Куртиль де Сандра, Гасьен де

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Гасьен де Куртиль де Сандра
Gatien de Courtilz de Sandras
Вина терахь 1644 шо({{padleft:1644|4|0}})
Вина меттиг Монтаржи, Франци
Кхелхина терахь: 1712 шеран 8 май({{padleft:1712|4|0}}-{{padleft:5|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})
Кхелхина меттиг: Париж, Франци
Гражданалла: ФранциFlag of France.svg Франци
ГӀуллакхан тайпа: прозаик, публицист, мемуарист

Гасье́н де Курти́ль де Сандра́ (наггахь Готьен де Куртиль де Сандра, фр. Gatien de Courtilz de Sandras, 1644—1712) — французийн яздархо, журналист, публицист, мемуарист, уггаре чӀогӀа гӀараваьлла шен «Эла д’Артаньянан мемуараш» (1700) жайница, Дюма Александра тӀаьхьа лелийна кхо жайна яздеш: «Кхо мушкетёр», «Ткъа шо даьллачул тӀаьхьа», «Виконт де Бражелон».

Биографи[нисъе | нисъе чухулара]

Вина 1644 шарахь. ГӀуллакхехь хилла паччахьан мушкетёрийн ротехь, капитан дарже кхаччалц. ТӀеман гӀуллакхехь дуьйна волавелира яздан, кхоьллира журнал Mercure historique et politique («Политикан а, историн а хаамаш»), ткъа эскарера дӀаваьллачул тӀаьхьа 1688 шарахь хилира говзанча публицист а, яздархо а. Де Куртилан романаш язйинера таллузан-хиламан жанрехь, ткъа иштта кхоьллина «мемуараш», эладитнех юьззина йолу, дешархошна чӀогӀа хазахеташ а яра, амма паччахь Людовик XIV-гӀа оьгӀаз вахийтира, цунна хийтира царна чохь паччахьан доьзал сийсазбар, тӀаккха де Куртиль масех шарна Бастилин чувоьллира, цигара цуьнан аьтту белира вада Нидерландашка[1]. Нидерландашкахь де Куртила дӀадаьхьира литературан гӀуллакх, арахийцира «Эла д’Артаньянан мемуараш», цул тӀаьхьа 1702 шарахь лар а ца луш гӀоьртира даймохка цӀаверза, амма лаца а лаьцна, юха а Бастилин чувоьллира, цу чохь иза 9 шарахь ваьллира, аравелира вала дукха хан йоцуш. Чохь воллуш язйира «Бастилин истори», иза а шен заманахь иштта хаъал гӀараелира ешарца[1].

Де Куртиль велла Парижехь 1712 шарахь, дӀавоьллина Сент-Андре-дез-Арт[fr] кешнашкахь.

Кхолларалла[нисъе | нисъе чухулара]

Де Куртилан кхоллараллин тӀаьхьен юкъайогӀу дукха яздина кехаташ, безаман романаш («Французийн паччахьан кертара безаман ловзарш» фр. Les Intrigues amoureuses de la Cour de France, 1684), историн а, политикан а белхаш, биографеш а, тайп-тайпана гӀуллакххойн кхоьллина мемуараш, масала, маркиз де Монбрюнан (фр. Mémoires de Monsieur le Marquis de Montbrun), граф де Рошфоран (фр. Mémoires de M.L.C.D.R. (le comte de Rochefort)), кхин дӀа а. Талламаш гойту, хьалхара юьхь цӀарах язйина «Мемуараш», Куртила хьостийн бух тӀаьхь язйина хилар, мемуарийн «авторш» беллачул тӀаьхьа карийна йолу[1]. Де Куртилан романаш а, мемуараш а дуьйцу Ришельён а, Мазаринин а заманан социалан-политикан хьал, дуьйцу тайп-тайпана политикан а, шпионийн хӀилланаш, дукхах дерг синхаамца еш XVIII бӀешеран французийн хьарам романаш.

