Монро, Мэрилин

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Дехьа гӀо: навигаци a, Лахар
Мэрили́н Монро
Marilyn Monroe
Marilyn Monroe 1952.jpg
Мэрилин Монро
Бакъ цӀе

Норма Джин Мортенсон

Йина терахь

1926 шеран 1 июнь({{padleft:1926|4|0}}-{{padleft:6|2|0}}-{{padleft:1|2|0}})[1][2][3][4][5]

Йина меттиг

Лос-Анджелес, АЦШ

Кхелхина терахь

1962 шеран 5 август({{padleft:1962|4|0}}-{{padleft:8|2|0}}-{{padleft:5|2|0}})[3][4][5] (36 шо)

Кхелхина меттиг:

Лос-Анджелес, АЦШ

Корматалла:

актриса, эшархо

Гражданалла:

АЦШ

Да:

Мартин Эдвард Мортенсон

Нана:

Глэдис Пёрл Бейкер

Майра:

Джеймс Эдвард Догерти

Сайт:

http://www.marilynmonroe.com/

Куьг таӀор

Куьг таӀор

Мэрили́н Монро Викигуламехь

Мэрили́н Монро[6] (инг. Marilyn Monroe, Бакъ цӀе Норма Джин Мортенсон, инг. Norma Jeane Mortensоn, жӀара оьллича тиллина цӀе Норма Джин Бейкер, инг. Norma Jeane Baker; 1926 шеран 1 июнь, Лос-Анджелес1962 шеран 5 август, циггахь)[7] — Америкин киноактриса а, эшархо а.

Жималла[нисъе | нисъе чухулара]

Норма Джин Мортенсон яран тешалла

Норма Джин Бейкер йина Лос-Анджелесехь 1926 шеран 1 июнехь. Иза яра шен доьзаллехь кхозлугӀа бера. Цуьна нана яра Мексикехь йина киномонтажник Глэдис Пёрл Бейкер (маре ягӀали — Монро, 1902 шеран 27 май1984 шеран 11 март). Цуьна ненан нана яра Делла Монро, иза Ирландера яра. Ненан да вара Отис Монро[8], иза веанера Шотландера. Мэрилин да мила ву хууш дац.

1934 шарахь Глэдис психиатрин больнице йиллинера[9].

Цхьа болчара олу Норма Джин Мортенсон цӀе тиллина цу хенахь хилла шина гӀаръялла актрисин цӀарах: Норма Толмадж а, Джин Харлоу а. Амма Мэрилин йиначу хенахь Джин Харлоу цӀе яра Харлин Карпентер. Цо цӀе хийцира 1928 шарахь, Норма Джин ши шо кхаьчна йолуш хенахь.

Шен бераллехь Мэрилин дукха хан яккхина неха доьзаллашкахь а, берий тӀеоьцаллашкахь а. Иза ши къира кхаьчна йолуш хенахь нанас иза дӀаеллера лулара доьзаллачу — Ида а, Альберт а Болендерш[10]. Цаьгахь Норма ехира ворхӀ шо кхаччалц. 1933 шарахь нанас иза шеца дӀайигира шен цӀачу[11]. Бераллехь даьхна сурташ тӀехь Норма Джин месаш хьийзина цӀен-боьмаша ю.

Шен нана больнице йиллича Норма шен доттагӀа Глэдис Бейкер а, цуьна доладийраг Грейс Макки а йолчахь Ӏа йолаелира. Макки 1935 шарахь маре яхара. ТӀаккха Норма берийн цӀа чу дӀаелира[12]. 1937 шарахь Грейсас Норма юха дӀайигира. Цул тӀаьхьа Норма Джин дукха доьзаллашкахь Ӏийна. 1941 шарахь иза юха а Грейс Годдарт доьзалле хьакхечира[13].

Норма Джин Доэрти, 1945 шеран 26 июнь

«Van Nuys High School» школехь Нормас доьшуш хенахь цунна дуьхьула кхитира Джеймс Эдвард Догерти. Царна юкъахь безам болабелира[14][15].

1942 шарахь Годдард доьзаллина дагадеанера Вирджини дӀадагӀа. Оцу дӀадагӀаран юкъахь Норма Джинан меттиг яцара. Цун дела 1942 шеран 19 июнехь иза Джим Доггертига маре яхана шен майра волчу дӀаяхара. Зуда ялинчул тӀехь майра махлелоран флоте балха вахара, Норма авиазаводе балха яхара. 1944 шарахь заводе веара армин фотограф Дэвид Коновер. Иза вара тӀеман заводашкахь болх беш йолу зударий пропагандин сурташ дохуш. Цо элира Нормега ша волчу балха йола хӀора сахьтехь 5 долларах. Норма реза хилира[12]. Цхьа хан ялча Нормас заводера болх битина модель болх ба йолало.

