Фурцева, Екатерина Алексеевна

ХӀара яззам Википеди чуьра бу — маьрша энциклопеди
Навигацин тӀегӀо Лахарна тӀегӀо
Фурцева Екатерина Алексеевна
оьрс. Екатерина Фурцева
Фурцева Екатерина Алексеевна
Байракх ССРС оьздангаллин министр
1960 шеран 4 май — 1974 шеран 24 октябрь
Хьалха хилларг Михайлов Николай
Когаметтаниг Демичев Пётр
Байракх ССКП ЦК Президиуман декъахой
1957 шеран 29 июнь — 1961 шеран 31 октябрь
Байракх ССКП ЦК секретарь
1956 шеран 27 февраль — 1960 шеран 4 май
Байракх ССКП Москохан гӀалин комитетан хьалхара секретарь
1954 шеран 29 март — 1957 шеран 26 декабрь
Хьалха хилларг Капитонов Иван
Когаметтаниг Устинов Владимир
Байракх ССКП ЦК Президиуман декъе кандидат
1956 шеран 27 февраль — 1957 шеран 29 июнь
Москохан ЕКП(б) Фрунзен кӀоштан комитетан хьалхара секретарь
1948 шо — 1950 шо
Хьалха хилларг Богуславский Пётр

Йина терахь 1910 шеран 24 ноябрь (7 декабрь)({{padleft:1910|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:7|2|0}})
Йина меттиг Вышни Волочёк, Тверан губерни, Российн импери
Кхелхина терахь 1974 шеран 24 октябрь({{padleft:1974|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:24|2|0}}) (63 шо)
Кхелхина меттиг Москох, РСФСР, ССРС
ДӀавоьллина
Да Фурцев Алексей Гаврилович
(кхелхина 1914 шарахь)
Нана Фурцева Матрёна Николаевна
(1890—1972)
Майра Битков Пётр Иванович
Фирюбин Николай
Бераш Фурцева Светлана Петровна
(1942—2005)
Парти ССКП 1930 шарахь дуьйна
Дешар Москохан юткъа химин технологийн М. В. Ломоносовн цӀарах институт
ВКП(б) ЦК Лакхара партин ишкол
Динлелор Дин дац (атеизм)
СовгӀаташ
Ленинан Орден Ленинан Орден Ленинан Орден Ленинан Орден
Къинхьегаман ЦӀечу Байракхан орден Орден «Сийлаллин Билгало»
«1941—1945 шерашкахь Сийлахь-Боккха Даймехкан тӀамтӀехь сийлахь къахьегаран» мидал
Юбилейная медаль «За доблестный труд (За воинскую доблесть). В ознаменование 100-летия со дня рождения Владимира Ильича Ленина»
Commons-logo.svg Медиафайлаш Викилармехь

Фу́рцева Екатери́на Алексе́евна (1910 шеран 24 ноябрь(7 декабрь), Вышни Волочёк, Тверан губерни — 1974 шеран 24 октябрь, Москох) — советийн пачхьалкхан а, партин а гӀуллаккхо. ССКП Москохан гӀалин комитетан хьалхара секретарь (1954—1957). ССКП ЦК Президиуман декъахо (1957—1961). ССКП ЦК секретарь (1956—1960). ССРС оьздангаллин министр (1960—1974).

Биографи[нисъе бӀаьра | нисъе]

Йина 24 ноябрехь (7 декабрехь1910 шарахь Тверан губернера Вышни Волочёк гӀалахь, белхалочун доьзалехь. Да, Фурцев Алексей Гаврилович, кхелхина Дуьненан хьалхара тӀеман шерашкахь Петроградан фронтехь. Нанас, Матрёна Николаевнас, кӀади дуцучу фабрикехь болх беш, гӀалин кхеташонан депутат йолуш, кхин тӀе, йоза хууш йоцуш, ша кхиийра йоӀ.

1924 шарахь комсомоле яьккхира. 1928 шарахь чекхъяьккхира ворхӀ шеран ишкол, 1928—1930 шерашкахь болх бира Вышни Волочёкера кӀади-дуцу фабрикехь, шен нана йолчохь.

Сиха хьалаяха йолаелира партин карьерин ламин тӀехула: каде, жигара, дика спортан а, жоьпаллин а йоьӀан тидам бира лакхарчу накъосташа, 1930 шарахь хьажийра Курскан областан Кореневн ЕЛККБ кӀошткоман секретарь дарже юьртан бахам айба. 1930 шарахь яьккхира ЕКП(б) декъа. Дукха хан ялале, иза хаьржира Феодосин ЕЛККБ гӀалкоман секретаран дарже, цигахь болх бира 1933 шо кхаччалц. Феодосехь Фурцева Екатерина кхолламаллин декъан куьйгалхочун даржехь яра, ГӀирмин комсомолан обкоманбюрон декъахо а йолуш. Кхузахь цунна вевзира Королёв Сергей (хин волу гӀараваьлла ракетин-космосан системийн конструктор), иза, Фурцева санна, нека хазахеташ вара. Оццу хенахь ЕКП(б) обкомо кхийдош яра иза Ленинградера Аэрофлотан курсашка. Кхаа шарахь дешна, иза шен майрачуьнца хьажийра Саратов, цигахь хӀоттийра Саратовн авиацин техникуман политдекъан хьаькаман гӀоьнча комсомолан агӀора.

1933—1938 шерашкахь (кхечу версица 1936—1941 шерашкахь) — Москохан юткъа химин технологийн М. В. Ломоносовн цӀарах институтан студент, цига хьажийнера кхин дӀа ЕЛККБ ЦК студентийн кегийрхойн декъан инструктор болх бан Ӏама. Чекхъяьккхича инженер-химикан диплом делира.

