Чулацаман тӀегӀо

Терешкова, Валентина Владимировна

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди


Терешкова Валентина Владимировна
оьрс. Валентина Владимировна Терешкова
Терешкова Валентина Владимировна
Йина терахь 1937 шеран 6 март({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:6|2|0}}) (87 шо)
Йина меттиг Йоккха Масленниково, Тутаевн кӀошт, Ярославлан область, РСФСР, ССРС
Йича тиллина цӀе оьрс. Валентина Владимировна Терешкова
маж. Valentyina Vlagyimirovna Tyereskova
Майра Андриян Григорьевич Николаев, Юлий Георгиевич Шапошников
Парти ССКП (1960—1991)
Тхан цӀа — Росси (1995)
Российн дахаран парти (2003)
Йукъара Росси (с 2008)
Дешар
Ӏилманан цӀе профессор
ГӀуллакхалла политик, космонавтика[2]
Автограф Автографан сурт
СовгӀаташ
Советийн Союзан ТурпалхоКъинхьегаман Турпалхо (Вьетнам)
Невски Александран орден
Сийлаллин орденДоттагӀаллин ОрденЛенинан ОрденЛенинан Орден
Октябран Революцин ОрденКъинхьегаман ЦӀечу Байракхан орденЮбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина»
«Къинхьегаман ветеран» мидал
Ала хӀума доцуш гӀуллакх дарна 1 тӀегӀан мидал
Ала хӀума доцуш гӀуллакх дарна 2 тӀегӀан мидалАла хӀума доцуш гӀуллакх дарна 3 тӀегӀан мидалШемара тӀеман операцин декъашхочун мидал
Оьздангаллин 1 тӀегӀанера орденан кавалер (ОвхӀан)
Ӏилманан гӀуллакхашна I тӀегӀанара орденГрюнвальдан 1 тӀегӀанера ЖӀар орден
Нилан орденан Йоккха асаМХР Байракхан алмазашца йолу орденЮгославин байракхан асанца йолу орден
Перун Маьлхан орденан Йоккха жӀарБернардо О’Хиггинсан орденан Йоккха жӀаран кавалерашХӀиндонезин 2 тӀегӀанера Седан орден
Тришакти Паттан 1 классан орденан кавалерВольтан 1 тӀегӀанера орден
Урданен седан Йоккха асан орден кавалерШеман ГӀуллакхашна 1 тӀегӀанера орден
Хо Ши Минан орден
Российн Федерацин Пачхьалкхан совгӀатССРС Спортан хьакъ долу говзанча

Конфессийн:

ЦӀе инарла-майор
Болхбаран меттиг
Викилармин логотип Викиларми чохь медиафайлаш

Терешко́ва Валенти́на Влади́мировна (йина 1937 6 мартехь, Йоккха Масленниково эвла, Тутаевн кӀошт, Ярославлан область) — ССРС лётчик-космонавт, дуьненахь дуьххьарлера зуда-космонавт (1963), Советийн Союзан Турпалхо (1963), авиацин инарла-майор (1995)[3].

ССРС Лакхара Советан VII—XI кхайкхаман депутат, ССРС Лакхара Советан Президиуман декъашхо. Советийн зударийн комитетан корта.

Российн политик, Российн Федерацин Пачхьалкхан думан депутат, «Йукъара Росси» партин Лакхара советан декъашхо[4].

Бералла а, къуоналла а

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Терешкова Валентина йина Ярославлан областера Тутаев гӀалан гергара Йоккха Масленниково эвлахь, Белоруссера схьабовлар долчу, ахархойн доьзалехь. Да — Терешков Владимир Аксёнович (1912—1940), схьаваьлла Могилёвн областера Белыничски кӀоштан Выйлово эвлара, тракторист болх беш вара. 1939 шарахь ЦӀен эскаре кхайкхина, тӀепаз вайна советийн-финийн тӀамехь. Нана — Терешкова (йинчу хенахь Круглова) Елена Фёдоровна (1913—1987), схьайаьлла Витебскан областера Дубровенски кӀоштан Еремеевщина эвлара, текстилан фабрикан белхало. Доьзалехь кхин а йара йоккхаха йолу йиша Людмила а, жимаха волу ваша Владимир[5] а.

1945 шарахь йахара Ярославль гӀаларчу йуккъерачу № 32 йолчу ишколе (хӀинца ишколо цуьнан цӀе лелайо)[6]. Мукъачу хенахь домра олу пондар лакха Ӏемаш йара. ВорхӀ класс чекхйаьккхира 1953 шарахь.

Доьзалан гӀодархьама, 1954 шарахь Валентина балха йахара Ярославлан чкъургийн заводе вовшахтосу-вулканизацин цехе кечаман операцин хӀазаршдийриг дарже, урхалла деш йара пурх-хадоран чархан. Оцу хеннахь 1954—1955 шерашкахь дийшира Ярославль гӀалан белхалойн кегийрхойн суьйренан № 10 йолу ишколан 8—9 классашкахь.

1955 шеран апрелехь дуьйна болх бира Ярославлан техникин кӀадийн «Красни Перекоп» комбинатан асаровницан цехехь ровничница даржехь (комбинатехь къахоьгуш йара цуьнан нана а, йоккхаха йолу йиша а[5]). 1955 - 1960 шерашкахь балхана йукъара а ца йолуш дийшира Ярославлан йайн промышленностан тӀаьхьашхан техникумехь бамбахьовзаран техник-технолог говзаллийна. 1957 шарахь комсомоле йелира. 1960 шеран 11 августера 1962 шеран март кхаччалц — «Красни Перекоп» комбинатан ЕЛККС комитетан мукъайаьккхина секретарь. Комбинатан оьздангаллин цӀен халкъан гӀирсийн оркестрехь домра локхуш йара.

