Ӏарамийн абат

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Ӏарамийн йоза
Йозан тайпа консонантан
Меттанаш Ӏарамийн меттанаш, иврит, шеман
Кхолладелла меттиг Гергара Малхбале
Кхоьллина терахь вайн эрал хьалхара X—VII бӀешераш
Мур вайн эрал VIII бӀешо хьалха — VI бӀешо
Йозан агӀо Аьтту агӀонера аьрру агӀорхьа
Схьадалар Финикийн йоза
Кхиина шеман, набатейн, пехлевийн, согдийн, кхин а йозанаш
ISO 15924 Armi
Йозан масала

Ӏа́рамийн йо́зафонетикан йозанан консонантан система, кхиина Финикийн йозанах.

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

Ӏарамийн йоза, иштта финикийн йозанах кхиина йолу грекийчуьнга терра, дижира Малхбален абатийн Ӏарамийн генна бух тӀе — Малхбузан абатийн бух хилла грекийн абат санна. Ӏарамийн йозано шен хьаьркаш тохарца а, матрес лекционисца а кхоьллира цхьа могӀа ладаме абаташ Гергарчу Малхбалера а, Къилбаседа Африкера а, Азера а, царна юкъахь ю Ӏаьрбийн а, хӀинцалера жуьгтийн а абаташ, ткъа иштта тайп-тайпана ХӀиндин йозанаш а (брахми а, кхин дӀа деванагари а), царех схьаевлла Къилба-Малхбузан а, Юккъера Азин а (царна юкъахь тайн а, монголийн а йозанаш) абаташ.

Ӏарамийн йоза даьржина хилар доьзна ду, Ӏарамийн мотт а, йоза а вайн эрал хьалхара VIII бӀешеран чеккхенгара дуьйна Гергарчу Малхбалехь дуьненаюкъара кехаташ яздаран а, мотт бийцаран а гӀирс хилар бахьнехь, АхеменидгӀара мехкаш дохучу хенахь ГӀажарийн империн дипломатин меттан а, йозанан а статус елла.

Ӏарамийн мотт буьйцучу хьолехь яра деланийн культаш; хӀинца а йолу мандейгӀеран динан сектийн (хӀинцалера Иран а, Ӏиракъ а; масех бӀе мандей веха кхин а АЦШ а, Австралехь а) дисина деза жайнаш, уьш яздина Ӏарамийн меттан мандейн меттадекъаца, и меттадакъа леладо динан гӀуллакхехь а, ткъа цуьнан уггаре тӀаьхьара кеп, цхьацца хаамашца, лелайо вовшашца къамел деш 1 эз. гергга стага Ӏиракъехь; кхин иранан мандейш буьйцу гӀажарийн мотт, ткъа Ӏиракъанчара — Ӏаьрбийн.

VII бӀешарахь Ӏаьрбаша мехкаш а даьхна, халифат кхоьллинчул тӀаьхьа шеман-Ӏарамийн меттадекъаш аратеттира Ӏаьрбийн матто; амма и процесс еха а яра, дукхаха ерг чекх ца елира XV бӀешарахь бен. Ӏарамийн меттан тахана долу тӀаьхьенан меттанаш, ассирийн а, мандейн а меттадакъа доцуш, Шеман масех эвлан лиер ду (хьажа МаӀалула, Соййидная), цигахь веха масех эзар стаг, дукхаха берш керстанаш.

Шеман-Ӏарамийн литература чӀогӀа шуьйра ю, доккха историн маьӀна долуш а ю: юккъера бӀешерийн исламан ойлан къегина мур хилира шен заманахь ширагрекийн философийн, дукхаха дерг Аристотелан Ӏарамийн матте, тӀаьхьа Ӏаьрбийн матте гочдар бахьнехь.

Абат[нисъе | нисъе чухулара]

Паччахь Ашокин шина меттана (Ӏарамийн текст лахахь) грекийн-Ӏарамийн йоза (вайн эрал III бӀешо хьалха, Кандагар)

Ӏарамийн меттан империн абат.

Элпан цӀе Элпан кеп Элп Жуьгтийчун
эквивалентан
Ӏаьрбийчун
эквивалентан
Шеман
эквивалентан
Аз
Алаф Aleph.svg 𐡀 א أ ܐ /ʔ/; /aː/, /eː/
Бет Beth.svg 𐡁 ב ب ܒ /b/, /β/
Гамаль Gimel.svg 𐡂 ג ج ܓ /ɡ/, /ɣ/
Далат Daleth.svg 𐡃 ד د ܕ /d/, /ð/
Хе He0.svg 𐡄 ה ܗ /h/
Вав Waw.svg 𐡅 ו و ܘ /w/; /oː/, /uː/
Зайн Zayin.svg 𐡆 ז ز ܙ /z/
Хет Heth.svg 𐡇 ח خ,ح ܚ /ħ/
Тет Teth.svg 𐡈 ט ط ܛ эмфатич. /tˤ/
Йуд Yod.svg 𐡉 י ي ܝ /j/; /iː/, /eː/
Каф Kaph.svg 𐡊 כ ך ك ܟܟ /k/, /x/
Ламад Lamed.svg 𐡋 ל ل ܠ /l/
Мим Mem.svg 𐡌 מ ם م ܡܡ /m/
Нун Nun.svg 𐡍 נ ן ن ܢܢ ܢ /n/
Семкат Samekh.svg 𐡎 ס س ܣ /s/
‘Ē Ayin.svg 𐡏 ע غ,ع ܥ /ʕ/
Пе Pe0.svg 𐡐 פ ף ف ܦ /p/, /ɸ/, (/f/)
Саде Sade 1.svg, Sade 2.svg 𐡑 צ ץ ص ܨ эмфатич /sˤ/
Коф Qoph.svg 𐡒 ק ق ܩ /q/
Реш Resh.svg 𐡓 ר ر ܪ /r/
Шин Shin.svg 𐡔 ש ش,س ܫ /ʃ/
Тау Taw.svg 𐡕 ת ت,ث ܬ /t/, /θ/

Хьажа кхин а[нисъе | нисъе чухулара]

Хьажоргаш[нисъе | нисъе чухулара]