Ӏовхойн кӀошт

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Административан кӀошт
Ӏовхойн кӀошт
оьрс. Ауховский район
ГӀурий а, Сал-хи а вовшахкхетар, аьтту агӀора ГӀурий, аьрру – Сал-хи.jpg
ГӀурий а, Сал-хи а вовшахкхетар, аьтту агӀора ГӀурий, аьрру – Сал-хи
Пачхьалкх Росси
Административан центр ГӀачалкъа
Бахархой 28 455
Къаьмнийн хӀоттам нохчий
Динан хӀоттам бусулбанаш
Шоралла 43.172521
Дохалла 46.489172
Ӏовхойн кӀошт картан тӀехь
Ӏовхойн кӀошт, карта
Официалан сайт

Ӏовхойн кӀошт[1] (оьрс. Ауховский район) — кхоьллина 1943 шеран октябрехь ДегӀастанан АССРн юкъахь, нохчий-Ӏовхойн латтана тӀехь[2]. Административан центр — ГӀачалкъа.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

XIX бӀешарахь Къилбаседа-Кавказан имамалла йолучу хенахь кхузахь дара имаматан административан дакъа — Ӏовхойн наибалла[3]. Кавказан тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа, Ӏовхой бехачохь цхьана хенан лаьттира административан дакъа — Ӏовхойн гуо[4].

1944 шеран февралехь нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчура нохчашца а, гӀалгӀайшца а махкахбаьхира Юккъерчу Азе, ткъа цера кӀоштан цӀехийцира ГӀазгӀумкийн керла кӀошт аьлла. КӀоштан цхьа дакъа луларчу Казбековн кӀоштах дӀатоьхна ярташка Алмакхара суьйлий ховшира[5][2].

МеттахӀоттор[нисъе | нисъе чухулара]

1980-гӀа шерийн чакхенгахь нохчий-Ӏовхоша айдира Ӏовхойн кӀошт хьалха хилачу дозанашкахь меттахӀоттор а, суьйлий, гӀазгӀумкий а шайн махкар ара бахар а[6][7]. 1991 Халкъан депутатийн III Гуламо сацамбира кӀошт меттахӀоттаян, Ширча-Эвла а, Пхьарчхошка а меттахӀоттош йолучу Ӏовхойн кӀоштан юкъа яха езаш ю[8]. Ткъа гӀазгӀумкашна латта делира Кумторкалан кӀоштехь[9].

Тахана Ширча-Эвлахь а, Пхьарчхошкахь а бахархой, бакъалла аьлча, этносийн принципехь бекъабелла бу: нохчий а, суьйлий а параллелехь бехаш бу – ишколашкахь бераш доьшуш бу шайн шайна бекъна; нохчаша а, суьйлаша а цхьана маьждигехь ламазаш а цадо. Вовшашка тезете а ца больху. Кегийрхой сих-сиха леттарш а хуьйлу[10].

ХӀоллам[нисъе | нисъе чухулара]

1989 шарахь цхьана агӀора нохчийн а, вукху агӀора суьйлийн, гӀазгӀумкийн а юкъаметииг телхира, бахьна дара нохчий-Ӏовхоша Ӏовхойн кӀошт меттахӀоттор дехича, 1944 шарахь дуьйна суьйлий а, гӀазгӀумкий а бехаш болу[11].

Хаси-Эвлан юкъараллас ГӀачалкъахь 1944 шарахь махкахбехначарна хӀоллам хӀоттиначултӀехьа Бони-Эвлан центрехь суьйлийн а, а гӀазгӀумкийн а йоккха миттиг гулйира, декъашхоша кхайкхам бира хӀоллам хӀотторо юкъаметтигаш талхош хилар, цул совнах цара Ӏедали дихира нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчоьнан Шелковскан кӀоште махкахбаха аьлла[11].

Нах беха меттигаш[нисъе | нисъе чухулара]

Ӏовхойн кӀошт (Ӏовхойн кӀошт)
Red pog2.svg
Бони-Эвла
Red pog2.svg
Банайюрт
Red pog2.svg
Лакха-Отар
Red pog2.svg
Алтмирзюрт
Red pog2.svg
Зориотар
Red pog2.svg
Мини-АтагӀа
Red pog2.svg
Билт-Эвла
Red pog2.svg
Кешен-Эвла
Red pog2.svg
ГӀачалкъа
Red pog2.svg
МажгӀара
Red pog2.svg
Ярмаркино
Red pog2.svg
Барчхойотар
Red pog2.svg
Ширча-Эвла
Red pog2.svg
Пхьарчхошка
Red pog2.svg
Хаси-Эвл
Red pog2.svg
Бурсун
Red pog2.svg
Албур-Отар
Red pog2.svg
Алмакх
Red pog2.svg
Делам
Red pog2.svg
Хений дукъ
Red pog2.svg
Эндирей
Red pog2.svg
Ваниг-гӀала
Ӏовхойн кӀошт

Хиш[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

Литература[нисъе | нисъе чухулара]