Чулацаман тӀегӀо

Эрмалойн абат

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Эрмалойн абат
эрм. Հայկական այբուբեն
Йозанан тайпа консонантан-вокалийн йоза
Меттанаш Эрмалойн
Кхоьллинарг Месроп Маштоц
Кхоьллина терахь 405 шо[1]
Мур 405 шо — таханлера зама
Йозан агӀо аьрру агӀонера аьтту агӀорхьа
Схьадалар схьаялар билгала хууш дац
Гергара кириллица, латиница, коптийн йоза
Юникодан диапазон U+0530—U+058F,
U+FB13—U+FB17
ISO 15924 Armn
Йозан масала
Хьажа иштта проект «Лингвистика»

Э́рмалойн а́бат — эрмалойн меттан озан йоза, кхоьллина 405—406 шерашкахь Ӏилманчо а, мозгӀаро а Маштоц Месропа, юьзина XI бӀешарахь[Комм 1] керлачу эрмалоша[2] лелочу шина элпаца (Օ а, Ֆ а).

1600 шеран сов дохаллехь Эрмалойн абат ю хийцам боцуш ала мегар долуш[3].

Абат

[бӀаьра нисйан | нисйан]
Шираэрмалойн куьйгайоза. V—VI бӀешеран Инжил Вехамор, VII а, IX а бӀешерашна юкъахь 1193 шеран куьйгайоза. Уолтерсан исбаьхьаллин музей XVII бӀешеран куьйгайоза. Музей Гетти
Элп Элпан цӀе Алар (ДФА) Транслитераци Терхьан
билгало
Лам.
орфографи		 Реформ.
орфографи		 Алар Классикан Малхбален Малхбузан Классикан ISO 9985
Классикан Малхбален Малхбузан
Աա այբ [aɪb][aɪpʰ] [ɑ] a 1
Բբ բեն [bɛn][pʰɛn] [b][pʰ] b 2
Գգ գիմ [gim][kʰim] [g][kʰ] g 3
Դ դ դա [dɑ][tʰɑ] [d][tʰ] d 4
Եե եչ [jɛtʃʰ] [ɛ], дешан юьххьехь [jɛ]1 e 5
Զզ զա [zɑ] [z] z 6
Էէ է [e][ɛ] [e][ɛ] ēê 7
Ըը ըթ [ətʰ] [ə] əë 8
Թթ թօթո [tʰo] [tʰ] t‘ 9
Ժժ ժէժե [ʒɛː][ʒɛ] [ʒ] ž 10
Իի ինի [ini] [i] i 20
Լլ լիւնլյուն [lʏn]² [l] l 30
Խխ խէխե [χɛː][χɛ] [χ] x 40
Ծծ ծա [tsɑ][tsɑ][dzɑ] [ts][ts][dz] cç 50
Կկ կեն [kɛn][kɛn][gɛn] [k][k][g] k 60
Հհ հօհո [ho] [h] h 70
Ձձ ձա [dzɑ][tsʰɑ] [dz][tsʰ] j 80
Ղղ ղատ [ɫɑt][ʁɑt][ʁɑd] [l], or [ɫ][ʁ] łġ 90
Ճճ ճէճե [tʃɛː][tʃɛ][ʤɛ] [tʃ][tʃ][ʤ] čč̣ 100
Մմ մեն [mɛn] [m] m 200
Յյ յիհի [ji][hi] [j][h]³, [j] y 300
Նն նու [nu] [n], [ŋ] n 400
Շշ շա [ʃɑ] [ʃ] š 500
Ոո ո [o][ʋɔ] [o], дешан юьххьехь [ʋɔ]4 o 600
Չչ չա [tʃʰɑ] [tʃʰ] č‘č 700
Պպ պէպե [pɛː][pɛ][bɛ] [p][p][b] p 800
Ջջ ջէջե [ʤɛː][ʤɛ][tʃʰɛ] [ʤ][tʃʰ] ǰ 900
Ռռ ռա [rɑ][ɾɑ] [r][ɾ] r̄ṙ 1000
Սս սէսե [sɛː][sɛ] [s] s 2000
Վվ վեւվեվ [vɛv] [v], [ʋ] v 3000
Տտ տիւնտյուն [tʏn][tʏn]5[dʏn] [t][t][d] t 4000
Րր րէրե [ɹɛː][ɾɛ]6[ɾɛ] [ɹ][ɾ] r 5000
Ցց ցօցո [tsʰo] [tsʰ] c‘ 6000
Ււ հիւնվյուն [hʏn] [w][v]8 u 7000
Փփ փիւրփյուր [pʰʏɹ]9[pʰʏɾ] [pʰ] p‘ 8000
Քք քէքե [kʰɛː][kʰɛ] [kʰ] k‘ 9000
Եվ/և և և [ev] [ev] [ev] [ev] [ev] ev ev -
Օօ օ [o] [o] ôò -
Ֆֆ ֆէֆե [fɛː][fɛ] [f] f -
Элп Лам.
орфографи		 Реформ.
орфографи		 Классикан Малхбален Малхбузан Классикан Малхбален Малхбузан Классикан ISO 9985 Терахьан
билгало
Алар
Элпан цӀе Алар (ДФА) Транслитераци

Малхбален эрмалойн (хаам) а, малхбузан эрмалойн  (хаам) а лиер.

