Шеран заманаш
Шера́н за́манаш — шеран гуонехь билгалдоккху дакъа.
Шеран заманаш къастайо:
- Рузман шеран заманаш — дукхаха болчу мехкашкахь шо доькъу йеа замане, хӀора а кхоккха рузман бутт хӀораннехь а. Амма хӀиндин рузма, масала, шо доькъу 6 замане, шишша бутт хӀораннехь а[1], ткъа саамийн рузмано — бархӀ замане[2][3].
- Астрономин шеран заманаш лору малх цӀа кхачаран меттигашца (Ӏа, аьхке) а, де-буьйса нисдаларца (гуьйре, бӀаьсте) а[4][5].
- Фенологис Ӏаламан хиламийн хьесапашца ("зама" кхетам лелош) билгалйоккху хӀора шеран климатан зама йолаяларан хенаш а, йохалла а. ХӀора зама къастало шен амале хенан-хӀоттаман а, температуран а хьолашца.
Шеран заманаш хийцаялар доьзна шарахь планета мелхан гуонаха хьийзаран муьрца а, орбитан экъанал Дуьненан сема таӀарца а, кӀеззига орбитан эллипс хиларца а.
Шеран заманаш рузманехь[нисъе | нисъе чухулара]
Юккъерачу шораллашкахь дукха хьолахь леладо формалан рузманца шо декъар цхьабосса муьрашка. Масала, къилбаседа эхиган алсамчу мехкашкахь тӀеэцна шеран зама йолаяларан а, чекхъяларан а терхьаш:
- Гуьйре — 23 сентябрь - 21 декабрь;
- Ӏа — 22 декабрь - 20 март.
- БӀаьсте — 21 март - 21 июнь;
- Аьхке — 22 июнь - 22 сентябрь;
Россехь тӀеэцна лахара терхьаш:
- гуьйре — 1 сентябрь - 30 ноябрь;
- Ӏа — 1 декабрь - 28 февраль (29 февраль високосан шерашкахь);
- бӀаьсте — 1 март - 31 май;
- аьхке — 1 июнь - 31 август;
Гуьйре
Ӏа
БӀаьсте
Аьхке
Шеран заманаш хийцаяларан астрономин[нисъе | нисъе чухулара]
| UTC-ца малх цӀа кхачаран, де-буьйса нисдаларан терахь а, хан а | ||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| шо | Де-буьйса нисдалар март |
Малх цӀа кхачар Июнь |
Де-буьйса нисдалар сентябрь |
Малх цӀа кхачар декабрь | ||||
| де | хан | де | хан | де | хан | де | хан | |
| 2002 | 20 | 19:16 | 21 | 13:24 | 23 | 04:55 | 22 | 01:14 |
| 2003 | 21 | 01:00 | 21 | 19:10 | 23 | 10:47 | 22 | 07:04 |
| 2004 | 20 | 06:49 | 21 | 00:57 | 22 | 16:30 | 21 | 12:42 |
| 2005 | 20 | 12:33 | 21 | 06:46 | 22 | 22:23 | 21 | 18:35 |
| 2006 | 20 | 18:26 | 21 | 12:26 | 23 | 04:03 | 22 | 00:22 |
| 2007 | 21 | 00:07 | 21 | 18:06 | 23 | 09:51 | 22 | 06:08 |
| 2008 | 20 | 05:48 | 20 | 23:59 | 22 | 15:44 | 21 | 12:04 |
| 2009 | 20 | 11:44 | 21 | 05:45 | 22 | 21:18 | 21 | 17:47 |
| 2010 | 20 | 17:32 | 21 | 11:28 | 23 | 03:09 | 21 | 23:38 |
| 2011 | 20 | 23:21 | 21 | 17:16 | 23 | 09:04 | 22 | 05:30 |
| 2012 | 20 | 05:14 | 20 | 23:09 | 22 | 14:49 | 21 | 11:11 |
| 2013 | 20 | 11:02 | 21 | 05:04 | 22 | 20:44 | 21 | 17:11 |
| 2014 | 20 | 16:57 | 21 | 10:51 | 23 | 02:29 | 21 | 23:03 |
Шеран заманаш хийцаяларан бахьнаш эклиптикан экъанера дуьненан сема таӀар а, Дуьне Мелхан гуонаха хьийзар а. Сема таьӀна яцахьара дийнан а буьйсанан а йохалла Дуьненан муьлххачу меттигехь а цхьатерра хир яра, дийнахь малх хьалабер бара цхьаьна локхалле дерриг шарахь а.
Вайн заманахь планетан семано бо орбитан экъанца 66,56° са[6].
Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]
- ↑ Индийский календарь
- ↑ Восемь времён года
- ↑ Город восьми времён года Архиван копи 7 апрелехь 2014 дуьйна Wayback Machine тӀехь
- ↑ Маран Стивен. Астрономия для "чайников". Смена времен года "Когда Солнце переходит из северного полушария небесной сферы в южное, т. е. пересекает небесный экватор "сверху вниз", это начало осени, день осеннего равноденствия. Обычно он приходится примерно на 23 сентября. В Южном полушарии Земли наступает астрономическая весна, а в Северном — астрономическая осень."
- ↑ ЭСБЕ/Времена года
- ↑ Соответственно, плоскость экватора образует угол 23,44° с плоскостью эклиптики.