1959 шарахь Ярославлан аэроклубехь Ӏамийра четарийн спорт (90 чукхоссайелира кеман тӀийра).

2011 елда ул Ярославль региональ исемлегендә Берләшкән Россия партиясеннән Россия Дәүләт Думасына сайланды. Терешкова, Елена Мизулина, Ирина Яровая һәм Андрей Скоч [7][8][9] белән берлектә, христиан кыйммәтләрен яклау буенча фракцияләрара депутат төркеме әгъзасы; Бу потенциалда ул Россия Конституциясенә үзгәрешләр кертүне хуплады, аның нигезендә "Православие - Россиянең милли һәм мәдәни үзенчәлеге нигезе". Федераль структура һәм җирле үзидарә буенча Дәүләт Дума Комитеты Рәисе урынбасары 2011 елның 21 декабреннән.

Космонавтийн тобанехь

[бӀаьра нисйан | нисйан]
1963 шеран 22 июнехь Мавзолейн олуна тӀехь

Советийн космонавтийн хьалхара аьттонца дина хьалахецаршла тӀаьхьа Королёв Сергейн дагадеира космосе хьалахеца зуда-космонавт[10]. 1962 шо долалуш лаха буьйлабелира иштта хьуьнарш долуш зуда: парашютистка, хан 30 шо кхачанза, локхалла 170 см ца кхочуш, йозалла 70 кг ца кхочуш. БӀенех хаьржира пхи кандидатура: Ёркина Жанна, Кузнецова Татьяна, Пономарёва Валентина, Соловьёва Ирина, Терешкова Валентина.

Космонавтин тобане дӀоьцушехь Терешкова кхечу йоьӀаршца кхайкхира хан тоьхначу тӀеман гӀуллакхе салтичун дарже.

Арахьара суьрташ
Валентина Терешкова занимается на вестибулярном тренажёре («дьявольском колесе»)

СовгӀаташ а, сийлахь цӀераш а

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Квалификаци

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Спортин кхиамаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

ТӀеман цӀераш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Российн а, ССРС а совгӀаташ

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Кхечу мехкийн совгӀаташ

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Ӏилманан а, йукъараллин а, динан а кхолламийн совгӀаташ

[бӀаьра нисйан | нисйан]

ГӀаланийн сийлахь гражданин

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Хьаккъаш къобалдар

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Терешкован цӀераш техкина:

Поштан маркаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Тайп-тайпанчу мехкашкахь арахецна Терешкован лерина поштан марканаш:

Хьажа кхин а

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Билгалдахарш

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  1. Валентина Владимировна Терешкова. Биографическая справкаРоссия сегодня, 2012.
  2. Чешская национальная авторитетная база данных
  3. ТЕРЕШКОВА Архивйина 2018-03-02 — Wayback Machine // Большая российская энциклопедия. Том 32. Москва, 2016, с. 65.
  4. Высший совет Партии. Состав. Официальный сайт российской политической партии «Единая Россия». ТӀекхочу дата: 2013 шеран 15 ноябрь.
  5. 1 2 Тайны биографии Валентины Терешковой | Общество | Собеседник.ру. Архивйина 2013 шеран 18 июнехь
  6. Муниципальное общеобразовательное учреждение «Средняя школа № 32 имени В. В. Терешковой»
  7. Андрей Владимирович Скоч — депутат Госдумы, меценат и общественный деятель. (dp.ru)
  8. Скоч Андрей Владимирович — депутат Государственной думы Российской Федерации шести созывов. (stories-of-success.ru)
  9. Биография депутата и руководителя фонда «Поколение» Андрея Скоча (theperson.pro)
  10. Их позвал космос (герои-космонавты). Архивйина 2021-03-01 — Wayback Machine
  11. Указатель названий на планетах и спутниках.
  12. Масленников Б. Г. Морская карта рассказывает / Под ред. Н. И. Смирнова. — 2-е изд. — М.: Воениздат, 1986. — С. 209. — 35 000 экз.

Литература

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  • Николаева-Терешкова В. В. Вселенная — открытый океан! — М.: Правда, 1964. — 200 с., 140 000 экз.
  • Герои звёздных трасс: Сборник / Составитель Д. Мамлеев.. — Изд. 2-е, доп. — М.: Известия, 1963. — 192, [34] с. — (Библиотека «Известий». Специальный выпуск). — 300 000 экз.
  • И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители). Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — М.: ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0.
  • Кто есть кто в мире / гл. ред. Г. П. Шалаева. — Филологическое общество «Слово», «Олма-Пресс». — М., 2003. — 1680 с. — ISBN 5812300887.
  • Валентина Владимировна Терешкова: путь к звёздам. — РМП, 2012. — 254 с. — ISBN 9785915970297.
  • Осташев А. И. Испытание ракетно-космической техники — дело моей жизни. События и факты. — Королёв, 2001. — 213 с.
  • Осташев, А. И. Сергей Павлович Королёв — гений XX века: прижизненные личные воспоминания об академике С. П. Королёве. — Королёв: Изд-во Московского гос. ун-та леса, 2010. — 128 с. — ISBN 978-5-8135-0510-2.
  • С. П. Королёв. Энциклопедия жизни и творчества / под редакцией В. А. Лопота. — РКК «Энергия» им. С. П. Королёва, 2014. — 704 с. — ISBN 978-5-906674-04-3.