Шекаран диабет

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Шекаран диабет
Blue circle for diabetes.svg

Шекаран диабет (лат. diabetes mellītus) — эндокринин цамгарийн тоба ю. И цамгар йоьзна ю дегӀо марзалла (глюкоза) тӀеэцар талхарца а, инсулин гормон юьззина я гӀехьа кепехь цатоарца а. Цу хьокъехь кхуьу гипергликеми — иза цӀийнехь глюкоза совъялар ду. Цайоьрзу кепехь токху шекаран диабет. Оцу цамгарца ерриг а хӀумаллийн хийцамийн тайпанаш (углеводан а, хьоналлин а, белокийн а, минералан а, хинан- туьхан а) юху[1][2]. Иштта цхьайолчу дийнатийн а хуьлу шекаран диабет, масала цицкийн а, жӀалийн а[3].

Шекаран диабет классашка екъар[нисъе бӀаьра | нисъе]

Шекаран диабетан тайп-тайпанчу билгалонашца классификацеш ю. Ерриг а цхьаьна уьш диагнозан хӀоттаме юкъайоху. Цаьрца лазархочунна цамгаран ма-дарра сурт хӀоттадо.

Этиологин классификаци[нисъе бӀаьра | нисъе]

Ӏ. Хьалхарчу тайпанан я «жимчу стеган» шекаран диабет. Жимачунна а, воккхачунна а хила тарло (валлалц инсулин цатоар кхиош йолу β-клеткийн йохар)

II. Шекаран диабетан 2-гӀа тайпа (инсулинорезистентност кхиаран хьокъехь инсулинан секрецин дефект)

  • MODY - β-клеткийн белхан генетикан сакхташ

IӀI. Диабетан кхийолу кепаш:

  • инсулинан а/я цуьнан рецепторийн генетикан сакхташ,
  • набан (Pancreas) экзокринан цамгарш,
  • эндокринин цамгарш (Иценкон-Кушинган синдром), акромегали а, къаьсташ йоцу дӀаьвше екхахӀоъ яр (оьрс. диффузный токсический зоб), феохромоцитом и дӀ.кх.,
  • молханаш меттахяьккхина диабет,
  • уьно карзахяьккхина диабет,
  • шекаран диабетаца йолу генетикан синдромаш.

IV. Бераха болчу зударийн шекаран диабет — гипергликемица доьзна патологин хьал ду. Цхьацца бераха болчу зударийн хуьлу гипергликеми. Бера дуьненчу даьллачул тӀаьхьа цӀаьххьана дӀайолу иза.

Дуьненаюкъарчу могушалла Ӏалашъяран кхолламо (ВОЗ-о) магорца къастайо рогӀера берах болчу зударийн шекаран диабет:

  • Берах хилле шекаран диабетан 1-ра тайпа
  • Берах хилале шекаран диабетан 2-гӀа тайпа
  • Берахчера шекаран диабет — оцу терминаца билгалйоккху берах йолчу муьрехь муьлха а глюкозаца толеранталла йохар[4].

Цамгар чӀагӀъялар классификаци[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • Диабетикан микро- а макроангиопати
  • Диабетикан нейропати
  • Диабетикан ретинопати
  • Диабетикан нефропати
  • Диабетикан ког

Хьостанаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. Сахарный диабет (краткий обзор) (оьр.). Библиотека доктора Соколова. Теллина 2009 шеран 14 сентябрехь.
  2. Клиническая эндокринология, 2002.
  3. Сахарный диабет у кошек (оьр.). Ветеринарка.ру. Теллина 2009 шеран 16 сентябрехь.
  4. Эндокринология. Под ред. Н. Лавина. Пер. с англ.— М., Практика, 1999. — 1128 с. ISBN 5-89816-018-3