ХӀукӀайн адамаш

ХӀара яззам Википеди чура бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо

ХӀукӀайн адамаш я Кавказан адамаш (инг. White people, кхин а Кеп:Lang-en-US) — историн а, оьздангаллин-этнографин а термин, леладо тайп-тайпанчу контексташкахь.


Терминан маьӀна хенаца хийцало. Цхьацца хӀинцалерачу мехкашкахь, масала Керла Латта тӀехь (АЦШ), бахархой дукха хан йоццуш массашкахь кхалхар бахьнехь, чуйоьлла колониалан менталитетан классификаци пачхьалкхо къаьмнашца ца йо, ткъа расашца йо, кхетам «хӀукӀайн адамаш» хӀоьттина юкъадаьлла хӀора дийнан а дахарехь официалан а, бахаман а тӀегӀанехь. Башха къаьста иза расашна юкъара девне юкъаметтигаш йолчу мехкашкахь (АЦШ, КЪАР).

Истори[нисъе | нисъе чухулара]

«ХӀукӀайн» термин чӀогӀа яьржина колониалан талламашкахь а, европахоша Америкехь, Азехь, Африкехь XV—XX бӀешарахь колониалан лецна мехкашкахь а. Цигахь хӀукӀайн кхетам дуьхьала хӀоттабо хӀукӀайн йоцучу расашна, царна цӀераш елла шайн бесашца. Дуьненахь кӀайн чкъор долуш адамаш дац (альбиносаш доцурш) дуьххьал дӀа. Иштта дуьненахь дац можа чкъор дерш (азихой), цӀиен чкъор дерш (индахой) я берриг Ӏаьржа берш (хӀуӀаьржа), амма иштта билгалонаш йина адамаша шайн юкъахь.

Европахойн колонизаци йолийнера Испанис а, Португалис а, ткъа расизм а, европахойн билгало хӀукӀайн санна йолаелла кхин европан пачхьалкхаш колониалан арене евлча бен. «ХӀукӀайн расан» кхетам историца билгала критереш йолуш ца хилла. XVI бӀешарахь португалхоша «хӀукӀайчарна» юкъатухара Ӏаьрбой, хӀиндахой, ций, ткъа АЦШхь XIX бӀешарахь «хӀукӀайчарна» юкъара дӀабахора ирландхой а, италихой а. XX бӀешо долалуш «хӀукӀайн расин» юкъатуху европахой а, церан тӀаьхье а, жуьгтий боцурш, уьш «хӀукӀайн» лара болийра ШолгӀа дуьненан тӀом чекхбаьлчи.[1]

1795 шарахь карийна туьтанца Блуменбаха гипотеза йина европахой Кавказера бовларх

КхоалгӀачу Рейхехь «хӀукӀайн боцучу» бахархошна дуьхьала (жуьгтий, цигонаш) хӀиттийра дерриг административан хьесапаш, царна юкъахь гучубелира керла некъ — Ӏилман расизм (псевдоӀилман теори). Цул сов, хӀукӀайнарш гуттаренна а питанца дуьхьала туьйсура «хӀукӀайн боцучарна». Иштта юкъабаьлла кхетам «Можа кхерам», «Малхбале чугӀортар», кхин а.

  1. Виктор Шнирельман. Расизм вчера и сегодня