1945 шарахь 19 шо кхаьчна модель Норма Джин Догерти Blue Book богӀу Лос-Анджелесехь йолу Ambassador хьешийн цӀахь моделан агентстве консультаци еара. Цул тӀаьхьа иза гӀаръяла йолаелира[16].

Голливудехь йина карьера[нисъе | нисъе чухулара]

1946 шарахь цуьнга элира 20th Century Fox киностудица чӀагӀам бе. Иза цига статист болх ба кхойкхуш яра. Цигахь цо хержира шена керла цӀе — Мэрилин Монро. Монро яра цуьна ненан маре яхали хилла фамили.

Маре яханчула тӀехь дукха хан ялали шен карьерин ойла я йолаелира Монро. И карьера бахьнехь цуьна маре юхира. 1946 шарахь иза шен майрица дӀасакъестира.

1948 шарахь араелира «Хористкаш» аьлла Columbia Pictures киностудехь яккхина фильм. Иза яра хьалхара Мэрилин йист хуьлуш а, эшар а локхуш фильм. 20th Century Fox киностудиса цуьнца ворхӀ шеран чӀагӀам а бинера, «Асфальтан джунглеш» аьлла фильмехь роль а елира.

1954 шарахь иза Джо Ди Маджо боху бейсболистега маре яхара. ТӀаьхьо хааделира Ди Маджо чӀогӀа эмгаралла деш хилли. Цо кест-кеста шен зудчун ятташ хиллера. И бахьнехь уьш дӀасакъестинера 1954 шарахь. Амма и еллачултӀехь Ди Маджо бен ца веанера цунна кадам бан. Иштта иза вара массо а тӀаьхьадгӀучу шерашкахь Мэрилинан гӀо дан гӀерташ. Ди Маджога маре яханчул тӀехь 20th Century Fox киностудис кхайкхира Монро «Шоу-бизнесал тоьлла бизнес яц» аьлла мюзиклехь дакъа лаца.

1954 шарахь Мэрилинин делира «Массарелла а гӀаръяалла актриса» аьлла совгӀат. 1955 шарахь Мэрилинс хаийтира ша шен долахь йолу «Мэрилин Монро Продакшнс» аьлла корпораци кхоллар. Оцу корпорацехь иза яра президент а, контрол акцин пакет долахь ериг а.

1961 шарахь Монро Артур Миллерца дӀасакъестира. Цо яккхина «Неприкаянные» фильман критикаш реза ца хилира. Иза шен цӀахь йисира, шен кхоьлиначу дуьйшу чохь, наб кхоьтуьту молханиш муьлуш а, сиха азлуш а. Оцу шарахь иза Нью-Йоркера психиатрин клинике чу йиллинера.

Яхар[нисъе | нисъе чухулара]

1950 шарахь цуна вевзира драматург Артур Миллер, амма уьш дӀасакъестир. 1955 шарахь уьш юха а цхьанакхитира. Артур цу хенахь шен зудчунца дӀасакъестин вара, цуьна зудчунах ши бера диснера. 1956 шеран 29 июнехь Артурс ялинера Монро. Ши де даьлча цара жуьгтин ловзар динера (Артур жуьгти вара). И маре Мэрилин марех массара еха хиллера. Уьш дӀасакъестинера 1961 шеран 20 январехь.

Мэрилин бераш дезаш яра, амма цуьна бера дар ца хуьлура[17][18].

1961 шарахь цуна вевзира тӀаьхьо Америкин президент хилла Джон Кеннеди. Хабараш дара уьш вовше дезараш ду аьлла, амма оцунна цхьа а тешалла дац. Иштта а цунна вевзаш вара Роберт Кеннеди. Изза хабараш царах дуьйцуш дара, амма цунна а тешалла дац.

Политикан хетарш[нисъе | нисъе чухулара]

Мэрилин Монро секретарь а, доттагӀ а Патрисия Ньюкомб ма дийцара, шегара тӀаьххьара интервью оьцуш Мэрилинс репортерига дохура шех лаьцна статья иштта чекхъяккха: «Дуьненна а боккъала оьшург гергалло ю. Массо а: гӀарбойла нах а, белхалой а, Ӏаьржаниш а, жуьгти а, Ӏарбой а — вай массо а вежари бу. Со ладамза ма гайта нахан. Интервью чекхйоккхуш со тешаш ериг язде»[19].

