Ӏелин-Юрт

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Перейти к навигации Перейти к поиску
Эвла
Ӏелин-Юрт
IMG 20180322 155326Iелин-Юртара маьждиг.jpg
Пачхьалкх Росси
Регион Нохчийчоь
КӀошт Теркан кӀошт
Юьртан меттиг Ӏелин-Юртан
Координаташ 43°40′18″ къ. ш. 44°57′37″ м. д.HGЯO
Хьалхара цӀерш Алхазово[1], Али-юрт[2]
Бахархой 8431[3] адам (2018)
Бахархойн цӀерш Ӏелаюьртахой
Сахьтан аса UTCUTC+3
Поштан индекс 366823
Автомобилан код 95
ОКАТО 96216810001
Ӏелин-Юрт картан тӀехь
Ӏелин-Юрт картан тӀехь
Red pog2.svg
Ӏелин-Юрт картан тӀехь
Red pog2.svg
Ӏелин-Юрт картан тӀехь
Red pog2.svg

Ӏелин-Юрт[4]Нохчийчоьнан Теркан кӀоштан эвла ю.

Ӏелин-Юртан юьртан меттиган административан центр[5].

Iелин-Юьртан администраци

Географи[нисъе | нисъе чухулара]

Ӏелин-Юрт лаьтта Теркан аьтту берд тӀехь, кӀоштан центр йолчу ЧӀулга-Юртан 8 километр малхбузехьа, цӀерпоштнекъан станци йолчу Ишорен 15 километр генахь, Гуьлгани (Ставрополан мохк) гӀалан дуьххьала. Уллора ярташ: къилба-малхбузехь — НогӀамирзин-Юрт, къилбаседа-малхбалехь — Бена-Юрт[6].

Юьртан микротопонимаш[нисъе | нисъе чухулара]

  • Юьртахь а, юьртан йисташкахула а ю микротопонимаш.
  • 1941-1945 шерашкара Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамехь кхелхинчу салташна вежарийн каш тӀехь боьгӀна хӀоллам. Юьртан юккъехь.
  • "Элан хьун" – юьртан къилба-малхбалехь.
  • "Халадан хьун" – изза хьун. Халад – паччахьан эскарехь хилла эпсар, цуьнан боккха мохк хилла Теркан аьтту бердаца.
  • "Зандакъойн бассе" – Теркан дукъан къилбаседа басе, дуьйш, дерзош, даьхни дажош лелош хилла Ӏелин-Юртара Зандакъойша.
  • "Шу тIера кешнаш" – юьртан къилбехьара кешнаш.
  • "Шира кешнаш" – юьртан юкъара кешнаш.
  • "Чарташ дохку меттиг" – изза кешнаш.
  • "Цугин хи" – юьртан къилбехьа. Цуга – долара цӀе.
  • "БугIин некъ" – къилбаседехьа Теркан тӀебоьду некъ. БугIа – долара цӀе.
  • "Айдин кхор" – Ӏелин-Юртан къилбаседа йисттехь ша лаьтташ кхор болу меттиг.
  • "Алашин хи" – юьртан къилбаседехьа. Алаша – наггахь бен хаалуш йоцу стеган долара цӀе[7].

Бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Бахархойн дукхалла
1970[8]2002[9]2010[10]2012[11]2013[12]2014[13]2015[14]
4962718474717715803482688299
2016[15]2017[16]2018[3]
832383868431
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн нах багарбаран[17]:

Къам Дукхаллин барам,
чел.
Дакъа
берриг бахархойх, %
нохчий 7 037 94,19 %
жӀай 273 3,65 %
гӀумкий 43 0,58 %
гӀазгӀумкий 24 0,32 %
кхин берш 28 0,37 %
ца хаийтина, къам доцуш 66 0,88 %
массо 7 471 100,00 %

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

1944 шарахь нохчий а, гӀалгӀай а ара а баьхна, Нохч-ГӀалгӀайн АССР дӀаяьккхича Ӏелин-Юртан кхин цӀе тиллира – Гвардейски[2]. Советийн Ӏедал доьхначул тӀаьхьа шен шира цӀе Нохчийн Республикан Ичкерин парламенто меттахӀоттийра. НРИ Ӏедал дохийначул тӀаьхьа, юха а официалан цӀе Гвардейски лело йолийра.

