Президентан харжамаш Россехь (2000)

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
← 1996  Росси  2004 →
Российн Федерацин президентан харжамаш
2000 шеран 26 март
Бахкар 68,70 %[1][2]
RIAN archive 100306 Vladimir Putin, Federal Security Service Director.jpg Gennady Zyuganov Cropped.png Ba-yavlinsky-g-a-1999-june.jpg
Кандидат Путин Владимир Зюганов Геннадий Явлинский Григорий
Партин корта Зюганов Геннадий
Парти ша юкъатеттина[3] РФКП Яблоко
Кхаьжнаш 39 740 434
(52,94 %)
21 928 471
(29,21 %)
4 351 452
(5,80 %)
Aman Tuleyev, June 2010.jpeg Wladimir Schirinowski crooped.jpeg Konstantin Titov.jpg
Кандидат Тулеев Аман Жириновский Владимир Титов Константин
Партин корта Жириновский Владимир
Парти РЛДП ша юкъатеттина
Кхаьжнаш 2 217 361
(2,95 %)
2 026 513
(2,70 %)
1 107 269
(1,47 %)

Кхин кандидаташ Памфилова Элла (1,01 %); Говорухин Станислав (0,44 %); Скуратов Юрий (0,43 %); Подберёзкин Алексей (0,13 %); Джабраилов Ӏумар (0,10 %)
2000 Russian presidential election map by federal subjects.svg

Харжаман жамӀаш федерацин субъекташкахула
     Путин Владимир
     Зюганов Геннадий
     Тулеев Аман

Харжамийн жамӀ Российн Президент хаьржина Путин Владимир
Ков:Политика
Росси
Coat of Arms of the Russian Federation.svg

Серера яззам
Политикан система
Российн

Пачхьалкхан хӀоттам


Российн Федерацин Конституци

Конституци тӀеэцарах дерриг халкъо кхаж тасар (1993)
Нисдарш тӀетохар:
20082014 февраль2014 июль2020
Российн Конституцин нисдаршна Юкъарароссийн кхаж тасар (2020)

Российн Федерацин Президент

Путин Владимир

Президентан администраци

Кхерамазаллин Кхеташо

Правительство

Правительствон Председатель
Мишустин Михаил
Правительствон хӀоттам

Федералан гулам

Федерацин кхеташо
Федерацин кхеташонан декъашхой
Федерацин кхеташонан Председатель
Матвиенко Валентина
Пачхьалкхан дума
Пачхьалкхан думан депутаташ
Пачхьалкхан думан Председатель
Володин Вячеслав

Суьдан система

Конституцин суд
Лакхара суд

Прокуратура


Федеративан хӀоттам

Республикаш
Мехкаш
Областаш
Федералан маьӀна долу гӀаланаш
Автономин областаш
Автономин гуонаш

Харжамаш

Парламентан харжамаш:
1990199319951999
2003200720112016
Президентан харжамаш:
1991199620002004
200820122018
Референдумаш: 19911993
Политикан партеш
Центран харжаман комисси

Арахьара политика
Арахьара экономикин политика
Чоьхьара политика
ТӀеман хьал
Российн гражданалла
Оппозици
Адаман бакъонаш
Дуьненаюкъара кхолламашкахь дакъалацар

2000 шеран 26 мартан хан тӀекхачале болу Российн Федерацин президентан харжамаш хӀиттийра Федерацин кхеташоно 2000 шеран 5 январехь Ельцин Бориса 1999 шо чекхдолуш дарж дитар бахьнехь (юьхьанца гӀертара уьш дӀабахьа 2000 шеран 4 июнехь).

Политологаша а, социологин гӀуллакхаша а, массийн хааман гӀирсаша а маххадорца, уггаре толаман герга вара 1999 шарахь РФ Правительствон председатель а, президентан декхарш кхочуш дан а хӀоттийна Путин Владимир. Коьрта интрига яра, Путин хьалхарчу турехь тоьлур ву я шолгӀа тур а оьшур ю (кхин цкъа кхаж таса безар бу).

Российн президентан харжамашца цхьаьна, дӀахьуш бара йеа Российн Федерацин субъектехь харжамаш — Алтайн махкахь, Мурманскан областехь, Жуьгтийн автономин областехь, Ханты-Мансийн автономин гуонехь.