Монро яра Элла Фитцджеральд боху Ӏаржа джазан эшархон доттагӀ. Монрос гӀо дора цунна. Кхоно Эллас дуьйцура: "Со боккъула декхарехь ю Мэрилин Монрон. И бахьнехь со йолаелира «Mocambo» бохучу 1950-гӀа шерашкахь гӀаръялла клубехь болхба. Цо ша телефон туьхуьра оцу клубан дега. Цо элира шена лаьа Элла оцу клубе балха эца. Нагахь санна иза балха эцахь ша хьалхара стол лоцур яра оцу клубехь хоӀра буьсан. Цо элира ша бахьнехь пресса хьера ера ю. Клубан да реза хилира. Мэрилин хӀора суьранна хуьлура оцу клубехь. Цул тӀаьхьа сан цкъаа ца дийзира жимачу клубашкахь болх бан. Иза шен тайпа зуда яра, шен хенан хьалха ехаш яра иза. Цунна шена ца хаьара иза[20].

1962 шарахь Мексикехь Ӏаш болу американцашка цуьна уьра яра. И нах ФБРс коммунисташ бу аьлла къастабина бара, масала Фредерик Вандербильт Филд. Джоана Гринсон, Монро тӀаьххьара хилла волу психиатран йоӀа аьллера:

"Иза яра массо а нахана цхьабоса бакъонаш яла лууш — Ӏаьржачарна а, къечарна а. Цунна ша белхало хетара[21].

Ялар[нисъе | нисъе чухулара]

Мэрилин Монро каш

1962 шеран 4 августехь суьйранна Мэрилин Монрос телефон туьйхира Питер Лофорде. Иза вара Джон Ф. Кеннеди Пэт боху йиша ялийна британин артист. Мэрилин аз яра набарах ялча санна. Шен хабар цо вуо дӀахадийра: «Соьгара Ӏодикае Пэт а, президенте а, хьай а. Хьо дика кӀант ву». Масийтта сахьт даьлча Монро елла каринера шен цӀахь Лос-Анджелесехь.

Юнис Маррис, Монрон Ӏуналхо, элира, шен 3:30 цуьна дӀайужу чохь серло гинера. Кхераелла цо телефон туьхуьра Монрон психиатре Ральф Гринсоне а, цуьна лоьре Хайман Энгелберге а. Гринсон 3:40 хьавеара. Цунна карийнера Монро елла. Ялар бахьан экспертизо гайтинера «дӀовш далар, схьахетарех барбитураташ бахьнехь». Полицин отчетехь яздира: «Тера ду ша шен ер».

Цуьна маьнгин уллехь дара деса гӀутакх набкхоьтиту молхнех. 14 кхидолу гӀутакх дара стол тӀехь. Монрос цхьа а йоза ца дитанера. ЭтӀайича лоьраш элира Монро набкхоьтуьту молханех дӀовшдаьлла елла. И бахьан дукха дуьцара америкин прессехь. И дукха дицар бахьнехь масийтта бӀе стага цо санна шеш байира[22].

Иза дӀайоллира 1962 шеран 8 августехь Вествудан кешнашкахь.

Хилларш[нисъе | нисъе чухулара]

Мэрилин Монрон седа «Сийлахь аллеяхь» Голливудехь
  • 1960 шеран 8 февралехь Мэрилин Монро сий деш Голливудера «Сийлахь аллеяхь» седа биллинера[23].
  • Леди Гагас локхуш йолу «Government Hooker», Blue System локху «The Wind Cries (Who Killed Norma Jean)», Марк Эшлис локху «Marilyn’s Dream», Глен Данцигс локху «Who Killed Marylin», Элтон Джонс локху «Candle in the Wind» (1973) эшарш ю Мэрилин Монрон хьажийна яккхина.
  • Мэрилин Монро сурт дара Playboy хьалхара номеран мужалт тӀехь.
  • 2011 шеран 19 июнехь цуьна гӀаръялла «тӀемайолу коч» («ВорхӀулгӀа шеран къамдалар» аьлла фильмера гӀардаьлла сурт) йохкинера Лос-Анджелесехь «Profile in History» аукционехь 4,6 млн долларах[24].
  • Мэрилин Монрос аьлла нахана девзу дешнаш: «ЙоӀе лекха кӀажош тӀехь ши мача елча цо динна дуьне доккхурду!», «Суна хазахета хаза божарий! Амма уьш кӀезга бу вайн юкъахь… Шуна бевзи уьш? Радж Капур, Кларк Гейбл, Лоуренс Оливье, кхин бан а бац!».
  • 2011 шеран 15 июлехь Чикагохь хьайиллина 8 метр лекха йолу скульптура «Мэрилин даиманна» аьлла. Цо гойту Монро иза «ВорхӀулгӀа шеран кӀамдар» фильмехь Нью-Йоркехь вентиляцин цацин тӀехь лаьттеш а, хӀавао цуьна коч хьалауьбуш а. Скульптор — Стюарт Джонсон. 2012 шеран бӀестехь и сурт дӀадаккха дагахь бу[25].
  • 2010 шарахь араелира «Coco Mademoiselle» аьлла ролик. Иза ю Мэрилинан а, Дуглас Киркланд боху фотографан а безам буьцуш.
  • 2011 шарахь араелира «ВорхӀ буьйса Мэрилинца» аьлла фильм. Коьрта роль левзира Мишель Уильямс. Фильмехь юцу Мэрилинс «Принц а, хелхархо а» аьлла фильм йоккхуш Лоуренс Оливьеца цхьана болх бара.

