Чикобава, Арнольд Степанович

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Чикобава Арнольд Степанович
гуьрж. არნოლდ სტეფანეს ძე ჩიქობავა
250x350px
Вина терахь 14 (26) март 1898 шеран
Кхелхина терахь 1985 шеран 5 ноябрь({{padleft:1985|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:5|2|0}}) (87 шо)
Кхелхина меттиг
Пачхьалкх
Ӏилманан кхоче Лингвистика, филологи[d], Кавказйовзар
Альма-матер
Боьвзу дешархой З. И. Керашева,
З. М. Магомедбекова
СовгӀаташ


Ленинан Орден — 1951 Ленинан Орден — 1966 Ленинан Орден — 1978
Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан орден — 1944 Орден «Сийлаллин Билгало» — 1946

Чикоба́ва Арно́льд Степа́нович (гуьрж. არნოლდ სტეფანეს ძე ჩიქობავა; 14 (26) март 1898, Кутаисин губернин Сачикобаво эвла, — 1985 5 ноябрь) — гуьржийн а, советийн а лингвист, филологин Ӏилманийн доктор, Гуьржийн ССР ӀА академик (1941).

Биографи[нисъе бӀаьра | нисъе]

1922 шарахь чекхъяьккхира Тиблисин пачхьалкхан университет (дуьххьарлера арахецар)[1]. Университетехь хьийхира, доцентан (1926—1933) а, профессоран (1933—1985) а даржехь хилира, кавказан талламан кафедрин куьйгалла дира (1933—1960). Иштта куьйгалла дира Гуьржийн ССРн ӀА МеттанашӀаморан институтан (1936—1985) «иберийн-кавказан меттанийн» декъан. Чикобавас йоцучу хенахь куьйгалла дина (1950—1952) оцу институт охӀинца цуьнан цӀе лелайо.

Гуьржийн ССР Ӏилманийн академин хьалхара президиум: аьрру агӀора аьтту агӀонхьа: Кекелидзе Корнелий, Кецховели Николай, Мусхелишвили Николай (председатель), Джанашиа Симон, Ахвледиани Георгий, Зайцев Филипп; хӀиттинарш: Джанелидзе Александр, Кварацхелия Тарас, Чикобава Арнольд, Чубинашвили Георгий, Шанидзе Акакий. 1941

1941 шарахь Гуьржийн ССР Ӏилманийн академи кхуллуш хаьржира цуьнан бакъволу декъахо, 1950—1963 шерашкара цуьнан президиуман декъахо.

Кавказан мотт Ӏаморан цхьа могӀа дошамийн а, публикацийн а автор а, редактор а. Лаьттара картвелийн, абхазийн-адыгийн, нахийн-дегӀастанийн меттанийн генетикин цхьаллин ойлан тӀехь («иберин-кавказан меттанаш»; иштта гар тахана дӀатеттина Ӏилманан юкъаралло). 1974 шарахь дуьйна арадолу «Иберин-кавказан мотт Ӏаморан хӀора шеран журналан» коьрта редактор.

Официалан цунна гӀолацахь а, цкъан а бертавогӀур воцу къовсамхо вара Н. Я. Марран «Меттанах лаьцна керла Ӏилманан». Гуьржийчоьнан КП ЦК 1-чу секретарца К. Чарквианица долу доттагӀалла бахьнехь цуьнан таро хилира дӀакхачо шен кехат Сталине. Сталина кехат дешца, тӀеийцира Чикобава. ЖамӀ, 1950 шарахь «Правда» газетехь дийцарш долийра мотт Ӏаморех лаьцна, уьш чекхдевлира И. Сталинан «Марксизм а, мотт Ӏаморан хеттарш а» яззам зорба тохарца, иза язбинера младограмматизман позицера, А. С. Чикобавин консультацица. Сталинан яззамо кхайкхадора «Меттанах лаьцна керла Ӏилма» марксистийн Ӏилманца догӀуш ца хилар, тӀаккха а кхойкхура марран теорин агӀончаш хьийза ца бан.

Шен позици бахьнехь Чикобава вевзира ССРС лингвисташна юкъахь, йоцучу хенахь 1950-гӀа шерашкахь, лакхара дешаран меттигашкара дукхаха болу студенташ Ӏамош бара цуьнан «Мотт Ӏамор дӀадолор» жайница. Чикобавин боккха Ӏаткъам бара 1950—1960-гӀа шерашкара советийн кавказӀаморехь, цуьнан ишкол Г. А. Климовс а, цунан агӀончаш а иэшаяллалц[2].

Чикобава дӀавоьллина Тиблисин университетан паркехь.

Иэс[нисъе бӀаьра | нисъе]

Arnoldchikobavasmemorialuridafa.jpg

Чикобавин цӀе тиллина Тиблисера Мотт Ӏаморан институт[3].

Мемориалан у хӀоттийна А. Чикобава ваьхначу тиблисера цӀенна тӀе.

Коьрта белхаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Монографеш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • «Цхьал-хе пред­ло­же­нин ба-ла гуьр­жийн мат-тахь» (1928; 2-гӀа арах. 1968);
  • Тексташца долу чанийн (лазийн) меттадекъан грамматикин анализ. Тб., 1936;
  • «Иберин-кавказан меттанашкара эргативан конструкцин бала» (1948);
  • Мотт Ӏа-мор дӀа-до-лор. 2-гӀа арах. М., 1953. Д. 1;
  • Мет-тан ба-ла, мотт Ӏа-мо-ран пред­мет сан-на. М., 1959;
  • «ЖӀайн мотт» (1962, И. Церц­вад­зе-ца со­ав­тор);
  • «Ибе-рин-кав-ка-зан мет-та-наш Ӏа-мо-ран ис­то­ри» (1965);
  • «Иберин-кавказийн меттанийн гергарлонийн баланаш». ХӀинжа-ГӀала, 1965;
  • «Ибе­рин-кав­ка-зан мотт Ӏа-мор дӀа-до-лор» (1979)

Яззамаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • А. С. Чикобава, Гуьржийн маттера цхьалха предложенин кхиоран синтаксисан механизман коьрта тенденци, II, Гуьр. ССР ӀА хаамаш, т. II, № 6, 1941;
  • А. С. Чикобава, Пермансив а, гуьржийн хандешан хийцадаларан исторехь цуьнан меттиг а, т. IV, № 1, 1943
  • А. С. Чикобава, «Предложенин эргативан конструкци» гуламера эргативан конструкцех болу масех билгалдаккхар, 1950

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Литература[нисъе бӀаьра | нисъе]

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]