Ӏовхойн кӀошт

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Административан кӀошт
Ӏовхойн кӀошт
оьрс. Ауховский район
ГӀурий а, Сал-хи а вовшахкхетар, аьтту агӀора ГӀурий, аьрру – Сал-хи.jpg
ГӀурий а, Сал-хи а вовшахкхетар, аьтту агӀора ГӀурий, аьрру – Сал-хи
Пачхьалкх Росси
Административан центр ГӀачалкъа
Бахархой 28 455
Къаьмнийн хӀоттам нохчий
Динан хӀоттам бусулбанаш
Шоралла 43.172521
Дохалла 46.489172
Ӏовхойн кӀошт картан тӀехь
Ӏовхойн кӀошт, карта
Официалан сайт

Ӏовхойн кӀошт[1][2] (оьрс. Ауховский район) — ДегӀастанан административан дакъа. Кхоьллина 1943 шеран октябрехь ДегӀастанан АССРн юкъахь, нохчий-Ӏовхойн латтана тӀехь[3]. Административан центр — ГӀачалкъа.

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

XIX бӀешарахь Къилбаседа-Кавказан имамалла йолучу хенахь кхузахь дара имаматан административан дакъа — Ӏовхойн наибалла[4]. Кавказан тӀом чекхбаьллачул тӀаьхьа, Ӏовхой бехачохь цхьана хенан лаьттира административан дакъа — Ӏовхойн гуо[5].

1944 шеран февралехь нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчура нохчашца а, гӀалгӀайшца а махкахбаьхира Юккъерчу Азе, ткъа цера кӀоштан цӀехийцира ГӀазгӀумкийн керла кӀошт аьлла. КӀоштан цхьа дакъа луларчу Казбековн кӀоштах дӀатоьхна ярташка Алмакхара суьйлий ховшира[6][3].

МеттахӀоттор[нисъе бӀаьра | нисъе]

1980-гӀа шерийн чакхенгахь нохчий-Ӏовхоша айдира Ӏовхойн кӀошт хьалха хилачу дозанашкахь меттахӀоттор а, суьйлий, гӀазгӀумкий а шайн махкар ара бахар а[7][8]. 1991 Халкъан депутатийн III Гуламо сацамбира кӀошт меттахӀоттаян, Ширча-Эвла а, Пхьарчхошка а меттахӀоттош йолучу Ӏовхойн кӀоштан юкъа яха езаш ю[9]. Ткъа гӀазгӀумкашна латта делира Кумторкалан кӀоштехь[10].

Тахана Ширча-Эвлахь а, Пхьарчхошкахь а бахархой, бакъалла аьлча, этносийн принципехь бекъабелла бу: нохчий а, суьйлий а параллелехь бехаш бу – ишколашкахь бераш доьшуш бу шайн шайна бекъна; нохчаша а, суьйлаша а цхьана маьждигехь ламазаш а цадо. Вовшашка тезете а ца больху. Кегийрхой сих-сиха леттарш а хуьйлу[11].

ХӀоллам[нисъе бӀаьра | нисъе]

1989 шарахь цхьана агӀора нохчийн а, вукху агӀора суьйлийн, гӀазгӀумкийн а юкъаметииг телхира, бахьна дара нохчий-Ӏовхоша Ӏовхойн кӀошт меттахӀоттор дехича, 1944 шарахь дуьйна суьйлий а, гӀазгӀумкий а бехаш болу[12].

Хаси-Эвлан юкъараллас ГӀачалкъахь 1944 шарахь махкахбехначарна хӀоллам хӀоттиначултӀехьа Бони-Эвлан центрехь суьйлийн а, а гӀазгӀумкийн а йоккха миттиг гулйира, декъашхоша кхайкхам бира хӀоллам хӀотторо юкъаметтигаш талхош хилар, цул совнах цара Ӏедали дихира нохчий-Ӏовхой Нохч-ГӀалгӀайчоьнан Шелковскан кӀоште махкахбаха аьлла[12].

Нах беха меттигаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Ӏовхойн кӀошт (Ӏовхойн кӀошт)
Red pog.png
Бони-Эвла
Red pog.png
Банайюрт
Red pog.png
Лакха-Отар
Red pog.png
Алтмирзюрт
Red pog.png
Зориотар
Red pog.png
Мини-АтагӀа
Red pog.png
Билт-Эвла
Red pog.png
Кешен-Эвла
Red pog.png
ГӀачалкъа
Red pog.png
МажгӀара
Red pog.png
Ярмаркино
Red pog.png
Барчхойотар
Red pog.png
Ширча-Эвла
Red pog.png
Пхьарчхошка
Red pog.png
Хаси-Эвл
Red pog.png
Бурсун
Red pog.png
Албур-Отар
Red pog.png
Алмакх
Red pog.png
Делам
Red pog.png
Хений дукъ
Red pog.png
Эндирей
Red pog.png
Ваниг-гӀала
Ӏовхойн кӀошт

Хиш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. А. Вахаева. Сийлахь-воккха устаз вина де билгалдаккхар (нохчийн). — Соьлжа-ГӀала: Даймохк газет, 2019. — 12 июль (№ 52).
  2. И. Хасаханов. Дагалецира вайн халкъ махках даьккхина 75 шо кхачар (нохчийн). — Соьлжа-ГӀала: Даймохк газет, 2019. — 26 февраль.
  3. 1 2 Новицкий, 2011, с. 14.
  4. Линевич, 1872, с. 3.
  5. Лаудаев, 1872, с. 1.
  6. Адиев, 2016, с. 23.
  7. Рамазан Абдулатипов обещал ориентироваться на Рамзана Кадырова. Врио президента Дагестана посетил Чечню и посмотрел на священный волос Пророка Алексей ДРОБОТОВ
  8. СМИ: Главы Чечни и Дагестана обсудят вопросы восстановления Ауховского района Дагестана Четверг, 06 Декабрь 2018
  9. РИЗВАН РИЗВАНОВ НА СТЕЗЕ СЛУЖЕНИЯ ДАГЕСТАНУ ОЧЕРК ЖИЗНИ И ПОЛИТИЧЕСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ МАГОМЕДСАЛИХА ГУСАЕВА Махачкала 2003 г.
  10. ПРОБЛЕМЫ ВОССТАНОВЛЕНИЯ АУХОВСКОГО РАЙОНА НА СОВРЕМЕННОМ ЭТАПЕ
  11. Адиев, 2016, с. 24.
  12. 1 2 Новицкий, 2011, с. 95.

Литература[нисъе бӀаьра | нисъе]