СовгӀаташ а, номинациш а[нисъе | нисъе чухулара]

Фильмографи[нисъе | нисъе чухулара]

Год Фильм Шен цӀе Роль
1947 шо Къемате мисс Пилгрим The Shocking Miss Pilgrim Оператор на телефоне
1947 шо Кхерме шераш Dangerous Years Иви
1948 шо Скудда-у! Скудда-эй! Scudda Hoo! Scudda Hay! Каноэ чохь йолу йоӀ
Килс чура арайолу йоӀ
1948 шо Хористкаш Ladies of the Chorus Пегги Мартин
1949 шо Ирсе безам Love Happy Клиентка Груниона
1950 шо Томагавке воьду билет A Ticket to Tomahawk Клара
1950 шо Аьтту жӀара Right Cross Dusky Ledoux
1950 шо ЦӀеран горгал The Fireball Полли
1950 шо Асфальтан джунглеш The Asphalt Jungle Анджела Финлей
1950 шо Дерриг а Евех лецна All About Eve Мисс Казуэлл
1951 шо Безаман бен Love Nest Роберта 'Бобби' Стивенс
1951 шо Волчулу жима хетар вац хьуна хьо As Young as You Feel Гарриет
1951 шо Хьоме гӀалин дахарехь Home Town Story Ирис Мартин
1951 шо Маре йолахь соьга Let’s Make It Legal Джойс Маннеринг
1952 шо Буса вовшахтасадалар Clash by Night Пегги
1952 шо Тхо зуда ялийна дац We’re Not Married Аннабел Джоунс Норрис
1952 шо Чкъор цӀечера баьчча а, кхибераш а O. Henry’s Full House Проститутка («Фараон и хорал»)
1952 шо Маймалан къинхьегам Monkey Business Мисс Лоуис Лорел
1952 шо Неъ ца тухуш чу ва мега Don’t Bother to Knock Нелл Форбс
1953 шо Ниагара Niagara Роуз Лумис
1953 шо Миллионере маре муха вагӀавеза How to Marry a Millionaire Пола Дебевуаз
1953 шо Джентльменашна блондинкаш еза]] Gentlemen Prefer Blondes Лорелей Ли
1954 шо Шоу-бизнесел тоьлла бизнес яц There’s No Business Like Show Business Вики Хоффман / Вики Паркер
1954 шо ЮгӀа ца доьду хи River of No Return Кей Уэстон
1955 шо Лааман ворхӀ шо The Seven Year Itch Девушка
1956 шо Автобусан сацор Bus Stop Шери
1957 шо Принц а, хелхархо а The Prince and the Showgirl Элси Марина
1959 шо Джазехь йоӀари бен бац Some Like It Hot Душечка (Дана Ковальчик)
1960 шо Займемся любовью Let’s Make Love Аманда Делл
1961 шо Неприкаянные The Misfits Розлин Табер
1962 шо Цхьаъ хила деза Something’s Got to Give Эллен Уагстафф Арден

Библиографи[нисъе | нисъе чухулара]

The Guardianс яздарехь, Монрох лецна язйина 300 книга а, диссертаци а, и к. д.[26]. Хьахара а, и дийна йолуш цхьаъ бен йоцург а зорба тохар ду 1961 шарахь арахецна йолу «Мэрилин Монро» аьлла Морис Золотовс язйина книга.

