Ӏовхойн кӀошт

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Административан кӀошт
Ӏовхойн кӀошт
оьрс. Ауховский район
ГӀурий а, Сал-хи а вовшахкхетар, аьтту агӀора ГӀурий, аьрру – Сал-хи.jpg
ГӀурий а, Сал-хи а вовшахкхетар, аьтту агӀора ГӀурий, аьрру – Сал-хи
Пачхьалкх

Росси

Административан центр

ГӀачалкъа

Бахархой

28 455

Къаьмнийн хӀоттам

нохчий

Динан хӀоттам

бусулбанаш

Шоралла

43.172521

Дохалла

46.489172

Ӏовхойн кӀошт картан тӀехь

Ӏовхойн кӀошт, карта

Официалан сайт

Ӏовхойн кӀошт (оьрс. Ауховский район) — кхоьллина 1943 шеран октябрехь ДегӀастанан АССРн юкъахь, нохчий-Ӏовхойн латтана тӀехь[1]. Административан центр — ГӀачалкъа.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

XIX бӀешарахь Къилбаседа-Кавказан имамалла йолучу хенахь кхузахь дара имаматан административан дакъа — Ӏовхойн наибалла[2]. Кавказан тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа, Ӏовхой бехачохь цхьана хенан лаьттира административан дакъа — Ӏовхойн гуо[3].

1944 шеран февралехь нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчура нохчашца а, гӀалгӀайшца а махкахбаьхира Юккъерчу Азе, ткъа цера кӀоштан цӀехийцира ГӀазгӀумкийн керла кӀошт аьлла. КӀоштан цхьа дакъа луларчу Казбековн кӀоштах дӀатоьхна ярташка Алмакхара суьйлий ховшира[4][1].

МеттахӀоттор[нисъе | нисъе чухулара]

1980-гӀа шерийн чакхенгахь нохчий-Ӏовхоша айдира Ӏовхойн кӀошт хьалха хилачу дозанашкахь меттахӀоттор а, суьйлий, гӀазгӀумкий а шайн махкар ара бахар а[5][6]. 1991 Халкъан депутатийн III Гуламан сацамбира кӀошт меттахӀоттаян, Ширча-Эвла а, Пхьарчхошка а меттахӀоттош йолучу Ӏовхойн кӀоштан юкъа яха езаш ю[7]. Ткъа гӀазгӀумкашна латта делира Кумторкалан кӀоштехь[8].

Тахана Ширча-Эвлахь а, Пхьарчхошкахь а бахархой, бакъалла аьлча, этносийн принципехь бекъабелла бу: нохчий а, суьйлий а параллелехь бехаш бу – ишколашкахь бераш доьшуш бу шайн шайна бекъна; нохчаша а, суьйлаша а цхьана маьждигехь ламазаш а цадо. Вовшашка тезете а ца больху. Кегийрхой сих-сиха леттарш а хуьйлу[9].

ХӀоллам[нисъе | нисъе чухулара]

1989 шарахь цхьана агӀора нохчийн а, вукху агӀора суьйлийн, гӀазгӀумкийн а юкъаметииг телхира, бахьна дара нохчий-Ӏовхоша Ӏовхойн кӀошт меттахӀоттор дехича, 1944 шарахь дуьйна суьйлий а, гӀазгӀумкий а бехаш болу[10].

Хаси-Эвлан юкъараллас ГӀачалкъахь 1944 шарахь махкахбехначарна хӀоллам хӀоттиначултӀехьа Бони-Эвлан центрехь суьйлийн а, а гӀазгӀумкийн а йоккха миттиг гулйира, декъашхоша кхайкхам бира хӀоллам хӀотторо юкъаметтигаш талхош хилар, цул совнах цара Ӏедали дихира нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчоьнан Шелковскан кӀоште махкахбаха аьлла[10].

Нах беха меттигаш[нисъе | нисъе чухулара]

Ӏовхойн кӀошт (Ӏовхойн кӀошт)
Red pog.png
Бона-Эвл
Red pog.png
Банайюрт
Red pog.png
Лакха-Отар
Red pog.png
Алтмирзюрт
Red pog.png
Зориотар
Red pog.png
Мини-АтагӀа
Red pog.png
Билт-Эвла
Red pog.png
Кешен-Эвла
Red pog.png
ГӀачалкъа
Red pog.png
МажгӀара
Red pog.png
Ярмаркино
Red pog.png
Барчхойотар
Red pog.png
Ширча-Эвла
Red pog.png
Пхьарчхошка
Red pog.png
Хаси-Эвл
Red pog.png
Бурсун
Red pog.png
Албур-Отар
Red pog.png
Алмакх
Red pog.png
Делам
Red pog.png
Хений дукъ
Red pog.png
Эндирей
Red pog.png
Ваниг-гӀала
Ӏовхойн кӀошт

Хиш[нисъе | нисъе чухулара]

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

Литература[нисъе | нисъе чухулара]