Яндаре

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Эвла
Яндаре
Yandare 1.jpg
Пачхьалкх Российн Федераци
Регион ГӀалгӀайчоь
Муниципалан кӀошт Несаран кӀошт
Юьртан меттиг Яндаре
Координаташ 43°16′09″ къ. ш. 44°54′31″ м. д.HGЯO
Йиллина 1843
Хьалхара цӀерш Райдзаст, Яндырка[1]
Климатан тайпа барамера континенталан
Бахархой 8680[2] стаг (2016)
Къаьмнийн хӀоттам гӀалгӀай
Динан хӀоттам бусулбанаш-сунний
Бахархойн цӀерш Яндархой
Сахьтан аса UTC+3
Телефонан код +7 8732
Поштан индекс 386138
Автомобилан код 06
Яндаре картан тӀехь
Яндаре картан тӀехь
Яндаре
Яндаре картан тӀехь
Яндаре
Яндаре картан тӀехь
Яндаре

Я́ндаре[3] (гӀалгӀ. Яндаре) — Российн Федерацин ГӀалгӀайчоьнан Несаран кӀоштара эвла. Кхуллу цхьана юьртах лаьтта муниципалан кхоллам Юьртан меттиг Яндаре[4][5].

Географи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Эвла лаьтта Эльдархан-ГӀалан къилбехьа, кӀоштан юкъ йолчу Несара-ГӀалан къилбаседа-малхбалехьа, Сурхо-ХитӀен малхбалехьа.

Истори[нисъе бӀаьра | нисъе]

Цхьана версица оцу махкахь, цу декъахь Яндаре эвлан дакъа а, хилла шира гӀала-мегаполис МагӀас — юккъерабӀешерийн полиэтносан пачхьалкхан Аланин коьрта гӀала[6].

XVIII бӀешерийн юьххехь хӀинцалера Яндаре йолчохь лаьттина гӀебартойн элийн ЕндаровгӀеран эвла, церан цӀарах тиллина юьртан цӀе, ткъа иштта доьду хи Эндерипс (хӀинца Яндар-хи). Сих-сиха орстхой (нохчий) а кхий болу нохчий а, гӀумкий тӀелетар бахьнехь, гӀебартойн эвланаш кхелхира ГIалми хи йистте а, Ташхойн рагӀ тӀе а, ткъа Соьлжан йист лелайора дежийлаш санна[7].

1763 шарахь болабеллачу Оьрсийн-Кавказан тӀамехь, оьрсийн эскарш масийттаза тӀелетар бахьнехь, Жима ГӀебарта яссаелира, 1772 шарахь орстхоша караерзийра Ӏас хин лахенаш а, Карасу-Яндырь олу меттиг а, кхоьллира Йоккха а, Жима а Яндаре эвланаш[8].

1825 шеран майхь — июнехь, коьртехь Таймин Биболатан накъост, юьртда ЦӀечойн Джамбулат а волуш, гӀевттира Яндарен бахархой, амма иза охьатаӀийра, Джамбулат лецира, инарлан Ермоловн омарца вийра[9].

1833 шарахь Яндаре юха а гӀаьттира коьртехь Азаматов Джанхот волуш. Оццу шеран июлехь эскарша иза а охьатаӀийра. Азаматов Джанхотан а, цуьнан гергарчеран а цӀенош дагийра. Ерриг эвла ца ягош сацийра Несарара гӀалгӀайша гӀолацарна[10].

1843 шарахь эвла ягийра паччахьан эскарша, ткъа латта совгӀатан делира паччахьан эпсарна Мальсаговн болх дика барна. МальсаговгӀар тахана а латтош ду Яндарера дуьххьарлера цӀа, иза когаметтачун дуьсуш схьадогӀу, хӀинца цуьнан да ву Мальсагов Адам Ахьмад воӀ.

Инфраструктура[нисъе бӀаьра | нисъе]

Юьртахь ду 1 рузбанан а, 4 джамаӀатан а маьждиг, 3 юккъера ишкол, хьуьжар, ткъа иштта юьртан библиотека а, амбулатори а. Маьждиган гена доццуш чурт ду 1941—1945 шерашкара Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀеман декъашхошна лерина.

Бахархой[нисъе бӀаьра | нисъе]

Бахархойн дукхалла
2002[11]2006[12]2007[12]2008[12]2009[12]2010[13]
10 63110 97511 06311 25411 3927980
2011[13]2012[13]2013[13]2014[14]2015[15]2016[2]
800981558251845686198680
Къоман хӀоттам

2010 шеран Ерригроссийн бахархой багарбаран[16] жамӀашца

  • гӀалгӀай — 7 873 ст. (98,7 %),
  • кхин берш — 107 ст. (1,3 %).

Галерей[нисъе бӀаьра | нисъе]

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. K-38 карты Генштаба СССР. Тбилиси, Ереван, Грозный, Нальчик.
  2. 1 2 Численность населения Республики Ингушетия по состоянию на 1 января 2016 года в разрезе населённых пунктов. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2016 шеран 8 августехь. Теллина 2016 шеран 8 августехь.
  3. Карасаев А.Т., Мациев А.Г. - Русско-чеченский словарь - 1978
  4. Закон Республики Ингушетия от 23 февраля 2009 года № 5-рз «Об установлении границ муниципальных образований Республики Ингушетия и наделении их статусом сельского поселения, муниципального района и городского округа»
  5. Поиск кодов ОКАТО. Сельское поселение Яндаре, Назрановский район
  6. Исторический проект «Ингушетия:Исторические Параллели» АЛАНЫ в I—IX вв. (оьр.). Ghalghay.com (28 ноября 2009). Теллина 2015 шеран 9 ноябрехь.
  7. Нухажиев Н. С., Умхаев Х. С., «В поисках национальной идентичности», Грозный, 2012 г.
  8. Бутков П. Г., «Материалы для новой истории Кавказа с 1722 по 1803 гг.», СПб., 1869 г.
  9. http://serdalo-gazeta.livejournal.com/534515.html
  10. Кодзоев Н.Д., 2011.
  11. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2012 шеран 3 февралехь.
  12. 1 2 3 4 Численность населения республики Ингушетия по населённым пунктам 2006-2012 года. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2013 шеран 17 октябрехь. Теллина 2013 шеран 17 октябрехь.
  13. 1 2 3 4 Оценка численности населения 2010-2013. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2014 шеран 23 августехь. Теллина 2014 шеран 23 августехь.
  14. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2014 шеран 2 августехь. Теллина 2014 шеран 2 августехь.
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. Архив йина хьалхара хьостан чуьра 2015 шеран 6 августехь. Теллина 2015 шеран 6 августехь.
  16. ВПН том 4. Таблица 4. Население по национальности и владению русским языком Республики Ингушетия.