Кавказан сардалалла
| Россин империн сардалалла | |||||
| Кавказан сардалалла | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Пачхьалкх | Россин импери | ||||
| Адм. центр | Екатериноградски, Астрахань | ||||
| Истори а, географи а | |||||
| Кхоллар | 5 майхь 1785 | ||||
| ДӀайаккхар | 31 декабрехь 1796 | ||||
.jpg) |
|||||
|
|||||
Кавка́зан са́рдалалла — Россин империн административан-мехкан урхаллин башха меже. Коьртехь Императоро хӀоттийна Сардал хилла, цуо кхочушдора дуьззина гражданийн Ӏедал (законашкхоллар доцург), иза дерриг цуьнан куьйгакӀела а дара.
Кавказан сардалийн оцу хенахь яккхийра тӀеман даржаш дара регионехь. Сардалаллин юрисдикцера мехках олура Кавказан мохк, административан коьрта шахьар Тифлисехь яра (1844 шарахь дуьйна). Мохк бекъалора 5 губернен (Тифлисан, Эриванан, Бакохан, Елизаветполан, Кутаисин) а, могӀа областашна.
Истори
[бӀаьра нисйан | нисйан]Хьалхара сардалалла
[бӀаьра нисйан | нисйан]Император-аьзнин Екатерина II-гӀачун «Кавказан сардалалла шина областех – Кавказан а, Аштаркханен а – хӀотторах лаьцна» Омарца йира (1785 5 май — 1796 31 декабрь) Аштаркхнен а, Кавказан а губернех лаьтташ[1][2]. Кавказан губернехь йира ялх уезд, царех шимма (ГӀизларан а, Мазалкан а) дӀалоцура хӀинца Невран а, Шелковскан а кӀоштийн латта[3]. Кавказан сардалан ставка яра Екатериноградехь (хӀинца Екатериноградски гӀала), 1790 шеран 30 апрелехь дуьйна — Аштаркхнехь. Сардалаллин мехко дӀалоцура Ийдалан а, Донан а лахенашкара аренаш, Кубань а, Терк а тӀекхаччалц долу Къилбаседа Кавказа дакъа а, ткъа хӀинцалера Нохчийчоьнан махкахь, Ишорен а, Бороздиновскин а меридианашна йукъара Теркан къилбаседехьара мохк. Теркан аьрру бердаца яхъелла Кавказан губернин йукъайогӀу Мазалкан а, ГӀизларан а уездан гӀазакхийн гӀаланаш, чӀагӀонаш, хойн посташ: Новр-ГӀала, Макан-ГӀала, Гал-ГӀала, Казитерки, Долгой, Щедрински, Парабоч, Сарафанниково, Новогладковски, Старогладковски, Курдюковски, Каргалински, Дубовски. 1790 шеран 30 августехь Кавказан губернии дӀаяьккхира, ткъа губернин коьрта меттигаш дӀаяьхьира Екатериноградера Аштаркхне[4]. 1796 сардалалла дӀаяьккхира.
Инарла-губернаторш
[бӀаьра нисйан | нисйан]
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Коьрта баьччаш Кавказехь[5]
ШолгӀа сардалалла
[бӀаьра нисйан | нисйан]| Россин империн Сардалалла | |||||
| Кавказан сардалалла | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Пачхьалкх | Россин импери | ||||
| Адм. центр | Екатериноградски, Астрахань | ||||
| Истори а, географи а | |||||
| Кхоллар | 1844 27 декабрехь | ||||
| ДӀайаккхар | 1881 22 ноябрехь | ||||
|
|
|||||
|
|||||
1844 шеран 27 декабрехь Россин империн йукъадаьхкина Кавказан мехкашкахь (царна йукъахь Гуьржийн губерни, Эрмалойн область, Каспийн область), юха а кхоьллира Кавказан сардалалла йукъ Тиблисехь а йолуш.
