Аушев ТӀахӀир Ӏабдул-Хьамидан воӀ

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Аушев ТӀахӀир Ӏабдул-Хьамидан воӀ
Вина терахь 1976 шеран 3 март({{padleft:1976|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:3|2|0}}) (43 шо)
Вина меттиг Соьлжа-ГӀала, НГӀАССР
Пачхьалкх ССРСFlag of the Soviet Union.svg ССРСРоссиFlag of Russia.svg Росси
Ӏилманан кхоче элементан дакъалгийн физика
Белхан меттиг МФТИ
Ӏилманан дарж физикан-математикан Ӏилманийн доктор
Ӏилманан цӀе профессор, РӀА корреспондент-декъашхо
Альма-матер МФТИ (ФОПФ)
СовгӀаташ


Российн Ӏилманийн академин къуоначу Ӏилманчийн мидал (2005)
РФ Президентан къуоначу Ӏилманийн кандидатийн грант (2006)

А́ушев ТӀа́хӀир Ӏа́бдул-Хьа́мидан воӀ (вина 1976 3 мартехь,[1] Соьлжа-ГӀалахь) — российн элементан дакъалгийн физикан областера Ӏилманча, Москохан физикан-техникан институтан (МФТИ) лакхара энергин физикан лабораторин куьйгалхо,[2] РӀА корреспонденташ-декъашхо (2016) физикан Ӏилманийн декъехь (говзалла «ХӀоьънан физика»), РӀА профессор (2016).[1]

595 сов Ӏилман, СР-симметри йохаран талламан, еза адронийн хьолан, масала, экзотикан хьал, экспериментан методика белхийн автор[3].

Ӏилман белхан Хиршан индекс - 72.[3]

Биографи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Вина 1976 шеран 3 мартехь НГӀАССР Соьлжа-ГӀалахь.

1993 шарахь – дешийн мидалца чекъяьккхина Соьлжа-ГӀалан № 22 йолу юккъера ишкол.

1999 шарахь – тӀех дика чекхъяьккхира Москохан физикан-техникан институтан (МФТИ) юкъара а, прикладан а физикан факультет (ЮПФФ) «Прикладан математика а, физика а» говзаллийца.

1999 шарахь – дуьненаюкъара коллаборацин а, Японан Belle а декъашхо.

2002-2015 шерашкахь – Теорин а, экспериментан а физикан институт (ИТЭФ) лакхара Ӏилман белхало.

2005 шарахь – чекхдаьккхира кандидатан диссертаци, тема «B0 → D*±D-+ йохар гучуяккхар а, цунна юкъахь CP-гӀалаташ лахар а».[4]

2006-2010 шераш – Швейцарера Лозаннан Федералан политехникан ишколан (EPFL) лакхарчу энергин физикан лабораторехь постдок.

2007 шарахь дуьйна – Ӏилман ICPV тобан куьйгалхо Belle экспериментехь "дуьххьара дӀа доцу" CP-симметрин гӀалат Ӏаморехь; кхочушдаран Belle коллаборацин советан декъашхо.

2010-2011 шераш – Японин Ӏилман-талламан лакхара КЕК энергин физикан центре кхайкхина Ӏилманча.

2012-2013 шераш – EPFL кхайкхина Ӏилманча.

2013 шарахь – чекхдаьккхира докторан диссертаци, «Чармоница а, шала чармаца а йолу В-мезонаш дохарехь долу СР-гӀалаташ» темица.[5]

2014 шарахь дуьйна – Швейцарера дуьненаюкъара CMS, ЦЕРН, коллаборацин декъашхо.[6]

2014 шарахь дуьйна – МФТИ физикан лакхарчу энергин лабораторин куьйгалхо.[7]

2015 - 2017 шерашкахь — МФТИн Ӏилман-техникан советан председатель.[8]

2015 - 2017 шерашкахь — Ӏилман-техникан «МФТИн къинхьегамаш» журналан коьрта редакторан гӀовс.[9]

2015 - 2017 шерашкахь — МФТИн Ӏилман белхан а, стратеги кхиоран а проректор.