  • «Мэрилин Монро» Дональд Спото
  • «Мэрилин Монро къайлах дахар» Рэнди Тараборрели
  • «Символ» Алва Бесси

Оьрси маттахь:

  • Гомбо А. Мэрилин Монро: Блондинка на Манхэттене / Пер. с фр. Е. Головиной. М.: КоЛибри, Азбука-Аттикус, 2012. — 176 с., ил. — (Персона). — 4000 экз., ISBN 978-5-389-02857-9
  • В. Головской. Мэрилин Монро. Жизнь и смерть, М. : «Захаров», 2007, 2008
  • Мэрилин Монро: Страсть, рассказанная ею самой / Пер. с англ. Н. Павлищевой. — М.: Яуза-пресс, 2012. — 320 с. — (Уникальная автобиография женщины-эпохи). — 10000 экз., ISBN 978-5-9955-0429-0
  • Тараборелли Р. Мэрилин Монро: Тайная жизнь самой известной женщины в мире / Пер. с англ. А. Степановой. М.: Эксмо, 2012. — 608 с., 3000 экз., ISBN 978-5-699-56861-1
  • Чеботарь С. А., Вульф В. Я. Мэрилин Монро. Немеркнущая «звезда». М.: Яуза, Эксмо, 2013. — 160 с. — (Виталий Вульф о великих женщинах XX века). 5000 экз., ISBN 978-5-699-61059-4

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Marilyn Monroe Biography
  2. Свидетельство о рождении — 1926.
  3. 1 2 Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #118583549 // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.
  4. 1 2 data.bnf.fr: платформа открытых данных — 2011.
  5. 1 2 (unspecified title)
  6. Marilyn Monroe: Fast Facts. cmgww.com. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 октябрехь. Теллина 2012 шеран 6 сентябрехь.
  7. Marilyn Monroe Biography. Biography.com. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 октябрехь. Теллина 2012 шеран 6 сентябрехь.
  8. Мэрилин Монро. Жизнь в мире мужчин\Софья Бенуа.- М.:Алгоритм, 2012. — 12
  9. Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 53
  10. Статья «Мэрилин Монро: Взлёты и падения» на сайте «Женские штучки».
  11. Мэрилин Монро. Немеркнувшая «звезда» \ Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. — М.: Яуза : Эксмо, 2013. — с.34
  12. 1 2 Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 54-56
  13. Мэрилин Монро \Анна Плантажене; пер. с фр. и вступ.ст. Е. В. Колодочкиной. — М.: Молодая гвардия; Палимпсест, 2011. — 265(7) с.: ил. — (Жизнь замечательных людей: Малая серия: сер.биогр.;вып.14). — 57, 65
  14. McLellan, Dennis. James Dougherty, 84; Was Married to Marilyn Monroe Before She Became a Star, Los Angeles Times (August 18, 2005). Хьаьжна 13 майхь 2011.
  15. "Personal Letter from a 16-Year Old Marilyn Monroe Sells for $52,460 at Bonhams & Butterfields". artdaily.org (April 20, 2011). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 октябрехь. Теллина 2011 шеран 7 майхь.
  16. Мэрилин Монро. Немеркнувшая «звезда» \ Виталий Вульф, Серафима Чеботарь. — М.: Яуза : Эксмо, 2013. — с.48
  17. "Marilyn Monroe: Still Life". PBS (July 19, 2006). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 октябрехь. Теллина 2011 шеран 8 майхь.
  18. "Tony Curtis: 'Marilyn Monroe miscarried my baby'". The Telegraph (August 7, 2009). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 октябрехь. Теллина 2011 шеран 8 майхь.
  19. Marilyn Monroe - Still Life | American Masters. PBS (July 19, 2006). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 августехь. Теллина 2012 шеран 6 сентябрехь.
  20. The Official Web Site of Ella Fitzgerald. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 августехь. Теллина 2012 шеран 6 сентябрехь.
  21. Marilyn Monroe | Reader's Digest Version. Rd.com. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 августехь. Теллина 2012 шеран 6 сентябрехь.
  22. Причины самоубийств
  23. Marilyn Monroe. Walk of Fame. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 августехь. Теллина 2012 шеран 14 августехь.
  24. «Улетающее» платье Мэрилин Монро продано за $4,6 млн
  25. В Чикаго появилась огромная скульптура Мэрилин Монро: каждый может заглянуть ей под платье
  26. Happy birthday, Marilyn. guardian.co.uk (May 29, 2001). Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 октябрехь. Теллина 2012 шеран 6 сентябрехь.

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]

1000HA.png