Харжамаш хӀиттор[нисйе бӀаьра | нисйе]

1995 шеран «Российн Федерацин Президентан харжамех» долу Федералан законца, харжаман де хила дезара РФ президент хаьржина конституцин хан чекхъяьллачул тӀаьхьара хьалхара кӀиранан де, ткъа и хан ягарйора хаьржинчу денна тӀера. Нагахь Б. Н. Ельцина шен президентан хан чекхъяллалц висинехьара, оццу законаца РФ президентан харжамаш хӀитто безара 2000 шеран 9 июлан, аьхкенна юккъехь.

1999 шеран 1 декабрехь Пачхьалкхан Думо тӀеийцира «Российн Федерацин Президентан харжамех» долу керла Федералан закон. Оцу законо хӀоттийра, харжамашкахь кхаж тасаран де беттан хьалхара кӀиранан де хилар, РФ президентан хьалхара юкъара харжамашкахь кхаж тесначу денна тӀера. Оцу законаца, харжамаш хила безара 2000 шеран 4 июнехь. Юха а, Ельцина шен хан чекхъяллалц болх бинехьара.

Амма Ельцина президентан харжамех законан куьг яздина 1999 шеран 31 декабрехь, оццу дийнахь даржера дӀа а ваьлла, шолгӀачу дийнахь юьззина президентан бакъонаш РФ Правительствон председателан В. В. Путинега дӀа а елла, ткъа иза цуо августехь дуьйна кхайкхийна вара шен когаметта хин вверг аьлла. РФ Конституцица а, «Российн Федерацин Президентан харжамех» долу Федералан законаца а, хенал хьалхара президентан харжамаш дӀабахьа беза кхаа беттан муьрехь.

2000 шеран 5 январехь Федерацин Кхеташоно харжамаш хӀиттийра 26 мартана[4].

Кандидаташ хьалхататтар[нисйе бӀаьра | нисйе]

Харжамийн маххадор[нисйе бӀаьра | нисйе]

Путинан харжаман штабан куьйгалхочо Медведев Дмитрийс РФ президентан харжамийн юьхьанцара жамӀаш «тӀех дика» а, «абсолютан демократин» ду элира. Кхин а Медведевс билгалдаьккхира, дерриг къамелаш, шолгӀачу турехь болу толам хилар дика дара, амма кхьаьжнаш алсама совдовлуш, бохург схьадолу «кхин ницкъашка болчеран къамелаш ду».

ЦК РФКП председатела Зюганов Геннадийс, кхаж тосуш харцонаш лелийна бохуш бехкен дарех, Медведев Дмитрийс билгалдаьккхира, Путинан харжамел хьалхарчу штабан хаъал харцо яран хууш меттигаш яц. И дӀахьедарш штабан куьйгалхочо, «иэшанчу агӀонийн дӀахьедар ду»[5].

ЕКхПА а, ЕКхЦКх а тергончийн миссис лерира, «харжамаш, дерриг цхьана ЕКхПА а, Европин Кхеташонан мехкан декъахочуьнца догӀу, цхьайолу ледарлонаш а йийлийтина. Уггаре ладаменаш царех — массийн хаамийн гӀирсашна Ӏаткъам бар а, хаъал тешаман плюрализман иэшам бар а»[6]. Пачхьалкхан думин комисси ДегӀастане яхара, иза чекхъяьлча цуьнан председатела Салий Александра хила тарлочу харцонех яззам зорба туьйхира[7].


Хьажоргаш[нисйе бӀаьра | нисйе]

  1. История досрочных выборов президента РФ в 2000 году - Биографии и справки - ТАСС
  2. Сведения о проводящихся выборах и референдумах
  3. Субъект выдвижения - "Инициативная группа избирателей по выдвижению В.В.Путина"
  4. Постановление от 5 января 2000 г. № 4-СФ О назначении досрочных выборов Президента Российской Федерации — Центральная избирательная комиссия Российской Федерации
  5. Владимир Путин — кандидат на пост президента РФ
  6. Preliminary statement on the presidential election in the Russian Federation, 26 March 2000(ингалс.)
  7. Салий А. Дагестанская технология фальсификации. Закон на козе объехали//Советская Россия. 2000. 27 апреля