2016 шарахь – елла сийлахь Ӏилман цӀе РӀА профессор.[10]

2016 шарахь – хаьржина РӀА физикан Ӏилманийн декъан РӀА корреспондент-декъашхо (говзалла «ХӀоьънан физика»).

Ӏилман гӀуллакх[11][нисъе бӀаьра | нисъе]

Ӏилман белхийн сфера: лакхара энергин физика а, элементан дакъалгийн физика а, еза кваркаш, CP-гӀалаташ, T-гӀалаташ, B-мезонаш йохар.

Японин Ӏилман-талламан КЕК центрера Belle коллаборацин юкъахь, дуьххьара кара а йина теллира B0 → D*±D-+ йохар, цунна юкъахь дуьххьара юьстира СР-симметрин гӀалатийн параметраш. В-мезонаш шозза дагадоьхна дохар ладаме ду СР-симметрин гӀалатийн а, Стандартан моделан гӀалатийн параметраш цхьаннех ца йозуш талла.

Belle экспериментан гуранчохь, талларан гӀуллакх доцуш, Аушев ТӀахӀира лелийна методикан болх, масала, Ӏамийна Belle кепара тӀехдаржоран магнито магнитан аре цхьабосса екъар, дуьзина трекаш метахӀотторан гуттаренна долу гӀалаташ дустар, ткъа кхин а дуьзна трекийн реконструкции яран программан модернизаци, иза бахьнехь хаъал айира лахараэнергетикан дуьзна трекийн метахӀоттаран эффекталла. И системан болх бахьнехь аьтту белира, Belle экспериментехь, шозза дагадоьхна дохар Ӏаморан агӀо кхолла, цуо цул тӀаьхьа таро йира иттаннаш Ӏилман талламаш бан СР-симметрин а, дагадоьхна мезонийн а, чармонийн а спектроскопийн гӀалаташ Ӏаморехь. 2004 шарахь иза, шозза дагадоьхна В-мезонийн дохарш Ӏамош йолу, double-charm Ӏилман тобан куьйгалхо хӀоттийра. Цуьнан куьйгаллехь бира цхьа могӀа B→D(*)D(*)(KS) дохар толлу, царна чохь СР-симметрин гӀалаташ дустуш, керла адронан хьал лохуш белхаш.

2005 шарахь физикан-математикан Ӏилманийн кандидат Ӏилман тӀегӀа яккхархьама чекхдаьккхира диссертаци, тема яра «B0 → D*±D-+ йохар гучуяккхар а, цунна юкъахь CP-гӀалаташ лахар а». Оцу балхана елира Российн Ӏилманийн академин къуоначу Ӏилманчийн мидал.

2006 шарахь елира деа шеран Лозаннан Федералан политехникан ишколан (EPFL, Швейцари) постдокан позици, цигахь дӀабаьхьира Belle экспериментера Ӏилман болх. Цул сов кхаа аспирантан а, EPFL студентан а Ӏилман куьйгалла дира, цара массара а аьттонца чекхдаьккхира диссертаци.

Къаьсташ double-charm тобан куьйгалхо болх барна, 2007 шарахь куьйгалхо хӀоттийра ладаме Ӏилман тобан Belle — ICPV экспериментехь, цара толлура В-мезонаш юхуш СР-симметрехь хуьлу гӀалатийн эффект. Оцу тобан, 2001 шарахь дуьйна, хилла жамӀаш таро йира Кобаяшин-Маскаван теори къобал ян, цуьнан авторшна, японин Ӏилманчашна М. Кобаяшин а, Т. Маскаван а, деллера 2008 шеран Нобелан физикера совгӀат.

2012 шарахь, Аушев Т. А.-Х. куьйгаллехь волуш, ICPV Ӏилман тобано, ша ТӀахӀир декъахь волуш дуьстира sin2β СР-симметрин параметран гӀалат, из ахӀинца а ду дуьненахь угаре нийса.

