Терешкова, Валентина Владимировна

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Терешкова Валентина Владимировна
оьрс. Валентина Владимировна Терешкова
Терешкова Валентина Владимировна
Йина терахь 1937 шеран 6 март({{padleft:1937|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:6|2|0}}) (83 шо)
Йина меттиг Йоккха Масленниково, Тутаевн кӀошт, Ярославлан область, РСФСР, ССРС
Вича тиллина цӀе оьрс. Валентина Владимировна Терешкова
Зуда Андриян Григорьевич Николаев[d], Юлий Георгиевич Шапошников[d]
Парти ССКП (1960—1991)
Тхан цӀа — Росси (1995)
Российн дахаран парти (2003)
Юкъара Росси (с 2008)
Дешар
Ӏилманан цӀе профессор[d]
Автограф Valentina Tereshkova Signature.svg
СовгӀаташ
Советийн Союзан ТурпалхоHero of Socialist Labor medal.pngКъинхьегаман Турпалхо (Вьетнам)GST CSSR.pngHero Work Mongolia.png
Orden for Service I.png
Orden for Service II.pngOrden for Service III.pngНевски Александран орден
Сийлаллин орденДоттагӀаллин ОрденЛенинан ОрденЛенинан Орден
Октябран Революцин ОрденКъинхьегаман ЦӀечу Байракхан орденRUS Medal In Commemoration of the 850th Anniversary of Moscow ribbon.svgЮбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина»
SU Medal Twenty Years of Victory in the Great Patriotic War 1941-1945 ribbon.svg«Къинхьегаман ветеран» мидалSU Medal Veteran of the Armed Forces of the USSR ribbon.svgSU Medal For the Development of Virgin Lands ribbon.svg
SU Medal 50 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svgSU Medal 60 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svgSU Medal 70 Years of the Armed Forces of the USSR ribbon.svgАла хӀума доцуш гӀуллакх дарна 1 тӀегӀан мидал
Ала хӀума доцуш гӀуллакх дарна 2 тӀегӀан мидалАла хӀума доцуш гӀуллакх дарна 3 тӀегӀан мидалШемара тӀеман операцин декъашхочун мидал
Order of Georgi Dimitrov - Bulgaria.pngGDR Marks-order bar.pngMN Order Sukhebator rib1961.svgОьздангаллин 1 тӀегӀанера орденан кавалер (ОвхӀан)
Bulgaria-Brotherhood-Arms-Medal-ribbon.pngӀилманан гӀуллакхашна I тӀегӀанара орденГрюнвальдан 1 тӀегӀанера ЖӀар орден
Нилан орденан Йоккха асаМХР Байракхан алмазашца йолу орденЮгославин байракхан асанца йолу орден
Перун Маьлхан орденан Йоккха жӀарБернардо О’Хиггинсан орденан Йоккха жӀаран кавалерашХӀиндонезин 2 тӀегӀанера Седан орден
Тришакти Паттан 1 классан орденан кавалерPlayia Hiron 2.pngВольтан 1 тӀегӀанера орден
Урданен седан Йоккха асан орден кавалерШеман ГӀуллакхашна 1 тӀегӀанера орденCs2okg.png
Хо Ши Минан орденOrder of Prince Branimir.jpg
Российн Федерацин Пачхьалкхан совгӀатDiploma of the President of Russia.pngЗолотая медаль на красной ленте.pngССРС Спортан хьакъ долу говзанча

Конфессийн:

Slavi-i-chesti.svg
ЦӀе инарла-майор[d]
Болхбаран меттиг
Commons-logo.svg Валентина Владимировна Терешкова Викилармехь

Терешко́ва Валенти́на Влади́мировна (йина 1937 6 мартехь, Йоккха Масленниково эвла, Тутаевн кӀошт, Ярославлан область) — ССРС лётчик-космонавт, дуьненахь дуьххьарлера зуда-космонавт (1963), Советийн Союзан Турпалхо (1963), авиацин инарла-майор (1995)[2].

ССРС Лакхара Советан VII—XI кхайкхаман депутат, ССРС Лакхара Советан Президиуман декъашхо. Советийн зударийн комитетан корта.

Российн политик, Российн Федерацин Пачхьалкхан думан депутат, «Юкъара Росси» партин Лакхара советан декъашхо[3].

Бералла а, къуоналла а[нисъе бӀаьра | нисъе]

Терешкова Валентина йина Ярославлан областера Тутаев гӀалан гергара Йоккха Масленниково эвлахь, Белоруссера схьабовлар долчу, ахархойн доьзалехь. Да — Терешков Владимир Аксёнович (1912—1940), схьаваьлла Могилёвн областера Белыничски кӀоштан Выйлово эвлара, тракторист болх беш вара. 1939 шарахь ЦӀен эскаре кхайкхина, тӀепаз вайна советийн-финийн тӀамехь. Нана — Терешкова (йинчу хенахь Круглова) Елена Фёдоровна (1913—1987), схьаяьлла Витебскан областера Дубровенски кӀоштан Еремеевщина эвлара, текстилан фабрикан белхало. Доьзалехь кхин а яра йоккхаха йолу йиша Людмила а, жимаха волу ваша Владимир[4] а.

1945 шарахь яхара Ярославль гӀаларчу юккъерачу № 32 йолчу ишколе (хӀинца ишколо цуьнан цӀе лелайо)[5]. Мукъачу хенахь домра олу пондар лакха Ӏемаш яра. ВорхӀ класс чекхъяьккхира 1953 шарахь.

