Алазея

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Алазея
якут. Алаһыай
Map of basin of Alazeya CE.svg
Характеристика
Дохалла 1590 км
Бассейнан майда 64 700 км²
Хи дайар 320 м³/с
ДӀаэхар
Хьост хиш вовшахкхоьтийла йолчу: Кадылчан а, Нелькан а
 · Меттиг Алазейн лаьмнийн акъари
 · Локхалла 116 м
 · Координаташ 67°57′46″ къ. ш. 148°16′07″ м. д.HGЯO
Хикхоче Малхбален-Сибрехан хӀорд
 · Локхалла 0 м
 · Координаташ 70°51′29″ къ. ш. 153°41′22″ м. д.HGЯO
Хи долу меттиг
Хина система Малхбален-Сибрехан хӀорд

Пачхьалкх РоссиFlag of Russia.svg Росси
Регион Якути
КӀошт Юккераколыман улус, Лахараколыман кIошт
Алазея (Якути)
Blue 0080ff pog.svg
Blue pog.svg
Blue 0080ff pog.svg — Хьост, Blue pog.svg — Хикхоче
Алазея Викилармехь

Алазе́я (якут. Алаһыай) — Россера доккха эрк, охьадоьду Якутин къилбаседа-малхбалехула. Индигиркан малхбалехьахула кхета Малхбален-Сибрехан хӀордах.

Географи а, гидрологи а[нисъе бӀаьра | нисъе]

Эркан дохалла — 1590 км[1], тайп-тайпана хьосташца цуьнан хи гулде майда ю 64 700 км²[1] до 74 700 км²[2]. Кхоллало Нелькан а, Кадылчан а эркаш Алазейн ломан акъари тIехь цхьаьна кхетча, лакхенашкахь 100 км гергга дохаллехь ломан амал ю. Кхин дIа тундрехула доьду, оцу декъехь цуьнан харш чIогIа меандраци еш ду, геннашца уьйр ю шортта Iаьмнашца[2].

Алазеян харш хьийзаш ду; хикхочехь эрк декъало цхьа могIа геннашна, царех уггаре даккхийнарш — Логашкина а, Тынялькут а ду. Эркан хин ражан амалехь ду дахделла бIаьстенан-аьхкенан дестар, цуьнан аьтту бо эркан майданахь алсама Iаьмнаш хиларо[2], цигахь ду 24 эзар кегийра Iаьмнаш.

Индигиркан хикхочен малхбалехьа дIакхета Малхбален-Сибрехан хӀордах.

Эркан хи лонах а, догIанах а долу. Хи дайаран юкъара барам 320 м³/сек хикхочехь. Эрк гIорадо сентябрь чекхболуш — октябрь болалуш, дукхах дерг дерриге а гIуорадо декабрь юккъе бахчи май кхаччалц, май чекхболуш июнь болалуш дастало[3].

Геннаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Уггаре доккха га (аьрру) — Россоха.

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

Алазея эрк тIехь оьрсийн дуьххьара цига баханарш Iиттабелира 1642 шарахь чукчаш къомаца[4]. Алазейн чIагIо юьйгIира эрк тIехь XVII бIешо чекхдолуш — XVIII бIешо долалуш[5]. ЦIе схьаэцна юкагирийн тайпанах алайг\арах, уьш кхерсташ бара оцу эркан йисташкахула[6].

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. 1 2 Река Алазея. Государственный водный реестр РФ. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 17 октябрехь. Теллина 2012 шеран 10 октябрехь.
  2. 1 2 3 Лено-Индигирский район // Ресурсы поверхностных вод СССР / М. С. Протасьева. — Гидрометеоиздат, 1972. — Т. 17. — С. 73.
  3. Алазея // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  4. Большая Советская энциклопедия (2-издание)
  5. Ополовникова Е. А. РУССКИЕ КРЕПОСТИ В СИБИРСКОМ ЗАПОЛЯРЬЕ Архивацийина 27 январехь 2013 шеран. // Памятники быта и хозяйственное освоение Сибири. Новосибирск, 1989
  6. Кеп:Книга:Географические названия мира 1998

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]