Чулацаман тӀегӀо

Аллей

ХӀара йаззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Пальмех аллей Масси бешара Тарб гӀалахь
Копенгагенера аллей Соргенфри гӀалара

Алле́й (фр. allée, глаголах aller — «вахар») — гӀашлойш я машенийн (дукха хьолахь паркехь, бешахь) шинне агӀора дитташ дийна некъ, наггахь дитташца ийна коьллаш а хуьлу.

Аллейн кепаш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Аллейн кепаш — нийсса регуляран а, гома Ӏаламан а паркашкахь а, бешашкахь а — билгалйовлу церан латтар хьоьхучу архитектурин ойланца: ши могӀа берш, дуккха а могӀанаш берш, цхьа цхьа чкъор дерш, дуккха а чкъоьрнаш дерш, йоькъуш баьккхинчу сизца, арканашца (перголаш), дийна кертаца, кхин а.

Дитташ а, коллаш а хила тарло паргӀата довлуш я кепатоьхна. Аллейшна леладо дитташ кондар жима а, дукха ехаш а, чӀогӀа лаьтташ а йолуш гӀуочу хьолехь кхуьуш доллушехь: баганийнбага, база, пихта, кипарис, кхин а, гӀадершхьех, наж, муьшдечиг, дакх, поп, пха, малхбалера поп, гледичи, лега, кхин а.

Диттийн юкъалон юккъера барам 5 м бу, могӀанашна юкъахь — 10 м; кондарийн кепашка а, барамашка а хьаьжжина иза тӀетоха я дӀадаккха таро ю.

Аллейн функцеш

[бӀаьра нисйан | нисйан]

Аллейн функцеш билгалъяьхна Ширчу Румехь:

  • Мелхан зӀаьнарех ларвар — руман некъаш йисттехула дитташ дийнера, лелаш йолу легионаш мелхан зӀаьнарех ларъярхьама. Оццу Ӏалашонна Наполеона омар дина аллейш йогӀа аьлла, эскарш шайолу Европехула дӀасакхийсархьама.
  • Дохк, догӀа, ло догӀуш тила ца валийтарна гӀоьнна.
  • Лайн оьланех ларвар — диттийн кондарш бахьнехь аллейн чухула дуьллу алсамо кӀеда ло, иза сиха охьатаьӀа.
  • Олхазаршна а, дийнаташна а кхин а даха меттиг хилийтархьама, иштта биотайпанашна аьтту бар.
  • Кхин тӀе а дуьхьало ю ца хууш а мехашца юьртабахаман новкъа йолу сагалматашна.
  • Лаьттан бухара хиш цӀандар.
  • ХӀаваъ ченах, кӀурах, зуламечу декъех (дашан металлурги дукха лелаярна экологин хьал ледара дара) цӀандархьама, нийсса оцу заманара схьайогӀу промышленностан меттигаш сенйаран «завод-беш» концепци.
  • Дечиган гӀирс — руман эскаран муьлххачу хенахь а дика гӀирс хуьлура империн муьлххачу меттигехь гуобеш йолу машенаш йан а, эскаршна керташ йан а.
  • Ландшафт хадош, низмехь латтош кхероран символ — чӀогӀа цецбовлуш хилла Жимачу Азера а, Шамара а, кхечу къилба регионашкара а бахархой лекха, онда кондарийн могӀанаш байча, церан мехкашкахь лоха кепара дитташ кхуьу.
  • ГӀовгӀа лагӀъяр — таӀзаран операции хилча Ӏодмаш а, резина а йоцучу хенахь ворданаш чӀогӀа гӀовгӀане хилла, мостагӀчун хьалххе хууш хилла тӀелеташ буйла (аллейс ах охьайоккху озан тулгӀенан радиус).
  • Наггахь аллейш йохкура готтачу меттигашкахь а, масех дитт охьатоьхча дуьхьала лета мостагӀ сацалуш хилла (бирггала дошлой).
  • Буьйса яккха эскарш совцуш хилла ши аллей цхьаьнакхетачохь — цуо аьтту бора, цхьаъ делахь, хенан ешйолу чӀагӀонан шина агӀон тӀехь гӀирс кхоуо, ткъа вукха агӀора тӀеман гӀарулийн болх аттачу боккхара, тӀемера цӀа богӀчеран хенан хӀоттийна чекхволийта пункт хуьлура цунах.
  • Нагахь, аллейн белахь гӀашлойн кхин а некъ, цуьнан дитташ дуьхьало хуьлу новкъа бохаман, ларбо гӀашлой ворданех а, хохкучу дийнатех а. Масала, иштта принцип лелийна Владимиран тракт буьллуш.
  • Нагахь чӀогӀа тӀелатар нислахь аллейн некъ доза хуьлура ларбеш болчу мехкан, оцу тӀехь дуьхьалонаш хӀиттайора.

Аллейн принципаш лелайора румхоша бердаш чӀагӀдеш хӀинцалерчу Венецин махкахь, ткъа НидерландашкахьКорбулонан канал доккхуш.

Литература

[бӀаьра нисйан | нисйан]