Iелин-юрт цӀе тиллина хила тарло дуьххьара охьахиинчу Iелин цӀарах. «Теркаца хьала-охьа вехаш хиллачу Эла Мусостанний, Адин Сурхонний илли» цӀе йолчу Турпалийн иллин чохь буьцу хиламаш Iелин-юртахь хиллачух тера ду[7].

Инфраструктура[нисъе | нисъе чухулара]

Юьртахь ю социалан объекташ:

  • Ӏелин-Юртан муниципалан юккера юкъарадешаран № 1 ишкол[18].
  • Ӏелин-Юртан муниципалан юккера юкъарадешаран Мальсагов Аюбан цӀарах № 2 йолу ишкол[19];
  • Ӏелин-Юртан муниципалан юккера юкъарадешаран № 3 йолу ишкол[20];
  • Ӏелин-Юртан кхианза болчеран социалан-реабилитацин центр[21];
  • Ӏелин-Юртан "№ 1 йолу Берийн беш "МАЛЫШ""[22];

Юьртахь алссама туькнаш, кафеш, заправкаш ю. Эвла йисттехь Ӏелин-Юртана а, Бена-Юртана а юккъехь йиллина асфальтан завод.

Тайпанаш[нисъе | нисъе чухулара]

Ӏелин-юртара тайпанаш[23]:

  1. Зандакъой
  2. Энганой
  3. Чартой
  4. Анстой
  5. Чермой
  6. Билтой
  7. ЦӀонтарой
  8. ЧӀаьнтий

Юьртара гӀарабевлла бахархой[нисъе | нисъе чухулара]

Гериханов, Ихван Баудинович - (вина 1954 шеран 17 апрелехь, Караганда гӀала, Карагандан область, Кхазакхийн ССР) — Нохчийн Республикан политикан а, пачхьалкхан а, юкъараллин а гӀуллакххо, юридически Ӏилманийн кандидат, республикера юристех дуьххьарчарех Ӏилманча-юрист.[24][25] Нохчийн Республикан Ичкерин Парламентан депутат хилла.

Билгалдахарш[нисъе | нисъе чухулара]

  1. Сунженский округ Терской области
  2. 1 2 Указ Президиума Верховного Совета РСФСР о переименовании некоторых сельских советов и населённых пунктов Грозненской области (см. документ №100)
  3. 1 2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2018 шеран 26 июлехь. Теллина 2018 шеран 25 июлехь.
  4. Нохчийчоьнан яртийн цIерш.
  5. Гвардейский сельский округ (Надтеречный район)
  6. Карта Чечни Объём 8 МБ.
  7. 1 2 А.С. Сулейманов, Топонимия Чечни, Нальчик, Издательский центр "Эль-Фа", 1997,стр.553
  8. Надтеречный район (1970)
  9. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архив йина хьалхара хьостан чура 2012 шеран 3 февралехь.
  10. Всероссийская перепись населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Чеченской Республики. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 9 майхь. Теллина 2014 шеран 9 майхь.
  11. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 31 майхь. Теллина 2014 шеран 31 майхь.
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). Архив йина хьалхара хьостан чура 2013 шеран 16 ноябрехь. Теллина 2013 шеран 16 ноябрехь.
  13. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2014 шеран 2 августехь. Теллина 2014 шеран 2 августехь.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Архив йина хьалхара хьостан чура 2015 шеран 6 августехь. Теллина 2015 шеран 6 августехь.
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2016 года
  16. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2017 года (2017, 31 июль). Архив йина хьалхара хьостан чура 2017 шеран 31 июлехь. Теллина 2017 шеран 31 июлехь.
  17. Том 4 книга 1 "Национальный состав и владение языками, гражданство"; таблица 1 "Национальный состав населения Чечни по городским округам, муниципальным районам, городским населенным пунктам, сельским населенным пунктам с численностью населения 3000 человек и более".
  18. МОУЧ 'СОШ 1 с. Гвардейское Надтеречного района'
  19. МОУЧ 'СОШ 2 с. Гвардейское Надтеречного района'
  20. https://gvardeysk3.edu95.ru/
  21. gsrtsn.ru/contact/
  22. http://www.list-org.com/company/8030006
  23. Сулейманов А. Топонимия Чечни. Грозный: ГУП «Книжное издательство», 2006.
  24. Диссертации на тему: Международное право, Европейское право. www.dissland.com. Теллина 2018 шеран 15 январехь.
  25. Стр. 51 - ученые чечни. chenetbook.info. Теллина 2018 шеран 15 январехь.

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]