Оцу хеннахь 1933—1935 а, 1937—1938 а шерашкахь — институтан ЕЛККБ комитетан секретарь, 1935—1937 шерашкахь — ЕЛККБ ЦК аппаратан белхало. 1941 шарахь дакъа лецира Москох ларъяран белхашкахь. ТӀом болабаларца дакъа лецира заводаш, музейш, институташ, кхин ладаме объекташ кхалхоран белхашкахь. 1941—1942 шерашкахь — Куйбышевн областан Куйбышевн ЕКП(б) гӀалкоман секретарь. 1942 шарахь юхайирзира Москоха, дӀалецира Фрунзен кӀошткоман кадрашца бечу белхан секретаран дарж, дукха хан ялале хилира Москохан ЕКП(б) Фрунзен кӀошткома хьалхара секретарь, оцу даржехь хийцира Богуславский.

1948 шарахь Фурцевас чекхъяьккхира ЕКП(б) ЦК Лакхара партишкол. Цуо пайда оьцура ЕКП(б) москохан гӀалкоман хьалхара секретаран Попов Георгийн тешамах. ДоттагӀаллин юкъаметтигаш яра цуьнан Попов хийцина Хрущёвца а.

1953 шарахь Сталин веллачул тӀаьхьа, Хрущёв хӀоттийра ССКП ЦК хьалхара секретарь, сихха волавелира шена ца оьшу нах дӀабаха, хӀиттийра ладаме даржашка зийна накъостийн. 1954—1957 шерашкахь Фурцевех хилира ССКП Москохан гӀалкоман Хьалхара секретарь. Оцу муьрехь иза жигара пачхьалкхан ладамаллин тайп-тайпана объекташ ян йолаелира, масала, вайна евза «хрущёвкаш». XX гуламехь (1956) дуьххьара хаьржира ССКП ЦК декъахо. ТӀаьхьа XX (1956), XXII (1961), XXIII (1966), XXIV (1971) ССКП гуламашкахь юх-юха хоржура ССКП ЦК декъахо. 1949 шеран 21 январехь, Ленин велла 25 шо кхочуш мероприятехь, Шверник Николайс а, Хрущёв Никитас а Фурцева Сталинан йовзийтира, цунна иза тайра, комплимент а йира.

1949 шеран августехь, ВАСХНИЛан сесси чекхъяьлча, 1948 шарахь, емала дира медицинин Ӏилма[1].

1950 шарахь йистхилира Поповн куьйгаллехь хилла партин белхан иэшамех лаьцна докладца. Докладехь вара Хрущёв а. Цул тӀаьхьа Екатеринех хилира Москохан ЕКП(б) гӀалкоман шолгӀа секретарь, фактехь Никита Сергеевичан гӀовс. Оцу хенахь дуьйна цуьнан декхарш юкъахь дара оьздангаллин, идеологин, Ӏилманан гӀуллакхаш а, административан меженийн урхалла а.

1950 шарахь дуьйна яра ССРС Лакхара Кхеташонан депутат. ССКП XIX гуламехь (1952) хаьржира ССКП ЦК кандидатийн декъа. Сталинан урхаллин чеккхенгахь, «Ленинградан гӀуллакх» кхехкачу хенахь йира партин могӀанашкара цӀано, ша гучубохура ленинградхой, дакъа лоцура уьш тайп-тайпана даржашкара дӀабохуш. «Лоьрийн гӀуллакх» кегочу хенахь кегийрхой юкъараллин дахаре озош: йира митингаш, демонстрацеш, дешаран меттигашкахь хӀиттабора партин гайтамаш, коммунистийн идеологи чӀагӀъяран харш чохь.

Иэс[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • 2004 — Москохахь Тверан урамера № 9 йолчу цӀа тӀехь дӀадиллина мемориалан у.
  • 2006 шеран 7 декабрехь, 1919 шарахь дуьйна йолу, москохан гӀалин № 4 йолчу библиотекина, даздарца елира Фурцева Екатеринин цӀе. Фурцеван тӀаьхьенаша библиотекина дӀаделира цуьнан документаш, суьрташ, долара хӀуманаш. Библиотека къагийна Фурцеван мозаикин суьрто, болх бина оьрсийн-французийн исбаьхьалчо Леже Надяс.

Документалан а, исбаьхьаллин а фильмаш[нисъе бӀаьра | нисъе]

Билгалдахарш[нисъе бӀаьра | нисъе]

  1. Фурцева Е. Партийное руководство научными учреждениями // Правда. 1949. № 215 (11322). 3 августа.
  2. Екатерина Фурцева вышла в кино — Российская газета.

Литература[нисъе бӀаьра | нисъе]

  • Микоян Н. А., Медведев Ф. Н. Неизвестная Фурцева: Взлёт и падение советской королевы. — М.: Эксмо, Алгоритм. 2011. — 272 с. — ISBN 978-5-699-46175-2.
  • Микоян Н. А., Медведев Ф. Н. Екатерина Фурцева: Любимый министр. — М.: Алгоритм, 2012. 272 с. — ISBN 978-5-91419-473-1.
  • Млечин Л. М. Фурцева. — М.: Молодая гвардия, 2011. — 432 с. — (Жизнь замечательных людей). — 5000 экз. — ISBN 978-5-235-03403-7.
  • Мирская Т. А. Мальвина в поисках свободы. Хроника частной жизни Екатерины Фурцевой. — М.: Октопус, 2006. — 256 с.

Хьажоргаш[нисъе бӀаьра | нисъе]