Чулацаман тӀегӀо

Дуи Ум-Хьаж

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Дуин Ӏума
Вина терахь 1809({{padleft:1809|4|0}})
Вина меттиг Зумса, Нохчийчоь
Кхелхина терахь 1878({{padleft:1878|4|0}})
Кхелхина меттиг: Соьлжа-ГӀала, Нохчийчоь
Пачхьалкх Имамат
ТӀемаш Кавказхойн–оьрсийн тIом 1763–1864
Нохчийн гІовттар 1860-1861
Нохчийчоь а, ДегІаста а гІаттара 1877-1878
СовгӀаташ Зорба, шаьлта

Дуин Ӏума (1809 шо, Зумса1878 шо, Соьлжа-ГӀала) тІеман баьчча, Кавказхойн–оьрсийн тIеман декъашхо, 1860-1861-чу а, 1877-чу а шерашкахь Нохчийчохь а, ДегІастанехь а хиллачу гӀаттамийн куьйгаллин декъашхо[1]. Шаройн тукхуман а, уллехь йоьлла жІайхойн эвлашн а, Зумсойн а наиб. Тайпан Зумсо[2].

Вина ву Зумса эвлахь, Хилдиехьаран кІотарехь. Имам Шемалан наиб хилла а ву, Имамат йоьжнач йукъанна нохчийн гІовттаран куьйгалхо а хуьттара, БойсгІариц а 1860 шарахь, Ӏелбаг-Хьаьжац а 1877 шарахь. Кхиъ шовза ХьаьжцӀа вагІнера иза. Шемалс шен тура а, зорба а йеллера Ум-Хьажан.

Орбелиани бохуш а, кавказан эскаран командир а волуш оьрсешка йаза до:

«Дуин Іума Шемалан наиб волуш хеннахь, шен майраллица а, цІен дог-ойлац а, нийсонца а чекх ваьлла дела, къоман йукъахь лараме адам ду, цунна чӀогІа амалин бахьана долуш къоман гІовттаран куьйгалхо хилла йиш йу иза».

ГІазгІумкхийн Жамалдин кІант Абдурахьман шен Имаматех лаьцна тептар тІаьхь йаза до:

«Ас кхузахь баз бина болу наибаш, сунна сайн гина, церан хьал а дойзуш вара со. Оц наибашн йукъахь бара цІен дог-ойла а йоьллуш, Шемалан тешаме а хеттуш нах. Йа шен бахаман а са ца гатт деш, йа шеха къаъ ца хеттуш а, нахана йукъахь нийсо а лелайеш. Дукха хьолехь нийсонца чекх боьвла Нохчийчоьхь бара наибаш: Шуайб, Сухаиб, жІайхойн махкара Ахьвердин Махьма, Талхик, Іусман, Зумсойн Іумма»

Билгалдахарш

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  1. Восстание в Аргунском ущелье в 1860-1861 гг. grozniy.bezformata.com. ТӀекхочу дата: 2020 шеран 22 декабрь.
  2. Далхан Хожаев. Чеченцы в Русско-Кавказской войне. Архивйина 2014-12-22 — Wayback Machine Издательство «СЕДА» 1998 ISBN 5-85973-012-8
  3. Зарема Ибрагимова. Чеченский народ в Российской империи. Адаптационный период. — Litres, 2017-09-05. — 1135 с. — ISBN 978-5-04-003703-2. Архиван копи 2022 шеран 7 апрелехь дуьйна Wayback Machine тӀехь
  4. саййид Абдурахман ал-Хусайни ал-Кибуди ал-Газигумуки ад-Дагестани. Книга воспоминаний саййида Абдурахмана. — 1869. Архиван копи 2022 шеран 20 мартехь дуьйна Wayback Machine тӀехь