Таблицин билгалдаккхар

[бӀаьра нисйан | нисйан]

ТӀеяздаран «h» ([ʰ]) кхузахь билгалдоккху эшарпхенаш; апострофо ([’]) билгалдоху эйективан мукъазнаш.

  1. Дешан юьххьехь — ye /jɛ/, кхечу меттигашкахь — e /ɛ/. ХӀунда аьлчи, y /j/ дужу дешнаш цхьаьнатоьхча, масала, եղբայր (ełbayr, /jɛʀˈbajɹ/ «ваша», амма մորեղբայր (morełbayr, /moɹɛʀˈbajɹ/ «ненан ваша»).
  2. Орфографин хийцамашла[en] тӀаьхьа լ элпан цӀе йоккхк [lyun].
  3. Ламастан нийса яздарехь бен дац дешан юьххьехь я морфемаш.
  4. Юьхьанцара хьолехь — vo /ʋɔ/, кхечу меттигашкахь — o /o/. Аз /v/ дужу дешнаш цхьаьнатоьхча, масала, որդի (ordi, /ʋɔɾˈtʰi/ «кӀант», амма քեռորդի (k‘eṙordi, /kʰeroɾˈtʰi/ «ненан вешин кӀант»).
  5. Хийцамаш бинчу абатехь տ элпан цӀе йоккху [tjun].
  6. Практикехь беккъа Иранера эрмалоша бен ца олу [ɹ]; Эрмалойчоьнан Республикера малхбален эрмалойн грабар маттахь [ɹ] (ր) хилла [ɾ].
  7. Хийцина орфографехь и элп хийцина элпашна <ու>, ткъа доьшу [u].
  8. Дукха хьолахь доьшу /v/, амма цхьацца юкъарадахарш хуьлу. Грабар маттахь աւ, нагахь цунна тӀаьхьа мукъаза элп дагӀахь, доьшу /au/, масала, աւր (awr, /auɹ/, «де»). Юккъерачу бӀешерашкахь и дош олура /oɹ/, XIII бӀешарахь дуьйна яздо օր (ōr). ու элпаш цхьаьнадалорах (юьхьанца дуьйна доьшу /ov/ я /ou/) хилла /u/; իւ (iw) элпаш цхьаьнадалор доьшу /ju/ (Эрмалойн ССРн нийса яздаран хийцамаша իւ хийцира յու).
  9. Хийцинчу абатехь փ элпан цӀе йоьшу [pʰjuɾ].

Мукъазниш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Эрмалойн меттан истори

Йозанал хьалхара мур
Эрмалойн гипотеза
Грекийн-эрмалойн хьалхара мотт
Грекийн-эрмалойн-арийн гипотеза
Эрмалойн хьалхара мотт  
Йозан мур
Шираэрмалойн мотт
(V—XI бӀешераш)
Юккъераэрмалойн мотт
(XI—XVII бӀешераш)
Керлаэрмалойн мотт
(XVII бӀешарахь дуьйна)  
Эрмалойн йоза
Эрмалойн абат
Абат кхолларан истори
Даниилан йозанаш
Эрмалойн пунктуаци
Эрмалойн палеографи
ТӀаьхье
Эрмалойн литература
Шираэрмалойн историографи
Шираэрмалойн гочдарш 
ЭрмалойӀамор
хь·д·р

Таханлера дукхаха долчу хӀиндаевропан меттанех къаьсташ (мукъаза аьзнаш шишша хуьлу: зевне — къора), эрмалойн маттахь ишттачу пхеа шишша долчу элпашна тӀекхета кхоалгӀа аз — къора эшарпхенийн.

Иштта, 15 мукъазчара кхуллу кхолха парадигма:

зевне эшарпхенийн доцу къора эшарпхенийн доцу къора эшарпхенийн
1բ[b]?պ[p]?փ[pʰ]?
2գ[ɡ]?կ[k]?ք[kʰ]?
3դ[d]?տ[t]?թ[tʰ]?
4ձ[dz]?ծ[ts]?ց[tsʰ]?
5ջ[dʒ]?ճ[tʃ]?չ[tʃʰ]?

И парадигма хаар ладаме ду цхьадолчу меттан геннийн литературин меттаца йолчу уьйранех кхета, ткъа иштта малхбален-эрмалойн литературин маттера малхбуза-эрмалойн литературин матте дехьаволуш.

Билгалдахарш

[бӀаьра нисйан | нисйан]
  1. ↑ Theo Maarten van Lint. From Reciting to Writing and Interpretation: Tendencies, Themes, and Demarcations of Armenian Historical Writing // The Oxford History of Historical Writing: 400-1400 / Edited by Sarah Foot and Chase F. Robinson. — Oxford University Press, 2012. — Vol. 2. — P. 180.
  2. ↑ В 1921—1928 годах алфавитом на основе армянского пользовались также курды, проживающие в СССР.
  3. ↑ Армения в III—IV веках // Всемирная история. — Т. 2, гл. XXV.
  1. ↑ Цитатийн гӀалат: <ref> тег нийса йац; кху orthography тӀетовжаран текст йазйина йац
Цитатийн гӀалат: Йолуш йолучу "Комм" тобанан <ref> тегашна ца карийра йогӀуш йолу <references group="Комм"/> тег.
Хьост — «https://ce.wikipedia.org/w/index.php?title=Эрмалойн_абат&oldid=6102281»