ЗӀен энерги

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску

ЗӀен энерги (системан хӀокху хьолан) — шена чохь системан коьрта дакъош, чеккхе йоцуш, вовшен генадаьхна а долуш лаьттачу жигараллин тиеман хӀоттаман хьолан энергин а, системан бихкина хӀоттаман юьззина энергин а:

цигахь — системера компонентийн зӀен энергин N компоненташ (дакъолгаш), — юьззина энерги i-гӀа компонентан йехканза йолчу хьолехь (доза доцуш генаяьккхинчу тиеме дакъолгаш) а, — йихкинчу системан юьззина энерги.

Доза доцуш генаяьккхинчу тиеме лаьтташ йолчу дакъолгийн системан зӀен энерги лору ноль, аьлчи а дихкина хьал кхоллалуш энерги йолу. ЗӀен энерги нийса ю и система ша лаьтташ йолу дакъолгаш йоькъуш бан безачу минимум белхаца. Цуо амал гойту цхьаьнаэшшараллин системан: зӀен энерги лакхара мел хуьлу, иза цхьаьнаэшшара хуьлу.

ЮкъацагӀерта атомийн валентан электронашна (арахьара электронан чкъоьрнийн электронаш) ша хуьлчу хьолерчу зӀен энерги цхьабосса хуьлу ионизацин энергица, дацаре ионийн — цхьабосса электронан гергарчуьнца.

Шина атоман молекулин химин зӀе йохоран энерги цхьабосса ю цуьнан термон диссоциацин энергица, кхочу бӀенашка кДж/моль.

Атоман хӀоьънан зӀен энерги билгалйоккху дукхах дерг чӀогӀачу уьйранца. Дукхах долчу хӀоьънийн иза цхьаьна нуклонан ~8 МэВ хуьлу.

ЗӀен энергин тайпанаш[нисъе | нисъе чухулара]

Хьажа иштта[нисъе | нисъе чухулара]