дийцаре диллира гӀалийна цӀе Ахьмад-гӀaла тилла ният хилар, амма Кадыров Ахьмат-кӀант Рамзанс иза тӀе ца лецира.[3]

ГӀап[нисъе | нисъе чухулара]

ГӀап йиллина 1818 шеран мангал бетта 22 чохь, хӀаллакх йина Кули-Юрт, Алхан-Чу, Жима-Чечан, Соьлжа-Юрт лаьттинчохь.[4] ГӀопан хаьржина меттиг бара ХьангӀаала Ӏинан уллехь. ГӀап йогӀар бахьан дара, нохчий ХьангӀаала Ӏинехула аренга долу ков къовлар. 5 эзар. гӀаскхийн сурхочо 4 баттахь йуьгӀира гӀап. И меттиг яра, Къилбаседа Кавказехь уггаре чолхе хьал лаьтташ, цундера тиллина йу гӀопан цӀе «Грозный» — буьрса. ГӀопан куц: нийса ялхкӀов, гондхьа 20 гӀулч шуьйра харш. ЯлхкӀовн хӀора маьӀаг чӀагӀо яра, шайна таьхьа лаьтташ яккхий тоьпаш йолуш.

  • 1825 шарахь гӀап чохь сурхойн декхарш кхочуш деш вара Тенгинскийн дошлойн тобан лахар эпсар Михаил Лермонтов.
  • 1850 шеран ардар баттахь гӀопе веар 32 шо долу ГӀаскхийн Империйн гӀента дайн тӀаьхьeнах волу Александр Николаевич. Иза варан сийна гӀопехь дуьгӀийра «ЦӀе койнаш».

ГӀала[нисъе | нисъе чухулара]

Къаьмнаш[нисъе | нисъе чухулара]

ГӀаскхийн Ӏедало 2002 шарахь нахбагар барехь биначу белхашца биргалла даьккхина:

Къам Терахьалла, адам.  %
нохчий 201 562 95,7
oьрсий 5 295 2,5
гIалгIай 2 129 1,0
гIажарий 270 0,1
эрмалой 189 0,1
гIумкий 158 0,1
суьлий 110 0,1
украинхой 92 0,1
ногIий 4 0,1
Бериш 210 720 100

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Н/Д[5]

Политика[нисъе | нисъе чухулара]

Транспорт[нисъе | нисъе чухулара]

Керла Соьлжа-ГӀалан аэропорт хьайиллира 2006 шарахь. Цуьнан код GRV ю. Хьалхара кема (Москва — Грозный) деара 2007 шаран 5 октябрехь. ХӀинца кеманаш Нохчийчу хӀор дийнахь лелаш ду (Грозный-Авиа компани).

Спорт[нисъе | нисъе чухулара]

ФК Терек ю Соьлжа-ГӀалан футболан команда.

Соьлжа-ГӀалахь бинарш[нисъе | нисъе чухулара]

Соьлжа-ГӀалахь белларш[нисъе | нисъе чухулара]

Галерея[нисъе | нисъе чухулара]

Соьлжа-ГӀалан сурташ
Aerial Grozny.jpg
GRVAirport1.jpg
Groznyborg.jpg
Evstafiev-chechnya-palace-gunman.jpg
Соьлжа-ГӀала Карта Соьлжа-ГӀалан аэропорт (GRV) Соьлжа-ГӀала ТӀом. 1995 шо

КӀоштанаш[нисъе | нисъе чухулара]

Город Грозный (городской округ).svg
  1. Заводской кIошт
  2. Ленинский кIошт
  3. Октябрьский кIошт
  4. Старопромысловский кIошт

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Грозный ГӀопан сурт
  2. Совместное постановление высших органов власти ЧРИ
  3. Парламент Чечни просит Путина переименовать Грозный в Ахмадкалу
  4. Я. З. Ахмадов, Э. Х. Хасмагомадов «История Чечни в XIX—XX веках»
  5. Соьлжа-ГӀала > Данные не обнаружены. Возможно страница переименовывалась. Проверьте справочник

Сайтош[нисъе | нисъе чухулара]