2013 шарахь Аушевс чекхдаьккхира физикан-математикан Ӏилманийн докторан Ӏилман тӀегӀа яккхархьама диссертаци, тема яра «Чармоница а, шала чармаца а йолу В-мезонаш дохарехь долу СР-гӀалаташ» темица».

2010 - 2015 шерашкахь жигара дакъалецира, уникалан йолчу российн мокхазан фотодетекторийн бух тӀаьхь еш йолчу Belle II супер-В-фабрикан, мюонийн а, нейтралан К-мезонийн а керла детектор кхуллуш.

Аушев ву «The Physics of B-factories»,[12] жайнин редакторех цхьаъ, иза шина коллаборацин — Belle, Япон а, BaBar, АЦШ — ткъа шеран белхан жамӀ ду. Жайна араделира 2014 шарахь, цунах хилла лакхарчу энергин физикехь болх бечу Ӏилманчийн къуона чкъоьран текха тӀиера пособи.

Цуьнан куьйгаллийца чекхъяьхна 1 дипломан болх а, Ph.D тӀегӀа йоккху 3 диссертаци а.

Дуьненаюкъара гӀуллакх[нисъе бӀаьра | нисъе]

2014 шарахь Аушевс Проект 5-100 гуранчохь кхоьллира МФТИ лакхарчу энергин физикан лаборатори.[7] Цу шарахь Аушевс МФТИ юкъаяьккхира дуьненаюкъара Belle а, Belle II а (Япон) коллаборацин.[13] 2015 шарахь МФТИ лакхарчу энергин физикан лаборатори иштта юкъаяхара в ЦЕРНера дуьненаюкъара CMS коллаборацин (Швейцари).[6]

Аушевн бу лакхара дуьненаюкъара ларам, цуьнан белхийн жамӀаш зорбатоьхна рефераци йен журналашкахь, шуьйра дуьйцуш ду. Цуо ткъозза сов къамел дина престижан дуьненаюкъара физикан конференцешкахь АЦШхь, Йоккха Британехь, Израилехь, Цийчохь, кхечу мехкашкахь а гуш а долу, оригиналан а долу докладашца, царна юкъахь, дина ши доклад Рочестеран конференцешкахь ICHEP’2002 а, ICHEP’2004 а.

СовгӀаташ[нисъе бӀаьра | нисъе]

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 Аушев Т.А. - Общая информация. www.ras.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  2. Лаборатория физики высоких энергий — МФТИ (оьр.). mipt.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  3. 1 2 Author details for Aushev, Tagir A.Kh.
  4. Аушев, Тагир Абдул-Хамидович - Обнаружение распада B° → D*†D† и поиск в нем CP-нарушения : автореферат дис. ... кандидата физико-математических наук : 01.04.16 - Search RSL (оьр.). search.rsl.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  5. Аушев, Тагир Абдул-Хамидович - CP-нарушение в распадах B-мезонов с чармонием и двойным чармом : диссертация ... доктора физико-математических наук : 01.04.23 - Search RSL (оьр.). search.rsl.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  6. 1 2 Лаборатория физики высоких энергий МФТИ вошла в коллаборацию CMS в CERN (оьр.). mipt.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  7. 1 2 Кудрявцев Н.Н. О создании лаборатории физики высоких энергий. Корпоративный портал МФТИ (2014).
  8. Научно-технический совет — МФТИ (оьр.). mipt.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  9. Труды МФТИ 2016 8, N1(29). МФТИ (2016).
  10. Постановления Президиума РАН. www.ras.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  11. Аушев Т.А. - Общая информация. www.ras.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.
  12. A. J. Bevan, B. Golob, Th. Mannel, S. Prell, B. D. Yabsley, H. Aihara, F. Anulli, N. Arnaud, T. Aushev, M. Beneke, J. Beringer, F. BianchiI, I. Bigi, M. Bona, N. Brambilla, et al. The Physics of the B Factories. — Springer Berlin Heidelberg, 2016. — 910 с. — ISBN 9783662525920
  13. Детектор Belle II «закатили» в тоннель ускорителя SuperKEKB (оьр.). mipt.ru. Теллина 2018 шеран 10 апрелехь.

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]