Доьзалан гӀодархьама, 1954 шарахь Валентина балха яхара Ярославлан чкъургийн заводе вовшахтосу-вулканизацин цехе кечаман операцин хӀазаршдийриг дарже, урхалла деш яра пурх-хадоран чархан. Оцу хеннахь 1954—1955 шерашкахь дийшира Ярославль гӀалан белхалойн кегийрхойн суьйренан № 10 йолу ишколан 8—9 классашкахь.

1955 шеран апрелехь дуьйна болх бира Ярославлан техникан кӀадийн «Красни Перекоп» комбинатан асаровницан цехехь ровничница даржехь (комбинатехь къахоьгуш яра цуьнан нана а, йоккхаха йолу йиша а[4]). 1955 - 1960 шерашкахь балхана юкъара а ца йолуш дийшира Ярославлан яйн промышленностан тӀаьхьашхан техникумехь бамбахьовзаран техник-технолог говзаллийна. 1957 шарахь комсомоле елира. 1960 шеран 11 августера 1962 шеран март кхаччалц — «Красни Перекоп» комбинатан ЕЛККС комитетан мукъаяьккхина секретарь. Комбинатан оьздангаллин цӀен халкъан гӀирсийн оркестрехь домра локхуш яра.

1959 шарахь Ярославлан аэроклубехь Ӏамийра четарийн спорт (90 чукхоссаелира кеман тӀийра).

Космонавтийн тобанехь[нисъе бӀаьра | нисъе]

1963 шеран 22 июнехь Мавзолейн олуна тӀехь

Советийн космонавтийн хьалхара аьттонца дина хьалахецаршла тӀаьхьа Королёв Сергейн дагадеира космосе хьалахеца зуда-космонавт[6]. 1962 шо долалуш лаха буьйлабелира иштта хьуьнарш долуш зуда: парашютистка, хан 30 шо кхачанза, локхалла 170 см ца кхочуш, йозалла 70 кг ца кхочуш. БӀенех хаьржира пхи кандидатура: Ёркина Жанна, Кузнецова Татьяна, Пономарёва Валентина, Соловьёва Ирина, Терешкова Валентина.

Космонавтин тобане дӀоьцушехь Терешкова кхечу йоьӀаршца кхайкхира хан тоьхначу тӀеман гӀуллакхе салтичун дарже.

Кечам[нисъе бӀаьра | нисъе]

Images.png Арахьара суьрташ
Image-silk.png Валентина Терешкова занимается на вестибулярном тренажёре («дьявольском колесе»)

СовгӀаташ а, сийлахь цӀераш а[нисъе бӀаьра | нисъе]

Квалификаци[нисъе бӀаьра | нисъе]

Спортин кхиамаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

ТӀеман цӀераш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Российн а, ССРС а совгӀаташ[нисъе бӀаьра | нисъе]

Кхечу мехкийн совгӀаташ[нисъе бӀаьра | нисъе]

Ӏилманан а, юкъараллин а, динан а кхолламийн совгӀаташ[нисъе бӀаьра | нисъе]

ГӀаланийн сийлахь гражданин[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьаккъаш къобалдар[нисъе бӀаьра | нисъе]

Терешкован цӀераш техкина:

Поштан маркаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Тайп-тайпанчу мехкашкахь арахецна Терешкован лерина поштан марканаш:

Хьажа кхин а[нисъе бӀаьра | нисъе]

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. РИА Новости — 1961.
  2. ТЕРЕШКОВА // Большая российская энциклопедия. Том 32. Москва, 2016, с. 65.
  3. Высший совет Партии. Состав. Официальный сайт российской политической партии «Единая Россия». Теллина 2013 шеран 15 ноябрехь.
  4. 1 2 Тайны биографии Валентины Терешковой | Общество | Собеседник.ру. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 18 июнехь.
  5. Муниципальное общеобразовательное учреждение «Средняя школа № 32 имени В. В. Терешковой»
  6. Их позвал космос (герои-космонавты).
  7. Указатель названий на планетах и спутниках.
  8. Масленников Б. Г. Морская карта рассказывает / Под ред. Н. И. Смирнова. — 2-е изд. — М.: Воениздат, 1986. — С. 209. — 35 000 экз.

Литература[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • Николаева-Терешкова В. В. Вселенная — открытый океан! — М.: Правда, 1964. — 200 с., 140 000 экз.
  • Герои звёздных трасс: Сборник / Составитель Д. Мамлеев.. — Изд. 2-е, доп. — М.: Известия, 1963. — 192, [34] с. — (Библиотека «Известий». Специальный выпуск). — 300 000 экз.
  • И. А. Маринин, С. Х. Шамсутдинов, А. В. Глушко (составители) Советские и российские космонавты. 1960—2000 / Под редакцией Ю. М. Батурина. — М.: ООО Информационно-издательский дом «Новости космонавтики», 2001. — ISBN 5-93345-003-0
  • Кто есть кто в мире / гл. ред. Г. П. Шалаева. — Филологическое общество «Слово», «Олма-Пресс». — М., 2003. — 1680 с. — ISBN 5812300887
  • Валентина Владимировна Терешкова: путь к звёздам. — РМП, 2012. — 254 с. — ISBN 9785915970297
  • Осташев А. И. Испытание ракетно-космической техники — дело моей жизни. События и факты. — Королёв, 2001. — 213 с.
  • Осташев, А. И. Сергей Павлович Королёв — гений XX века: прижизненные личные воспоминания об академике С. П. Королёве. — Королёв: Изд-во Московского гос. ун-та леса, 2010. — 128 с. — ISBN 978-5-8135-0510-2
  • С. П. Королёв. Энциклопедия жизни и творчества / под редакцией В. А. Лопота. — РКК «Энергия» им. С. П. Королёва, 2014. — 704 с. — ISBN 978-5-906674-04-3

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]