Де Куртилан уггаре девза жайна, шеко йоцуш, ю «Паччахьан мушкетерийн хьалхара ротан капитан-лейтенантан мессир д’Артаньянан мемуараш, цунна чохь ду Людовик Сийлахьволчун урхаллехь хилла шортта долара а, къайлаха а хӀуманаш» (оьр. даьккх. 1995), уьш дуьххьара дуьнен чу араевлира 1700 шарахь Кёльнехь кхаа томехь Пьера Марто[fr] арахецареллехь (псевдоним Жана Эльзевира), цул тӀаьхьа шолгӀа арахийцира Амстердамехь Пьер Руж арахецараллехь 1704 шарахь, кхозлагӀа арахийцира 1715 шарахь Пьер дю Кампа. Д’Артаньянан мемуараш аьлла дешархошна ялийна текст ю де Куртилан кхолларан амалехь йолу мистификаци, хӀунда аьлча боккъал д’Артаньяна цхьа хӀума а ца язйина цкъан а, цуьнан кехаташ ма-гайттара, кӀезиг грамота хууш а хилла[1]. Тера ду, де Куртилан д’Артаньянах хаамийн хьост гӀараваьлла мушкетеран доттагӀ эла де Бемо хилар, иза Бастилин директор хилла де Куртилан набахтехь яккха хьалха хан тоьхначу хенахь[1].

Лелийний теша де Куртила д’Артаньяна цхьан а тептар я деккъа де Бемон дийцарш лелийна — хууш дац. Ша цуо чӀагӀдора, д’Артаньян веллачул тӀаьхьа карийна тептарш лелийна бохуш, иза шеконехь ду[1].

Публикацеш[нисъе | нисъе чухулара]

Оьрсийн маттахь[нисъе | нисъе чухулара]

  • Куртиль Г. де С. де. Дневники Шарля де Баатца, сеньора д’Артаньяна // Из сборника: Нимье Р. Влюблённый д’Артаньян, или пятнадцать лет спустя. Куртиль Г. де С. де. Дневники Шарля де Баатца, сеньора д’Артаньяна. / Пер. с фр. С. Свяцкого; худож. Г. Семёнов. СПб.: СП Смарт, 1993. — 400 с. — ISBN 5-7078-0003-4
  • де Куртиль Гасьен де Сандра Мемуары месье Шарля де Баатца сеньора д'Артаньяна, капитан-лейтенанта первой роты мушкетеров короля, содержащие множество вещей личных и секретных, произошедших при правлении Людовика Великого. — М.: Антанта Лтд, 1995. — 1380 с.
  • Гасьен Куртиль де Сандра. Мемуары M. L. C. D. R. / Пер. Яна Семченкова. — М.: Ладомир; Наука, 2016. — 472 с. — Серия «Литературные памятники». — 1200 экз.

Французийн маттахь[нисъе | нисъе чухулара]

  • La France devenue italienne, La Haye, P. Bernard, 1685.
  • Mémoires de M.L.C.D.R. (le comte de Rochefort), Cologne, Pierre Marteau, 1688
  • Histoire de la guerre de Hollande (1672—1677), La Haye, 1689
  • La vie de jean-baptiste Colbert Ministre d'état sous Louys XIV Roy de France, Cologne, 1695
  • Le grand Alcandre frustré, ou les derniers efforts de l’amour et de la vertu, Cologne, Pierre Marteau, 1696
  • Mémoires de M. d’Artagnan, Cologne, P. Marteau, 1700
  • Mémoires de Monsieur le Marquis de Montbrun, Amsterdam, 1701
  • Mémoires de madame la marquise de Fresne, Amsterdam, 1722

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

Литература[нисъе | нисъе чухулара]

  • Нечаев С. Ю. Три д'Артаньяна. Исторические прототипы героев романов «Три мушкетера», «Двадцать лет спустя» и «Виконт де Бражелон». — М.: АСТ, 2009. — 411 с.

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]