Аксёнова, Огдо Егоровна

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Аксёнова Огдо Егоровна
Aksenova Ogdo Egorovna.jpg
Бакъ цӀе Аксёнова Евдокия ЕгоровнаАксёнова Евдокия Егоровна
Йина терахь 1936 шеран 8 февраль({{padleft:1936|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:8|2|0}})
Йина меттиг Боганида, Таймыран (Долганийн-Ненцийн) къоман гуо, ССРС
Кхелхина терахь: 1995 шеран 14 февраль({{padleft:1995|4|0}}-{{padleft:2|2|0}}-{{padleft:14|2|0}}) (59 шо)
Кхелхина меттиг: Дудинка, Росси
Гражданалла: ССРСFlag of the Soviet Union.svg ССРС
ГӀуллакхан тайпа: долганийн поэтесса
СовгӀаташ: Орден «Сийлаллин Билгало»

Аксёнова Огдо́ Его́ровна (бакъ цӀе Евдокия, долг. Огдуо Аксёнова); 1936 8 февралехь, Боганида1995 14 февралехь, Дудинка) — долганийн советийн поэтесса, долганийн йозан литературан бухбиллинарг.

Биографи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Байташ язъян йолаелира ишколехь йолуш. 1956 шарахь «Советийн Таймыр» газетехь зорба тоьхна дийцарна совгӀат делира.

Попигайхь Огдох оьздангаллин белхало хилира. 1967 шарахь Огдон совгӀат дира «Сийлаллин Билгало» орденца.

1969 шарахь Норильскан «Полюсан дехьара бакъдерг» газето зорба туьйхира, Кравец Валерийн гочехь, Аксёнован дуьххьарлера байташ. «Полюсан дехьара бакъдерг» газет арадаьллачул тӀаьхьа Аксёновга «Белхало» журналехь байташ зорба тохийтар дийхира.

ТӀаьхьуо Аксёнован дагадеира шен байташ а, туьйранаш а долганийн маттахь зорба тоха. Якутийн полиграфисташа дош делира, долганийн меттан спецификан оьшу зорбанаш лаха. Жайна араделира 1973 шарахь. Цунна цӀе тиллира «Бараксан».

ШолгӀа жайна дерриг, Аксёнова хӀотто лууш яра эшарийн материал тӀехь. Цуо цунна «Долганийн эшарш» цӀе тиллира. Красноярскан композиторо Масленников Леонида дуьххьара ерриг долганийн мелодеш ноташка ехира.

1977 шарахь Аксёнова деша хӀоьттира москохан Лакхара литературан курсашка.

КӀеззиг хьалха Берестов Валентина Аксёнован вовзийтира москохан яздархо Яхнин Леонид, цуо схьаийцира цуьнан байташ а, туьйранаш а гочдан. Берестов Валентин тамашена энергица волавелира оцу дуэтан материалаш коьрта шахьран «Бер» арахецаралле яккха. ЖамӀ хилира арахецна берийн жайна «Морошка».

Лакхарчу литературан курсашкахь Аксёнова ладаме тӀейирзира долганийн йозан баланна. 1978 шеран мартехь, дуьххьарлерачу гочдархочунга Кравец Валерийга яздинчу шен кехатехь, цуо хаам бо, кхечу къаьмнийн зиеделларг схьаэца деза аьлла. «ХӀинца тӀетаьӀӀа аббат тоян йолаелла, — яздора Аксёновас. — Якутийн пхи элп оьцур ду аса, кхазакхийн ши элп эца лаьа суна».

Шен абатан хьалхара проект кечйира Аксёновас 1978 шеран чеккхенгахь. Цуьнан вариант дукхаха долчунна къобал йира новосибирскан филологаш.

1979 шарахь чӀагӀйира долганийн абат. Шо даьллачул тӀаьхьа хьукмато бакъо елира Дудинкин цхьаьна ишколехь эксперимент еш Ӏамо болийра хьалхара классан дешархой куьйга язйинчу Аксёнован абатца. Ткъа 1983 шарахь красноярскан полиграфисташ арахийцира ротапринт тӀехь Аксёнован дешаран жайнин йоьалгӀа вариант, цуьнца деша йолаелира Таймыран гуон ялх ишкол.

Амма, халкъан дешаран урхаллин куьйгалхоша атта тӀе ца ийцира Аксёнова дан гӀертарг, чӀагӀдора, долганашна тоьур бу хууш болу оьрсийн мотт а бохуш. 1990 шарахь «Серло» арахецаралло араяьккхира Аксёновас йина долганийн абатан ворхӀалгӀа верси. Нисса и ворхӀалгӀа верси, тӀаьххьара, официалан къобал йира Ӏедало.

1980-гӀа шерашкахь Аксёнова иштта яьллира долганийн меттан диъ эзар дош долу дошам хӀоттош юьхьанцарчу ишколан, академин дошаман материалаш а нисъеш томскан Ӏилманчашца, цунна чу дахара ткъа эзар дош .

Аксёнова Огдос кхин а болх бира гуон радион къоман декъехь лакхара редактор даржехь.

Ялале хьалха Аксёновас сацам бира юхаерза долганийн ширачу ламастан поэзе.

Елла Аксёнова Огдо 1995 шеран 14 февралан буса.