1844 шеран 27 декабрехь иза лаьттара цхьаьна губернех а, шина областех а:
- Гуьржийн-Имеретин губерни (Тиблиси)
- 1847 шеран 28 февралехь цунах йина Тиблисин губерни
- Эрмалойн область (Эривань)
- 1849 шеран 9 июнехь цунах йина Эриванан губерни
- Каспийн область (Шемаха)
- 1846 Дербентан (Дербент) а, Шемахин а губернеш
- 1859 2 декабрехь Шемахин губернин цӀе хийцина Бакохан губерни (Бакох) аьлла
- 1860 30 майхь Дербентан губерни дӀаяьккхина, кхоьллина ДегӀастанан область (Дербент) а, Джаро-Белоканан (Закаталин) гуо
- 1846 Дербентан (Дербент) а, Шемахин а губернеш
- 1866 17 августехь кхоьллина Сухуман дакъа (Сухум)
- 1867 кхоьллина Ӏаьржа хӀордан гуонан
- 1868 кхоьллина Елизаветполан губерни (Елизаветполь)
- 1878 кхоьллина Батумин область (Батум) а, Карсан область (Карс)
Сардалалла лаьттира 1883 шо тӀекхаччалц.
Сардалаш
[бӀаьра нисйан | нисйан]| Кавказан сардалаш (1844 27 декабрехь—1881) | |||
|---|---|---|---|
| Даржера терхьаш | ФЦӀО | Дахаран шераш | Дарж |
| 1844 27 декабрехь — 1854 1 мартехь | Михаил Семёнович Воронцов | 1782—1856 | Сардал |
| 1 мартехь — 1854 шеран 29 ноябрехь | Николай Андреевич Реад | 1793—1855 | Сардалан декхарш кхочуш дийриг |
| 1854 29 ноябрехь — 1856 22 июлехь | Николай Николаевич Муравьёв-Карсский | 1794—1866 | Сардал |
| 1856 22 июлехь — 1862 6 декабрехь | Александр Иванович Барятинский | 1815—1879 | Сардал |
| 1862 6 декабрехь— 1881 23 июлехь | сийлахь эла Михаил Николаевич | 1832—1909 | Сардал |
| 22 ноября 1881 | Кавказан сардалалла дӀаяьккхина de facto | ||
Кавказан администраци
[бӀаьра нисйан | нисйан]1881 22 ноябрехь Кавказан сардалалла фактаца дӀаяьккхира, кхоьллира Кавказан администраци коьртехь гражданийн декъан коьрта хьаькам а волуш, изза коьрта коьрта баьчча а, гӀазакхийн эскарийн атаман а волу.
Коьрта хьаькмалла лелориш
[бӀаьра нисйан | нисйан]| Кавказан администрацин коьрта хьаькмалла лелориш (1881 22 ноябрь — 1905 26 февраль) | |||
|---|---|---|---|
| Даржера терхьаш | ФЦӀО | Дахаран шераш | Дарж |
| 1882 1 январь — 1890 3 июнь | Александр Михайлович Дондуков-Корсаков | 1820 2 сентябрь — 1893 15 апрель | коьрта хьаькмалла лелориг |
| 1890 3 июнь — 1896 6 декабря | Сергей Алексеевич Шереметев | 1836—1896 | коьрта хьаькмалла лелориг |
| 1896 12 декабрь — 1905 1 январь | Голицын, Григорий Сергеевич | 1838 20 декабрь — 1907 28 марта | коьрта хьаькмалла лелориг |
| 1905 26 февраль | Кавказан администраци хийцало Сардалаллийца | ||
КхоалгӀа сардалалла
[бӀаьра нисйан | нисйан]| Россин империн Сардалалла | |||||
| Кавказан сардалалла | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Пачхьалкх | Россин импери | ||||
| Адм. центр | Екатериноградски, Астрахань | ||||
| Истори а, географи а | |||||
| Кхоллар | 1785 шеран 5 (16) май | ||||
| ДӀайаккхар | 1796 31 декабрь (1797 шеран 11 январь) | ||||
|
|
|||||
|
|||||
Билгалдахарш
[бӀаьра нисйан | нисйан]- ↑ А. Головлëв, Очерки о Чечне, природа, население, новейшая история. Ульяновск, Вектор-С, 2007, с.10
- ↑ Полное собрание законов Российской империи. Архивйина 2017-10-31 — Wayback Machine — СПб., 1830. — Т. XX. — № 14.607. — С. 518—521.
- ↑ А. Головлëв, Очерки о Чечне, природа, население, новейшая история. Ульяновск, Вектор-С, 2007, с.10
- ↑ А. Головлëв, Очерки о Чечне, природа, население, новейшая история. Ульяновск, Вектор-С, 2007, с.10
- ↑ Главноначальствующие на Кавказе