Хода Афарин (шахӀрестан)
| ШахӀрестан (АД 2-гӀа тегӀа) | |
| Хода Афарин шахӀрестан | |
|---|---|
| гӀаж. شهرستان خداآفرین | |
 | |
| 39°05′ къ. ш. 46°56′ м. д.HGЯO | |
| Пачхьалкх | Иран |
| Йукъайоду | Малхбален Азербайджан |
| Адм. центр | ХӀомарлу |
| Истори а, географи а | |
| Кхоллар | 2010 |
| Сахьтан аса | UTC+3:30 |
| Бахархой | |
| Бахархой | 32 995 стаг (2016) |
| Къаьмнийн хӀоттам | азербайджанаш |
| Динан хӀоттам | Бусулба-шиӀиташ |
| Официалан мотт | азербайджанийн мотт |
 |
|
 Викиларми чохь медиафайлаш | |
Хода Афарин (гӀаж. شهرستان خداآفرین) — Иранан Малхбален Азербайджан останан шахӀрестан. Административан центр — ХӀомарлу гӀала[1].
Истори
[бӀаьра нисйан | нисйан]Исламан революци хилале, ХӀомарлу гӀала жима йурт бен йара, кхечу йартех иза къаьсташ йара цигахь Паччахьан жандармерин штаб-квартира хиларца. Нотариалан контора Ӏаббасабад йуьртахь йара, цунна куьйгалла дора динан гӀуллакххочо, иза оцу кӀоштан динан авторитет а вара.
2010 шарахь Хода Афарин бахш Калейбаран шахӀрестанах схьа а къастийна, Хода Афарин шахӀрестан кхоьллина. Иза кхаа бахше а, ворхӀ йуьртан гуоне а йекъна йара, оцу хенахь цуьнан коьрта гӀала а, цхьаъ бен йоцу гӀала а ХӀомарлу йара[1].
Бахархой
[бӀаьра нисйан | нисйан]Мотт
[бӀаьра нисйан | нисйан]Бахархойн доккхачу декъо азербайджанийн (туркойн) маттахь дуьйцу, иза чӀогӀа тера бу туркменийн, афшарийн а, шираанатолийн туркойн а меттанех.
Останан индоевропин иранан мотт, туркойн меттах бийлале хьалха хилла болу, бисина бу татийн маттахь, башха а цуьнан карингани диалектехь. Каринган йуьртах йоцуш, Чай-Канди, Каласор, Хойнаруд а, Аразин а йарташ йу Азербайджанан ширачу меттахь дуьйцуш бисинарш.
Ларман рельефо, хьуьнхара даьхний лелоро а, басеш тӀехь латта лелоро а аьтту бина шед-мотт (whistled language) кхиаран. Кхузара бахархойн геннара вовшашка хаам бита шед озаран шен кеп йу. Цуьна тӀе, божарша пӀелгаш а ца лелош шед озаран говзалла карайерзийна, цара иштта мукъаман инструментийн аьзнаш схьадоху. Оцу кепара шед озар ашугийн мукъаман ша-тайпа долахь йолу верси санна лоруш йу.
Бахархойн дукхалла
[бӀаьра нисйан | нисйан]2011 шарахь бахархой бара 34 977 стаг (9 169 кхерч)[2]. 2016 шеран ларарца шахӀрестанан бахархой бара 32 995 стаг (10 196 кхерч)[3].
Административан йекъайалар
[бӀаьра нисйан | нисйан]Хода Афарин шахӀрестанан административан хӀоттам шина лараран жамӀашца хӀокху таблицехь гайтина йу.
| Административан декъаш | 2011[2] | 2016[3] |
|---|---|---|
| Централан бахш | 9 489 | 8 531 |
| Бастамлу (йуьртан гуо) | 5 407 | 4 561 |
| Кейван (йуьртан гуо) | 2 423 | 2 068 |
| ХӀомарлу (гӀала) | 1 659 | 1 902 |
| Гарамдуз бахш | 12 964 | 12 544 |
| Малхбузен Гарамдуз (йуьртан гуо)[lower-alpha 1] | 8 826 | 8 308 |
| Малхбален Гарамдуз (йуьртан гуо) | 4 138 | 4 236 |
| Манджаван бахш | 12 524 | 11 920 |
| Малхбален Дизмар (йуьртан гуо) | 3 097 | 2 760 |
| Малхбузен Манджаван (йуьртан гуо) | 4 214 | 4 094 |
| Малхбален Манджаван (йуьртан гуо) | 5 213 | 5 066 |
| Йерриг | 34 977 | 32 995 |
Историн меттигаш
[бӀаьра нисйан | нисйан]- Айналу. Хьалха хилла йолу замок Айналу тогӀи чохь, 1907 шарахь хьал долчу Туманянс йина.
- Винак. Винак йуьртахь йолу шира замок, 1907 шарахь Туманянс йина. Архитектураца иза Айналу замок тера йу.
- Баба Сейфаддин зийарат Гарманаб йуьртана гергахь. Оцу йуьртан йоккха маьӀна ду, хӀунда аьлча тӀаьххьарчу 150 шарахь кхузахь бахкабелла эрмалой, йарсан динан а, шиӀий исламан а муьлхаш. Эрмалойн кешнаш Ӏалашдина ду, тӀулгаш тӀера йозанаш Аразбаран истори хьахош ду.
- Хода Афаринан тӀайш. Араз хина тӀехь ши тӀай ду ХӀомарлу гӀалина гергахь. Цхьа тӀай чӀогӀа дохийна ду, важа тӀай гӀаш лелачарна лело йиш йу. Цуьнан дохалла 160 метр ду.
- Алхерд йурт. Оцу историйн йуьртахь шира кешнаш ду, цигара кешнийн тӀулгаш хазачу фигурашца кечдина ду.
Ашугийн мукъам
[бӀаьра нисйан | нисйан]ШахӀрестан йевзаш йу Аразбаран ашугийн ишколан центр санна. Ларман рельефо а, тӀаьххьарчу шина бӀешарахь хиллачу йукъараллин-культурин хийцамаша а оцу кӀоштах схьабевллачу поэт-бунтхоша йаздиначу эшаршна ша-тайпа сингаттаме бехкам белла. Цунна масала ду Бахман Замани йазйина йолу эшар, Самад Бехранги Араз хи чохь валарна лерина.
Хьажа кхин а
[бӀаьра нисйан | нисйан]
Викилармера Хода Афарин (шахӀрестан) темица йолу медиафайлаш
Комментареш
[бӀаьра нисйан | нисйан]- ↑ Хьалха — Гарамдуз йуьртан гуо[1]
Билгалдахарш
[бӀаьра нисйан | нисйан]- 1 2 3 Rahimi, Mohammad Reza تصويب نامه در خصوص تقسيمات كشوري в شهرستان كليبر (гӀажар.). National System of Laws and Regulations. وزارت کشور [Ministry of the Interior] (2010 шеран 28 ноябрь). ТӀекхочу дата: 2025 шеран 12 сентябрь. Архивйина 2022 шеран 26 сентябрехь
- 1 2 سرشماري عمومی نفوس و مسکن 1390 : استان آذربایجان شرقی (гӀажар.) (Excel). Iran Data Portal—Syracuse University. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 19 декабрь. Архивйина 2023 шеран 16 январехь
- 1 2 سرشماري عمومی نفوس و مسکن 1395 : استان آذربایجان شرقی (гӀажар.) (Excel). مرکز آمار ایران [Statistical Centre of Iran]. ТӀекхочу дата: 2022 шеран 19 декабрь. Архивйина 2020 шеран 13 ноябрехь